Դրոնի հարվածից հետո Էլմիրա Գրիգորյանը դեմքի կտրվածքներով մինչև առավոտ մնացել է վնասված տանը, որովհետև Նովոռոսիյսկում կապ չկար և նա չէր կարող զանգել. Yerevan Online Mag.-ը հավաքել է դեպքի մանրամասները

16 авг.

4 мин. чтения

16 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԼԵՎՈՆ ԱՐԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ

Օգոստոսի 12-ի առավոտյան ժամը 6։14-ին Նովոռոսիյսկի պաշտոնական ալիքը հայտնեց, որ «Անօդաչուի հարձակում» ազդանշանը հանված է։ Վտանգը դեռ պահպանվում էր։ Ժամը 6։23-ին եկավ հաջորդ հաղորդագրությունը՝ քաղաքի բնակիչների համար վտանգ չկա։ Էլմիրա Գրիգորյանն այդ պահին դեռ վնասված տան ներսում էր։ Արտաքին պատը քանդված էր։ Խոհանոցի պատուհաններին ապակի չէր մնացել։ Դեմքին կտրվածքներ կային։ Հեռախոսը կապ չէր բռնում։

Շչակը հնչել էր նախորդ երեկոյան՝ ժամը 21։51-ին։ Քաղաքային ծառայությունները բնակիչներին հորդորել էին հեռանալ պատուհաններից, անցնել ներսի սենյակներ և չնկարել հակաօդային պաշտպանության աշխատանքը։ Հարձակումը ձգվել էր մինչև առավոտ։ Ընտանիքի տվյալով՝ Էլմիրայի տունը վնասվել է գիշերվա 2-ից 3-ի միջակայքում։ Նա խոհանոցում էր։ Պայթյունը քանդել է տան արտաքին մասը, պատուհանների ապակիները թռել են ներս։ Դեմքը կտրել են հենց այդ ապակիները։

Հետագա մի քանի ժամի մասին ընտանիքը գրեթե ոչինչ չի ասում։ Էլմիրան մնացել է ներսում։ Քաղաքում կապ չի եղել։ Դրսում շարունակվել են պայթյունները, աշխատել է հակաօդային պաշտպանությունը, ծովից հայտարարվել է անօդաչու նավակների վտանգ։ Տան բացված հատվածի մոտ մնալը վտանգավոր էր։ Զանգել նա չէր կարող։ Օգնությունը հասավ լուսաբացից հետո։

Ժամը 6։23-ի հաղորդագրությունից հետո Էլինան գնացել է մոր մոտ և շտապօգնություն կանչել։ Բուժաշխատողները մշակել են վերքերը, զննել Էլմիրային և հիվանդանոց տեղափոխելու կարիք չեն տեսել։ Ընտանիքը վնասվածքը միջին ծանրության է նկարագրում։ Դեմքի կտրվածքները բուժեցին տեղում։ Էլինան հետո ասաց. «Մինչև հիմա չեմ կարողանում հավատալ, որ սա պատահել է մեզ հետ, մայրիկիս հետ»։

Բժիշկները գնացին։ Տան հարցը մնաց։ Էլինան ասում է՝ այն վերականգնման ենթակա չէ, ներսում գտնվելը վտանգավոր է, պատերը կարող են փլվել։ Ընտանիքը տեղափոխվել է Էլմիրայի ընկերուհու տուն։ Նրանք փաստաթղթեր են հավաքում պետական փոխհատուցման համար։ Երեսուներեք տարի առաջ նրանց նախորդ տեղափոխությունն էլ սկսվել էր տնից հեռանալով։ Այն ժամանակ ճանապարհի սկզբում Ստեփանակերտն էր։

Քաղաքը դեռ չէր հասցրել հաշվել բոլոր վնասված հասցեները։ Գիշերվա կեսին պաշտոնյաները խոսում էին վեց բնակելի տան, մեկ առևտրային շենքի և շինհրապարակի մասին։ Առավոտյան ցուցակում արդեն 21 բնակելի շենք կար։ Երեկոյան քաղաքային խմբերն անցել էին 29 բազմաբնակարան և 65 մասնավոր տներով։ Առնվազն վեց տուն գրեթե ամբողջությամբ ավերված էր։ Հաջորդ օրը վարչակազմը հայտնեց 185 վնասված տան մասին, որոնցից 36-ը բազմաբնակարան շենքեր էին։ Ստացվել էր 404 դիմում։ Ութ մասնավոր տուն ամբողջությամբ քանդված էր համարվել, առնվազն տասը բնակարան հիմնանորոգման կարիք ուներ։ Յուրաքանչյուր շրջայցից հետո թիվը մեծանում էր։

