Արտավազդ Սահակյանի հիշատակին

06.12.2025

Կյանքից հեռացավ մի մարդ, ում անունը տասնյակ հազարավոր մարդիկ էին արտասանում շնորհակալությամբ՝ պլաստիկ և միկրովիրաբույժ, ԵՊԲՀ պատվավոր պրոֆեսոր Արտավազդ Բագրատի Սահակյանը՝ կոչումով բժիշկ, կոչումով մարդ։

72 տարեկանում ավարտվեց նրա երկրային ճանապարհը, սակայն չավարտվեց նրա գործը. այն շարունակվում է ամենայն մանրամասնությամբ վերականգնված դեմքերում ու վերջույթներում, նոր կյանք ստացած հիվանդների ճակատագրերում, նրա կերտած դպրոցի ու աշակերտների մեջ։

Արտավազդ Սահակյանը ժամանակակից հայկական պլաստիկ և միկրովիրաբուժության հիմնադիրներից էր։ Նա «Հերացի» հիվանդանոցային համալիրի պլաստիկ վիրաբուժության և միկրովիրաբուժության կլինիկայի ղեկավարն էր, Երևանի պետական բժշկական համալսարանի պլաստիկ վիրաբուժության ամբիոնի վարիչը և ԵՊԲՀ պատվավոր պրոֆեսոր։ Նրա ղեկավարած թիմի շնորհիվ իրականացվել են միջամտություններ, որոնք տարիներ առաջ համարվում էին գրեթե անհնարին՝ բարդ վերականգնողական վիրահատություններ, պոկված վերջույթի կամ դաստակի «վերադարձ» կյանքին, բազմաթիվ հաջողված միկրովիրաբուժական գործողություններ, երբ բառացիորեն միլիմետրերի վրա էր որոշվում մարդու ճակատագիրը։

Մասնագիտական երկարամյա գործունեության ընթացքում Արտավազդ Սահակյանը կատարել է շուրջ 50 հազար վիրահատություն՝ փրկելով, վերականգնելով, փոխելով մարդկանց կյանքը՝ երբեմն տեսանելի, երբեմն անտեսանելի սպիներով, բայց ավելի հաճախ՝ խորապես երախտապարտ աչքերով։ Նրա հիվանդներն ու բուժառուները միայն Երևանի կամ մարզերի բնակիչները չէին. մարդիկ գալիս էին տարբեր աշխարհամասերից՝ վստահելով ոչ միայն հայ բժշկությանը, այլ հենց նրա ձեռքին, նրա թիմին, նրա խոսքով ներշնչվող հույսին։

1984 թվականից Սահակյանի ղեկավարած թիմի աշխատանքները ներկայացվել են Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, Գերմանիայի, Շվեյցարիայի, Կանադայի և մի շարք այլ երկրների մասնագիտական հավաքներին։ Հայկական միկրովիրաբուժության դպրոցը ճանաչելի էր աշխարհի լաբորատորիաներում և կոնգրեսների դահլիճներում, և այդ ճանապարհի առանցքում կրկին նրա անունն էր։

Բժիշկ Սահակյանը միայն վիրաբույժ չէր, այլ նաև ուսուցիչ։ Տասնյակ և հարյուրավոր երիտասարդ բժիշկներ իրենց մասնագիտական առաջին լուրջ քայլերը կատարել են նրա կողքին՝ լսելով երբեմն խիստ, բայց միշտ արդար խոսքը, հետևելով նրա վիրաբուժական ճշգրտությանը, սովորելով ամենակարևորը՝ պատասխանատվություն յուրաքանչյուր մարդու կյանքի համար։ Նա ձևավորեց դպրոց, ուր տեխնիկական վարպետությունն անբաժան էր բժշկի էթիկայից, իսկ գիտելիքը՝ խոնարհությունից։

