ԱՄՆ տեխնիկան օդում ու ծովում, բազմաշերտ պաշտպանություն Իսրայելի ներսում. ռեպորտաժ իրական դաշնակիցների մասին

17.04.2024, ԱՇՈՏ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Ապրիլի 13-ի ուշ երեկոյից մինչև ապրիլի 14-ի լուսաբաց Մերձավոր Արևելքի երկինքը փոխվեց այնպես, որ ցանկացած դիտորդի համար հստակ էր՝ գործ ունի բազմաշերտ ռազմական գործողության հետ։ Իրանն արձակեց հարյուրավոր թռչող միջոցներ Իսրայելի ուղղությամբ, իսկ հակառակ կողմում գործի անցավ համադրված օդատիեզերական պաշտպանություն. իսրայելական համակարգերին զուգահեռ աշխատեցին Միացյալ Նահանգների և մի շարք դաշնակիցների օդուժը, ծովային ուժերը ու վաղ նախազգուշացման սենսորները։

Գիշերվա ընթացքին հաջորդած առավոտը հաստատեց ամենակարևորն այն մասին, ինչ տեսանելի էր արդեն առաջին րոպեներից. հարվածը մեծ էր ծավալով, բայց հակազդող լարումն ու համակարգվածությունը թույլ տվեցին նվազագույնի հասցնել վնասը։

Գործողության կառուցվածքը պարզ էր, թեկուզ չափազանց ինտենսիվ։ Նախ օդ բարձրացան անօդաչուները՝ դանդաղ, բայց զանգվածային հոսքով, որոնք «քաշ էին տալիս» պաշտպանական համակարգերը դեպի լայն ճակատ, հետո եկան ավելի արագ թևավոր հրթիռներ, և այդ ամենին հաջորդեցին բալիստիկ հրթիռների փուլային արձակումները։ Ճնշման տրամաբանությունը պարզ էր՝ հագեցնել պաշտպանությունը բոլոր մակարդակներում։ Պատասխանը կառուցվեց նույնքան հաջորդականությամբ՝ հեռահար որսեր ծովից ու օդից, միջին բարձրությունների կործանիչների հերթապահություն, և վերջապես՝ տեղային հակադրություն՝ քաղաքների երկնքին մոտ շերտում։

Ամերիկյան կողմի ներգրավվածությունն աչքի ընկնող էր և միաժամանակ՝ ենթատեքստային։ Տարածաշրջանում տեղակայված ռազմանավերի բազմաֆունկցիոնալ ռադարները երկար հեռավորությունից վերցրին թիրախների շարժը, իսկ ուղեկցող կործանիչներն ապահովեցին օդային միջանցքների փակումը այնտեղ, որտեղ դա հնարավոր էր և անհրաժեշտ։ Աշխատեց նաև կապերի այն շղթան, որը թվում է անտեսանելի՝ կառավարում, նշանառություն, թիրախների փոխանցում գործընկեր երկրների միջև, երբ մի կենտրոնում հայտնված նշանը վայրկյաններով կյանք էր ստանում մյուսի էկրանին և դառնում արդեն խոցելի օբյեկտ։ Այդ գիշերը պաշտպանությունը «խոսեց» միևնույն լեզվով՝ հստակ հրամաններով և նույն նպատակով՝ խափանել հարվածը մինչև այն հասնի քաղաքային երկինք։

Դաշնակիցների օղակը փակ էր ոչ թե բառերով, այլ գործով։ Մերձավոր Արևելքի օդային տարածքում գլխադիր ուղղություններով հերթապահություն իրականացնելով՝ եվրոպական գործընկերներն իրենց թիրախները վերցրին գոտու բազմաթիվ կետերում, իսկ տարածաշրջանային խաղացողներից մի քանիսը ներգրավվեցին սեփական օդային տարածքի պաշտպանական օգտագործմամբ՝ որսալու համար այն, ինչ անցնում էր իրենց վրայով։ Այդ համագործակցությունը դարձավ գիշերվա առանցքային երևույթը. քանի որ հարվածը բազմակետ էր, հակազդող շղթան պարտադիրորեն բազմակետ պիտի լիներ՝ սենսորներից մինչև զենքային համակարգեր։

Իսրայելի ներսում աշխատեցին բազմաշերտ հակաօդային համակարգերը՝ երկար, միջին ու մոտ հեռավորությունների շերտերով։ Քարտեզների վրա, որոնք գիշերվա ընթացքում գրեթե իրական ժամանակի ռեժիմով շարժվում էին հրամանատարական սրահների էկրաններով, նշանները հերթով մարում էին մինչև քաղաքների վերևը հասնելը։ Քաղաքացիական պաշտպանությունը գործարկեց զգուշացման համակարգերը, ապաստարանների ռեժիմը, և դա՝ մեկ այլ կարևոր շերտ, որն անմիջականորեն կապ ունի «արդյունքի» հետ. որքան արագ է գործում բնակչության պաշտպանության մեխանիկան, այնքան փոքր է ռիսկը նույնիսկ այն դեպքում, երբ մեկ-երկու թիրախ անցնում է զտիչներից։