Էլմիրայի հասցեն այդ հաշվառման մեջ մեկ տող է։ Պաշտոնական հաղորդագրություններում բնակելի շենքերը վնասվել էին խոցված անօդաչուների բեկորների անկումից։ Ընտանիքն ասում է՝ անօդաչուն դիպել է հենց տանը։ Հրապարակված տվյալները չեն պարզում՝ սարքն ամբողջությամբ հասե՞լ է շենքին, պայթե՞լ է մոտակայքում, թե հակաօդային կրակից հետո բեկորներն են ընկել տան վրա։ Պատասխանը դեռ չկա։ Արտաքին պատը՝ նույնպես։

Ուկրաինական կողմը նույն առավոտ հաստատեց Նովոռոսիյսկի դեմ գործողությունը։ Վոլոդիմիր Զելենսկին այն անվանեց եզակի և թվարկեց կիրառված միջոցները՝ «Պալյանիցյա» ռեակտիվ անօդաչուներ, «Նեպտուն» հրթիռներ, ծովային անօդաչու համակարգեր։ Թիրախների շարքում նա նշել էր հակաօդային պաշտպանության դիրքերը, նավամատույցներն ու նավահանգստային ենթակառուցվածքը։ Նովոռոսիյսկը նրա գրառման մեջ Ռուսաստանի Սևծովյան նավատորմի վերջին մեծ հենակետն էր։ Ռուսաստանը տարիների ընթացքում նավերի զգալի մասը Սևաստոպոլից տեղափոխել էր այստեղ՝ Ղրիմում ուկրաինական հարվածներից հեռու պահելու համար։ Օգոստոսի 12-ի գիշերը հարվածները հասան նաև Նովոռոսիյսկ։

Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարեց, որ գիշերվա ընթացքում երկրի մի շարք շրջաններում և Սև ծովի ջրատարածքում խոցվել է 502 անօդաչու։ Ուկրաինան հաղորդեց ռազմածովային բազայում վնասված նավերի և խոցված ենթակառուցվածքի մասին։ Հարձակման օրը նավահանգստի երկու խոշոր հացահատիկային տերմինալներ դադարեցրին աշխատանքը։ Օգոստոսի 13-ին կանգ առավ նաև երրորդը։ Վնասվեց քաղաքի ջրատարը, ջրամատակարարումը դադարեց, Մագիստրալնայա փողոցում փլվեց վերգետնյա ուղանցքը։ Վնասվեցին դպրոց, տեխնիկական ուսումնական հաստատություն և մարզադպրոց։ Կրասնոդարի երկրամասում երեք մարդ զոհվեց, նրանցից մեկը՝ ութ տարեկան երեխա։ Վիրավորվեց 24 մարդ։ Օգոստոսի 13-ին Նովոռոսիյսկի հիվանդանոցում դեռ 12 տուժած կար։

Էլմիրան հիվանդանոցում չէր։ Շտապօգնությունն օգնություն էր ցույց տվել տեղում, իսկ տուն վերադարձնել նրան հնարավոր չէր։ Քաղաքային հաշվառման մեջ դրա համար տարբեր սյունակներ կան՝ առողջությանը հասցված վնաս, առաջին անհրաժեշտության գույքի մասնակի կամ ամբողջական կորուստ, ամբողջությամբ քանդված բնակելի տուն։ Յուրաքանչյուր սյունակ իր թուղթն է պահանջում։