Նրա կենսագրության մեջ առանձնահատուկ էջ էր պատերազմական տարիների ու սահմանամերձ շրջանների պաշտպանական մարտերի ժամանակ կատարած աշխատանքը։ Դա վիրավոր ազատամարտիկների, զինվորների, խաղաղ բնակիչների կյանքերի փրկությունն էր վիրահատական սեղանի շուրջ՝ ծանր հրազենային վնասվածքների, վերջույթների և դեմքի ծանր տրավմաների բուժման շնորհիվ։ Այդ մասին բարձրաձայն չեն խոսում, բայց այդ պատմությունները պահպանվել են ընտանիքների հիշողության մեջ, այնտեղ, որտեղ շնորհակալությունն արտահայտվում է ոչ թե տողով, այլ լուռ օրհնությամբ։

Արտավազդ Սահակյանը Տավուշի մարզի պատվավոր քաղաքացի էր։ Վիրաբույժի և մարդուն ուղղված սիրո հետ միասին նրա մեջ միշտ կենդանի էր նաև հայրենագետի, սահմանապահի ընկալումը։ Նա բազմաթիվ պարգևների ու շքանշանների էր արժանացել, բայց, ինչպես հաճախ են հիշում նրա գործընկերները, Արտավազդ Բագրատիչի համար ամենամեծ պարգևը վերադարձող հիվանդի ժպիտն էր և այն պահը, երբ սրահում ծանր լռությունից հետո սկսում էր շնչել փրկված վերջույթը, հաջողված բարդ անաստոմոզը, վերադարձած արյան հոսքը։

Նրան բնորոշ էին սառնասրտությունը՝ ամենաբարդ իրավիճակներում, և անսպառ կենսախինդ վերաբերմունքը կյանքին՝ առօրյա շփումներում։ «Կոչումով բժիշկ»՝ այսպես են նրան բնորոշել գործընկերները և համալսարանական ընտանիքը՝ խոստովանելով, որ կորուստը մեծ է ոչ միայն ԵՊԲՀ-ի, «Հերացի» հիվանդանոցային համալիրի, այլև ամբողջ հայկական բժշկության համար։

Արտավազդ Սահակյանը ամուսնացած էր, երկու զավակի հայր։ Եվ հավանաբար հենց ընտանիքում էր, որ նա վերալիցքավորում էր իր ուժերը՝ ամեն օր հիվանդանոց վերադառնալու և նորից ու նորից ընտրելու նույն բանը՝ օգնելը։

Մահը միշտ անժամանակ է, երբ խոսքը նման մասշտաբի բժշկի մասին է։ Բայց Արտավազդ Սահակյանի հեռացումը հատկապես ցավալի է մի դարում, երբ մասնագիտության, կոչման, առաքելության մասին խոսքերը հաճախ են արժեզրկվում։ Նա այդ բառերին վերադարձնում էր իմաստը՝ առանց բարձրախոսների, առանց բարձրագոչ հայտարարությունների՝ պարզապես իր գործով։

Հայկական բժշկության պատմության մեջ նրա անունը կմնա որպես մարդու, ով կարողացավ համադրել գիտությունը և արհեստավարժությունը մարդկային շատ պարզ, բայց երբեմն ամենադժվար հատկանիշի՝ կարեկցանքի հետ։ Նրա թողած ավանդը շարունակվելու է աշակերտների, գործընկերների, այն երիտասարդների ձեռքով, ովքեր ընտրել են միկրովիրաբուժության բարդ, բայց հրաշագործ ուղին։

Խոնարհվում ենք Արտավազդ Սահակյանի լուսավոր հիշատակի առջև, ցավակցում ընտանիքին, հարազատներին, գործընկերներին, բոլոր այն մարդկանց, որոնց կյանքում թեկուզ մեկ անգամ հնչել է այս անունը՝ որպես հույսի վերջին հասցե։

Թող լույս լինի նրա հոգին։

Թող նրա յուրաքանչյուր փրկված կյանք շարունակվի նաև որպես շնորհակալ աղոթք նրա անվան համար։