Արդյունքի մասին դեռ երկար կխոսվի թվերով, բայց ընդհանուր պատկերը ձևակերպվեց անմիջապես՝ գրանցված վնասները սահմանափակ էին այն մասշտաբի համեմատ, որով իրականացվեց հարվածը։ Թռիչքային երթուղիները ժամանակավորապես ուղղվեցին, օդանավակայանների աշխատանքը փոխվեց կարճատև սահմանափակումներով, առանձին օբյեկտներ ստացան թեթև վնասներ, սակայն լայնածավալ ոչնչացում չարձանագրվեց։ Սա տեխնիկականից դուրս հասկացողություն է. նշանակում է, որ շղթան չկոտրվեց այն տեղում, որտեղ սովորաբես ցավոտ է կոտրվում՝ կեսգիշերին քաղաքների վերևում։

Դիվանագիտական գիծը չուշացավ։ Վաշինգտոնից հնչած շեշտադրումները միաժամանակ հստակ էին և հավասարակշռված՝ աջակցություն դաշնակցին, ճնշում՝ էսկալացիայի կանխման ուղղությամբ։ Այդ երկակի մոտեցումն այս դեպքում ոչ թե հռետորաբանություն էր, այլ գործողության տրամաբանական շարունակությունը. եթե գիշերը հաջողվել է պահել երկինքը, լուսաբացին անհրաժեշտ է պահել նաև քաղաքական շեմերը, որպեսզի հաջորդ օրվա օղակին չմիանա մեկ նոր ծանր փուլ։ Այստեղից էլ գալիս է գործընթացի «երկակի» բնույթը՝ ուժ և սառնասրտություն՝ մեկ իրադարձության մեջ։

Գիշերվա դասը տեխնիկական է, բայց հասկանալի նաև ռազմական փորձագետների սահմաններից դուրս։ Բազմաթիվ, տարբեր արագության ու դասի թիրախներով հագեցած հարվածին կարելի է հակադրել միայն նույնքան բազմաշերտ պաշտպանություն՝ աշխատող սենսորներից մինչև կրակի կառավարման ճշգրիտ կրկնակի ստուգումներ։ Բացի այդ, նման գիշերները բացում են պաշարների ու արտադրության մասին հարցեր. որքան արագ են սպառվում որսման միջոցները, որքան սահուն են լրացվում, ինչպիսի տարածական կառուցվածք ունի վերահսկվող կապը, և ինչպե՞ս է ապահովվում փոխգործունակությունը տարբեր երկրների զինուժների միջև։ Այս հարցերը հաջորդ օրերին տեղափոխվում են քաղաքական և արդյունաբերական սեղաններ՝ արդեն որպես պլանավորման խնդիրներ, ոչ թե միայն մարտավարական արձագանք։

Ներքաղաքական արձագանքը Միացյալ Նահանգներում կանխատեսելի էր՝ աջակցող հայտարարություններ, մտահոգություններ էսկալացիայի ռիսկի շուրջ, ուշադրություն ամերիկյան ստորաբաժանումների անվտանգության վրա տարածաշրջանում։ Բայց ընդհանուր տրամադրությունը մեկն էր. դաշնակցի պաշտպանությանը տրված խոսքը պետք է լինի համադրելի այն խնդիրների հետ, որոնք պահանջում են պատերազմը չհասցնել ավելի լայն շրջանակի։ Այդ հեռաթելը գիշերվա ու լուսաբացի միջև ամենաբարդն է, սակայն հենց դրա պահպանումը թույլ է տալիս, որ պաշտպանական հաջողությունը չդառնա նոր սրման պատճառ։

Տարածաշրջանում իրավիճակը մնում է լարված, և դա չի հակասում այն փաստին, որ տվյալ գիշեր հակազդումը հաջող էր։ Սահմանային միջանցքներում ցանկացած սխալ հաշվարկ կարող է բերել շղթայական հետևանքի, ուստի անվտանգության համակարգերի ռեժիմը չի թուլանա մոտ ապագայում։ Միևնույն ժամանակ ակնհայտ է, որ այս իրադարձությունը դարձավ փորձաքար՝ թե՛ տեխնիկական, թե՛ դիվանագիտական իմաստով. որքան արագ են աշխատում սենսորները, որքան հստակ է հրահանգների լեզուն, որքան վստահ են գործընկեր օղակները, և որքան ժամանակին է քաղաքական հաղորդումը, որը հուշում է՝ որտեղ է ավարտվում գիշերվա պաշտպանությունը և որտեղից է սկսվում առավոտվա զսպվածությունը։

Այդ գիշերը կմտնի տարեգրություն ոչ թե միայն որսված թիրախների թվով, այլև այն պատկերով, որով ձևավորվեց «ղեկավարման քարտեզը»՝ օդից ու ծովից մինչև հրամանատարական սրահներ։ Երբ նման ծավալի հարվածի դիմաց արձագանքը մնում է համակարգված, իսկ քաղաքներն արթնանում են առանց մեծ ավերածությունների, դա նշանակում է, որ դժվարության ժամանակակից սահմանումը՝ բազմաշերտ, բազմազգ, բազմադաշտ գործողություն, աշխատեց՝ այնպես, ինչպես գրվում է ձեռնարկներում, բայց հազվադեպ է ստացվում իրականում։

Մեծ հարվածի դիմաց գործեց մեծ, բայց կարգապահ պաշտպանություն, և այդ շղթայում Միացյալ Նահանգների դերը՝ տեխնիկայով, օդային ու ծովային ներուժով և կապի կառավարման օղակով, եղավ առանցքայիններից մեկը. միաժամանակ, հաջորդ առավոտից սկսած, նույն շղթան պարտավոր էր պահել նաև քաղաքական սահմանի զգացողությունը, որպեսզի գիշերվա հաջողությունը չդառնա ավելի լայն պատերազմի նոր դռան բանալին։