Փոխհատուցման գործը սկսվում է դիմումից։ Պետք են անձնագիր, երեխաների ծննդյան վկայականներ՝ եթե կան, քննիչի որոշումը՝ անձին տուժող ճանաչելու մասին, քաղաքային եզրակացությունը՝ բնակության և գույքի կորստի փաստի վերաբերյալ։ Առողջության վնասի համար պահանջվում է դատաբժշկական եզրակացություն։ Միջին կամ ծանր վնասի դիմաց սահմանված է 627 հազար ռուբլու միանվագ վճար։ Առաջին անհրաժեշտության գույքի ամբողջական կորստի համար՝ 156 հազար 750 ռուբլի յուրաքանչյուր անձի հաշվով։ Ամբողջությամբ քանդված տների սեփականատերերին քաղաքը խոստացել է բնակարան գնելու առանձին աջակցություն։ Օգոստոսի 14-ին հանձնաժողովներն արդեն կազմել էին 358 ակտ՝ 268 բնակարանի և 90 մասնավոր տան վերաբերյալ։ Շրջայցերը շարունակվում էին նաև հանգստյան օրերին։

Դիմումներն ընդունում էին քաղաքային շրջանների վարչակազմերում։ Բացված պատն այնտեղ դառնում էր չորս հնարավոր ձևակերպումներից մեկը՝ «մասնակի կորուստ», «ամբողջական կորուստ», «վերականգնման ենթակա», «քանդված»։ Այդ բառերից է կախված վճարի չափը և ընտանիքի հաջորդ քայլը։ Էլինան ասում է՝ ներսում մնալը վտանգավոր է։ Փոխհատուցման թղթերի համար նույնը պիտի գրի զննող հանձնաժողովը։ Մինչև այդ տունը կանգնած է բաց պատով և սպասում է ակտին։

Էլինայի առաջ հիմա փաստաթղթերի հերթն է՝ մոր վերքերի դատաբժշկական եզրակացություն, տան վիճակի ակտ, բնակության փաստ, գույքի կորստի գնահատում, բանկային հաշվի տվյալներ։ Ընտանիքը շարունակում է ապրել ընկերուհու տանը։ Դուստրը տունը կորած է համարում։ Պետական վճարի համար այդ նույն միտքը պետք է գրվի հանձնաժողովի ակտում։

1993 թվականի սկզբին Էլմիրայի ընտանիքը Ստեփանակերտից եկել էր Նովոռոսիյսկ։ Լեռնային Ղարաբաղի առաջին պատերազմը 1992-ին արդեն լայնածավալ էր դարձել։ Գրիգորյանները մարտական գործողությունների պատճառով թողել էին տունը և մնացել Ռուսաստանում։ Նովոռոսիյսկը դարձավ նրանց երկար տարիների հասցեն։

Այդ ճանապարհի մասին քիչ բան է հայտնի։ Ընտանիքը չի պատմել, թե Ստեփանակերտի որ թաղամասից է հեռացել, ինչ է վերցրել իր հետ, քանի օր է տևել ճանապարհը։ Մնացել են երեք տվյալ՝ 1993 թվականի սկիզբը, պատերազմը, Նովոռոսիյսկը։ Օգոստոսի 12-ից առաջ այդ կյանքի մասին հրապարակված պատմություն չկար։

2023 թվականի սեպտեմբերին Ստեփանակերտից և ամբողջ Արցախից ավելի քան հարյուր հազար հայ մեկ շաբաթվա ընթացքում անցավ Հայաստան։ Էլմիրան այդ օրերին Նովոռոսիյսկում էր՝ իր ընտանիքի առաջին փախուստից հետո ընտրած քաղաքում։ Երեք տարի անց ռազմական գործողության պայթյունը հասավ նրա սեփական տուն։ Թիրախները նավահանգստում էին։ Խոհանոցի ապակիները՝ նրա դեմքին։

Քաղաքի համար հարձակման վտանգը հանվեց առավոտյան 6։23-ին։ Ջրատարը նորոգեցին, Մագիստրալնայա փողոցում երթևեկությունը վերականգնեցին, տերմինալներում սկսեցին հաշվել վնասը։ Էլմիրա Գրիգորյանի ընտանիքը մնաց ընկերուհու տանը։ Սեփական հասցեն հիմա գրված է դիմումների փաթեթի վրա։ Հանձնաժողովը դեռ պիտի որոշի՝ տունը «վերականգնման ենթակա է», թե «քանդված»։ Արտաքին պատի տեղում այդ բառը վաղուց երևում է։