ԱՄՆ-ի ընտրությունները ճակատագրական հանգուցալուծման շեմին. Yerevan Online Mag.-ի թղթակցի հատուկ ռեպորտաժը՝ քվեարկությունից երկու օր առաջ
- 27 июл. 2025 г.
- 3 мин. чтения
03.11.2024, ԼՈՍ ԱՆՋԵԼԵՍ, ԱՇՈՏ ՊՈՂՈՍՅԱՆ
ԱՄՆ-ում մնացել են հաշված ժամեր մինչև այն պահը, երբ ընտրատեղամասերը բացվելու են ու տասնյակ միլիոնավոր քաղաքացիներ վերադառնալու են քվեարկության, որպեսզի վերջնականապես որոշեն՝ ով է առաջնորդելու երկիրն առաջիկա չորս տարիների ընթացքում։ Մթնոլորտն ավելի շատ հիշեցնում է ոչ թե հերթական ընտրություն, այլ պատմության նոր շրջափուլի նախաշեմ, որովհետև այս անգամ խաղի դաշտում ոչ միայն թեկնածուներն են տարբեր, այլև հենց ինստիտուտների նկատմամբ վստահության չափը, հասարակական բևեռացման խորությունը և պետության մաշված նյարդայնությունը:
Հանրապետականների առաջադրված թեկնածուն՝ նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփը, կարծես պայքարում է ոչ թե մրցակցի, այլ հենց կառավարման ներկա համակարգի դեմ։ Նրա հանրահավաքները դարձել են մոբիլիզացիոն հարթակներ՝ ատելության, հիասթափության, երբեմն էլ պարզ ընդվզման ուղղություն ունեցող կարգախոսներով, որոնք միաժամանակ ոգևորում են նրա աջակիցներին և խիստ անհանգստություն պատճառում հակառակ կողմին։ Թրամփը մեծ ճակատով խոսում է ընտրակեղծիքների վտանգից, դատական համակարգի կողմնակալությունից, մամուլի միակողմանիությունից։ Նրա քարոզչությունն այս անգամ շատ ավելի կոշտ է, բայց նաև շատ ավելի ձևավորված՝ նա այժմ թեկնածու է, ով գալիս է արդեն դատապարտված մարդու կարգավիճակով, ինչը ամերիկյան քաղաքականության մեջ բացարձակ աննախադեպ երևույթ է։
Բայց Թրամփի ճանապարհին կանգնած է դեմոկրատների զույգը՝ գործող փոխնախագահ Կամալա Հարրիսն ու նրա գործընկեր Տիմ Ուոլզը՝ խելամիտ ու հավասարակշիռ քարոզչությամբ, որը շեշտը դնում է հաստատունության, հավասարակշռության ու հանրային ներդաշնակության վերականգնման վրա։
Նրանց ուղերձն ուղիղ չի հնչում այնքան բարձր, որքան Թրամփինը, բայց այն կառուցված է ավանդական վստահության վրա։ Հարրիսը խոսում է արդարության, բազմազանության ու օրենքի ուժի անունից՝ փորձելով ամրագրել՝ հենց ինքը և իր թիմը պետք է լինեն այն պատը, որը կկանգնի անկանխատեսելիության, շեղումների ու ռևանշիզմի դեմ։
Հանրային տրամադրությունները երկակի են։ Մի մասի համար Թրամփը վերադարձի հույս է, կարգուկանոնի, ազգային ինքնության վերագտման մարմնացում։ Մյուս մասի համար՝ սպառնալիք սահմանադրական համակարգին, ժողովրդավարությանը և աշխարհի հանդեպ երկրի հեղինակությանը։ Ու նույնիսկ երբ մարդիկ խոսում են ոչ այնքան թեկնածուների ծրագրերի, որքան նրանց բնավորության, փորձի, օրինապահության ու կրքի մասին, պարզ է դառնում՝ սա ոչ այնքան ընտրություն է քաղաքական առաջարկների, որքան երկու տարբեր ամերիկյան իրականությունների միջև։
Հանրահավաքները՝ երկուստեք, լի են մոբիլիզացնող կոչերով։ Թրամփը՝ խռովքի լեզվով, երբեմն ապստամբության նմանվող արտահայտություններով է խոսում. Հարրիսը՝ արժանապատվության ու կայունության ուղերձով։ Բայց մարդիկ ավելի ու ավելի հաճախ կանգնում են բարդ հարցի առաջ՝ ո՞ւմ ավելի են վստահում ոչ թե տնտեսությունը կամ բանակը, այլ՝ սթափությունը: Ո՞վ կարող է լինել այն դեմքը, որը չի ջլատելու երկիրն ավելի խոր, քան այժմ է։
Ընտրություններից երկու օր առաջ սոցհարցումները գրանցում են չափազանց փոքր տարբերություններ, ամեն ինչ կախված է լինելու վերջին ժամին կատարվող ընտրություններից, այն մարդկանցից, ովքեր մինչ այժմ լռել են, և այն պետություններից, որտեղ տարբերությունը չափվում է ոչ թե միլիոններով, այլ՝ հազարներով։ Հիմնական պայքարն ընթանալու է այն «ճոճվող նահանգներում» (swing states), որտեղ կարող է վճռվել նախագահի ճակատագիրը՝ Փենսիլվանիա, Ջորջիա, Միչիգան, Վիսկոնսին, Նևադա։
Հարցը հիմա միայն նախագահ դառնալու իրավունքի մեջ չէ։ Հարցը սա է՝ արդյո՞ք կարելի է օրենքի առաջ կանգնել դատապարտված կարգավիճակով ու միևնույն ժամանակ արժանանալ համաժողովրդական վստահության։ Արդյո՞ք քարոզչությունը, որը հագեցած է բևեռացնող և սուր ձևակերպումներով, կարող է բերել հաղթանակ՝ առանց հասարակության կեսին դարձնելու պարտված ու մեկուսացած։ Արդյո՞ք Սպիտակ տունը դարձյալ լինելու է մի վայր, որտեղ խոսքը չափված է, վարքագիծը՝ դաստիարակված, և նախագահի դերն իսկապես վերածվում է բոլորի նախագահ լինելու փորձության:
Ամերիկան կանգնած է ընտրության առաջ, որը ամեն ինչ է՝ բացի սովորականից։ Եվ հենց սա է, որ այս ընտրությունը դարձնում է ոչ թե հերթական քաղաքական պայքար, այլ՝ քաղաքացիական դիմագիծ որոշող հանգրվան։ Այս երկիրը կա՛մ գնալու է դեպի միասնականություն՝ դժվար, բայց անհրաժեշտ ճանապարհով, կա՛մ թեքվելու է դեպի կրկնվող պառակտում՝ որի վերքերը կարող են երկար չբուժվել։
Սա ընտրություն է, որտեղ քվեաթերթիկը դարձել է հայելին՝ ոչ միայն այն բանի, թե ով կգրի հաջորդ հրամանը, այլ՝ թե ինչպիսին ենք ուզում տեսնել պետությունը, երբ նա կանգնած է անցումային դարաշրջանի շեմին։ Իսկ ամեն բանի վերջում ընտրության օրը լինելու է ոչ միայն հաղթողի ու պարտվողի, այլ՝ ազգի վիճակի չափման թուղթը։ Ամերիկային մնացել է ընդամենը երկու օր՝ ինքն իրեն նորից որոշելու համար։
