top of page

«Ատում եմ ձյունը՝ թե նա տեղում է ամառվա կեսին»... Պարույր Սևակի 100 ամյակի օրը կարդում ենք նրա հզորագեղ բանաստեղծությունները

24.01.2024


ԱՏՈՒՄ ԵՄ


                  Ատում եմ ձյունը՝ 

Թե նա տեղում է ամառվա կեսին, 

                  Եվ մահն եմ ատում՝ 

Թե հյուր է գալիս աղջըկատեսին, 

                  Մահից ոչ պակաս՝ 

Եվ ա՛յն քողարկված մենատընտեսին,- 

                  Նրա՛ն ու նրա՜նց, 

Ովքեր ուրիշի շեն տունն են քանդում՝ 

Իրենց պետք եկած գերանի համար, 

Ովքեր ուրիշի ծառերն են ջարդում՝ 

Մի բուռ չհասած ծիրանի համար, 

Ովքեր համայնքի ծովից են խոսում, 

Բայց դեպի իրենց լճակն են հոսում... 

 

Ատում եմ նաև այն խելոք սուսիկ - փուսիկությունը, 

Որտեղ դժվար է տարբերել անգամ երեսն աստառից, 

Եվ այն հարկադի՛ր, ոչ թե ի ծնե կուզիկությունը, 

Որ ստացվում է... ցած առաստաղից: 

 

Ատում եմ նաև այն նեղ կոշիկը, 

Որ աքցանի պես ոտքերդ է բռնում, 

Իսկ հոգուդ վրա կոշտուկ է դառնում... 

 

                  Ա՛յն գործն եմ ատում, 

Որ ոչ թե գործ է, այլ ծանըր հանցանք, 

                  Ա՛յն փորձն եմ ատում, 

Որ մարդկանց գլխին դառնում է փորձանք, 

                  Ա՛յն դավանանքը, 

Որ վերջ ի վերջո փոխվում է դավի, 

                  Գլխացավանքը, 

Որ փոխարկվում է սուր գլխացավի... 

 

Խավարն եմ ատում, եթե խավարում 

Ո՛չ միտք է ծնվում և ո՛չ էլ զավակ: 

Եվ լույսն եմ ատում, թեկուզև պայծառ, 

Թե չի հանդուրժում մինչև իսկ շվաք... 

 

Ի՞նչ խոսքեր ասեմ այն ձեռագըրին, 

Որ չի հասկացվում, բայց կարդացվում է:

Ատե՞մ, թե խղճամ այն տարեգըրին, 

                  Որ նյութ է սարքում, 

                  Ոչ թե հավաքում: 

Խղճա՞մ, թե ատեմ այն տարագըրին, 

Որ միշտ ապրում է... իր հայրենիքում... 

 

Թո՜ւհ, ինչքա՜ն բան կա կյանքում ատելի,- 

Ես չգիտեի... 


25-26.V.1957թ.


Մոսկվա



ԱՄԵՆԱՎԱՅՐԻ ՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Եվ ա՛յն հասկացա-

Խինդով ու ցավով-

Որ անհնար է բուրմունքն սպանել,

Հա՛, անհնար է բուրմունքն սպանել`

Առանց դիմելու նրա ազգական

Գարշահոտության չար օգնությանը:

 

-Ամենավայրի՜ սպանությունը,

Որ չեն հորինել սուլթաններն անգամ:


1956թ.



ԲԱՐԻ ԼՈՒՅՍ

Նորից երկնքով հին արշալույսն է սիգալով սիգում, 

Որպեսզի մեր նոր ու քաղաքակիրթ հիշողության մեջ 

Միշտ էլ թարմ մնան... առասպելները: 

-Բարի լո՜ւյս, իմ նո՛ր և իմ... առասպե՜լ:

 

Ինչպե՞ս քնեցիր: 

Ի՞նչ երազ տեսար: 

Ի՞նչ գեշ երազից արթնացար վախով: 

Եվ երազիդ մեջ 

Դու պատահաբար չտեսա՞ր նրան, 

Ով - ի՛նքդ էլ գիտես - քեզ գիտի այնպես, 

Ինչպես հիվանդն իր հիվանդությունը... 

 

Լույսը բարի է 

Եվ բարին լույս է... այնքան ժամանակ, 

Քանի դեռ սրտերն այդ «բարի լույս»-ը, 

Դարերո՜վ մաշված այդ «բարի լույս»-ը 

Լսում են կարծես առաջի՛ն անգամ 

Եվ ամեն անգամ փշաքաղվում են տաք փաղաքշանքից 

Ու նվաղումից սարսըռում այնպես,

Ինչպես երևի 

Մութ երկրաշարժից բույսն է սարսըռում ու փշաքաղվում... 

 

Ես փոքր-ինչ հետո դուրս կգամ փողոց, 

Որ հետախուզեմ վիճակը օդի՝ 

Թունդ ներծծելով ծխամոլի պես: 

Եվ վա՜յ թե թվա, թե ամեն ինչից 

Բուրմունք է գալիս թարմուկ աղջըկա 

Ու կամ ծաղկածայր փշոտ վարունգի: 

Եվ վա՜յ թե թվա, թե բոլոր մարդիկ 

Ի՛նձ են կողոպտում՝ օդը շնչելով, 

Քանի որ օդը... քեզնո՜վ է լեցուն, 

Ու քեզ են նրանք ներշնչում կարծե՜ս... 

 

Հանգել են արդեն լույսերը բոլոր, 

Եվ լոկ այս կիկլոպ լուսանիշներն են, որ արևի դեմ 

Ծիսաքրմական գոռոզությունը կորցըրած թեպետ՝

Պատվիրանի պես կրկնում են դարձյալ 

Իրենց գունային երրորդությունը՝ 

Բոլոր սանձազերծ մեքենաներին տեղում մեխելով 

Կամ վայրկենապես քշելով առաջ: 

Մի՞թե կանաչը պիտի կուրանա 

Աշխարհի բոլոր լուսանիշներում, 

Որ ես էլ կրկին, կանչելու նման, կարոտով ասեմ. 

-Բարի լո՜ւյս, իմ լույս կանա՛չ ու... կարմի՜ր: 

 

Ամպի մի պատառ արևն է ծածկում. 

Ակնոց է դնում արևը կարծես: 

Ես անակնո՜ց էլ պարզ տեսնում եմ քեզ 

Եվ զգում եմ քեզ ինձ այնքա՜ն մոտիկ, 

Որ կարծես նույնիսկ քո շունչն եմ շնչում, 

Մինչդեռ դու ինձնից հեռո՜ւ ես այնքան, 

Որքան կիկլոպը՝ այս լուսանիշից: 

Բայց մեզ կապում է մի ո՜ղջ պատմություն, 

Փառահե՛ղ, անմե՛ղ, անմե՛ռ պատմություն, 

Եվ մի «բարի լույս», որ չունի՜ վախճան: 

Նա պիտի հնչի մեզնի՛ց էլ հետո 

Եվ այնպե՜ս հնչի, 

Որ մերպեսները 

Նո՛ւյն փաղաքշանքից միշտ փշաքաղվեն, 

Նո՛ւյն նվաղումով սարսըռան տաքուկ, 

Ինչպես բույսերը՝ մութ երկրաշարժից: 

-Բարի լո՛ւյս, իմ կյա՛նք և իմ... պատմությո՜ւն...


7,13.II.1964թ.


Երևան



ԲԱՐԻ ԻՐԻԿՈՒՆ

Արեգակն է թեքվում: 

Կարճանում է օրը: 

Եվ լեռները նորից երեխա են ծնում՝ 

Ստվերների տեսքով, 

Որ մեծանում քիչ-քիչ 

Ու թաղում են իրենց ծնող մորը: 

 

Պտտահողմը՝ 

Հենված ոտնաթաթի վրա, 

Խոյանում է երկինք՝ 

Հաստատելով 

Ժխտված առասպելը համբարձումի: 

 

Ցրտող օդում դանդաղ թպրտում է 

Մի կտոր տաք մարմին, 

Որ թռչուն է կոչվում: 

Ինչ-որ կին է կանգնած խուփ դաշտի մեջ, 

Եվ ոտների տակով անց է կենում 

Երկրագնդի անտես այն առանցքը, 

Որի երևացող մասն է ինքը: 

 

Առա՛նց հանցանքի մեջ բռնըվելու, 

Առա՛նց վկաների առկայության 

Ինքըս մեղավոր եմ ինձ ճանաչում 

Ու վախվորա՜ծ-քաշվա՜ծ մրմնջում եմ հեռվից. 

Մրմնջում եմ արդեն ո՛չ թե սրան, 

Այլ այն մեկի՛ն՝ իմի՜ն, հեռավորի՜ն. 

-Բարի իրիկուն քեզ, ի՛մ մենավոր...


15.XI.1961թ.


Երևան



ԳԺՎՈՒՄ ԵՄ

Եվ ինձ լսելով՝ 

Կարող են ասել. 

«Գժվե՞լ է, ի՜նչ է». 

Իսկ ես էլ կասեմ. 

«Այո՛, գժվե՜լ եմ, 

Ինչո՞ւ չգժվել»: 

 

Իսկ գժվելով չե՞ն սիրում ու ատում: 

Իսկ գժվելուց չէ՞ փայտը ճարճատում: 

Առանց գժվելու՝ չկա՛ շահած մարտ: 

Առանց գժվելու՝ չե՛ն ծնի նոր մարդ: 

Մինչև չգժվի՝ ջուրը չի՛ եռա, 

Կեղև չի պատռի հատիկը նռան: 

Ծառե՞րն են փթթում՝ 

Գժվա՜ծ են անշուշտ: 

Երկի՞րն է պտտում՝ 

Գժվա՜ծ է անշուշտ... 

 

Սերմերը մինչև կարգին չգժվեն՝ 

Բե՛րք չեն դառնալու: 

Թաթերը մինչև կարգին չգժվեն 

Ձե՜ռք չեն դառնալու: 

 

Բառերն էլ մինչև կարգին չգժվեն՝ 

Ե՜րգ չեն դառնալու... 

 

Ա՜խ, ուր էր թե ես միշտ գի՛ժ լինեի... 


01.X.1961թ.


Երևան


Comments


ԱՄՆ-ում բուժվող Պարգև Սրբազանը՝ տարօրինակ պատերազմի, չկոտրվելու, պատմության ու ապագայի մասին

bottom of page