Նոյեմբերի 4-ի ընտրությունները ԱՄՆ-ում. Նյու Յորք, Վիրջինիա, Նյու Ջերսի և դեմոկրատների հաղթանակների քաղաքական նշանակությունը

ԱՇՈՏ ՊՈՂՈՍՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag-ի ԱՄՆ թղթակից

Նոյեմբերի 6, 2025 թ.

Նյու Յորքի նոր քաղաքապետ Զոհրան Մամդանին

ԱՄՆ-ում նոյեմբերի 4-ի ընտրությունները նախագահի կամ ԱՄՆ օրենսդիր մարմնի վերահսկողության ընտրություններ չէին։ Դրանք, առաջին հայացքից, տեղական և նահանգային մրցապայքարներ էին՝ Նյու Յորքում քաղաքապետ, Վիրջինիայում և Նյու Ջերսիում նահանգապետեր։ Բայց ամերիկյան քաղաքական համակարգում հենց այդպիսի ընտրություններն են հաճախ դառնում ազգային տրամադրությունների ամենազգայուն չափիչներից մեկը։ Այս անգամ դրանք տեղի ունեցան Դոնալդ Թրամփի երկրորդ նախագահական ժամկետի սկզբնական փուլում և ընկալվեցին որպես ընտրողների առաջին խոշոր քաղաքական արձագանքներից մեկը՝ ոչ միայն տեղական խնդիրներին, այլև Վաշինգտոնից եկող իշխանական ոճին, տնտեսական օրակարգին և կուսակցությունների ներկայիս վիճակին։

Երկու օր անց, նոյեմբերի 6-ի առավոտյան, ընդհանուր քաղաքական պատկերը հիմնականում պարզ է։ Դեմոկրատները հաղթեցին երեք կարևոր մրցապայքարներում․ Նյու Յորքում քաղաքապետ ընտրվեց Զոհրան Մամդանին, Վիրջինիայում նահանգապետական մրցապայքարում հաղթեց Աբիգեյլ Սպանբերգերը, Նյու Ջերսիում՝ Միկի Շերիլը։ Այդ հաղթանակները տարբեր են իրենց գաղափարական բնույթով, հասարակական հենարանով և քարոզարշավային լեզվով։ Մամդանիի Նյու Յորքը ներկայացնում է քաղաքային ձախակողմյան, հասարակական աջակցության ծախսերի և կյանքի մատչելիության վրա կենտրոնացած օրակարգ։ Սպանբերգերի Վիրջինիան ավելի չափավոր, վարչական ու անվտանգության լեզվով խոսող դեմոկրատական կառավարման ձևաչափ է։ Շերիլի Նյու Ջերսին՝ նախկին զինվորական, դաշնային դատախազական և ԱՄՆ օրենսդիր մարմնի անդամի կենսագրության վրա կառուցված, կենտրոնացած էր հատկապես գների, հարկերի, էլեկտրականության վճարների և նահանգային կառավարման արդյունավետության վրա։

Այդ տարբերությունները կարևոր են, որովհետև նոյեմբերի 4-ի գիշերը ոչ թե մեկ միասնական «դեմոկրատական գաղափարախոսություն» հաղթեց, այլ մի քանի տարբեր դեմոկրատական ուղերձներ՝ նույն ընդհանուր պայմաններում։ Բոլորի հիմքում, սակայն, կար նույն քաղաքական միջավայրը․ ընտրողների զգալի մասի անհանգստությունը կյանքի արժեքի, բնակարանի, սննդի, կենցաղային ծառայությունների վճարների, առողջապահության, աշխատանքի և պետական կառավարման կանխատեսելիության վերաբերյալ։ Իսկ Թրամփի երկրորդ ժամկետի սկզբում այդ անհանգստությունը անխուսափելիորեն կարդացվում էր նաև ազգային իշխանության նկատմամբ վերաբերմունքի լույսի տակ։

Նյու Յորքի քաղաքապետի ընտրությունը առանձնահատուկ ուշադրության կենտրոնում էր ոչ միայն այն պատճառով, որ Նյու Յորքը Միացյալ Նահանգների ամենամեծ քաղաքն է։ Քաղաքը քաղաքական խորհրդանիշ է, տնտեսական կենտրոն, ներգաղթյալ համայնքների խաչմերուկ և Ամերիկայի քաղաքային խնդիրների խտացված պատկեր։ Այստեղ քաղաքապետի ընտրությունը գրեթե միշտ դուրս է գալիս քաղաքային սահմաններից։ Ով ղեկավարում է Նյու Յորքը, նա ուղղակի ազդեցություն ունի բնակարանային քաղաքականության, հանրային փոխադրումների, ոստիկանության, դպրոցների, փոքր ձեռնարկության, ներգաղթյալների ծառայությունների և մշակութային կյանքի վրա։

Վիրջինիան նույնպես սովորական նահանգային մրցապայքար չէր։ Այն ունի մեծ դաշնային աշխատուժ, Վաշինգտոնի մերձակայքում գտնվող ընտրական շրջաններ, արագ աճող արվարձաններ, կրթության և մշակութային հարցերի շուրջ սուր պայքար, ինչպես նաև վերջին տարիներին ազգային կուսակցությունների համար կարևոր փորձադաշտի դեր։ Հանրապետական Գլեն Յանգկինի նահանգապետությունից հետո այս մրցապայքարը դարձավ հարց՝ արդյո՞ք հանրապետականները կարող են պահպանել իրենց հաջողությունը մի նահանգում, որը միաժամանակ ունի պահպանողական գյուղական տարածքներ, արագ դեմոկրատականացող արվարձաններ և մեծ թվով անկախ ընտրողներ։

Նյու Ջերսին ևս «անվտանգ կապույտ» նահանգի պարզ պատմություն չէր։ Վերջին ընտրական փուլերում հանրապետականները այնտեղ որոշակի շարժ էին ցույց տվել, իսկ նահանգի ընտրողները վաղուց դժգոհում են գույքահարկերից, բնակարանային գներից, կենցաղային ծառայությունների վճարներից և կյանքի բարձր արժեքից։ Ջեք Չիատարելլին, հանրապետական թեկնածուն, ձգտում էր այդ դժգոհությունը վերածել կուսակցական փոփոխության պահանջի։ Միկի Շերիլը, դեմոկրատ թեկնածուն, փորձում էր պաշտպանել նահանգի դեմոկրատական դիրքերը՝ միաժամանակ ընդունելով, որ Նյու Ջերսիի բնակիչների տնտեսական բեռը իրական խնդիր է, ոչ թե միայն քարոզչական ձևակերպում։

Այս երեք մրցապայքարներում դեմոկրատները հաղթեցին, բայց նրանց հաղթանակները նույն կերպ չեն բացատրվում։ Նյու Յորքում ընտրողները ընտրեցին ավելի արմատական հասարակական օրակարգ ունեցող թեկնածուի։ Վիրջինիայում ընտրողները ընտրեցին նախկին օրենսդիր մարմնի անդամ, ազգային անվտանգության փորձով և չափավոր լեզվով հանդես եկող թեկնածուի։ Նյու Ջերսիում ընտրողները ընտրեցին թեկնածուի, որի քարոզարշավը կառուցված էր վարչական վստահելիության, ընտանիքների ծախսերի և Թրամփի հետ հանրապետական մրցակցի կապի քննադատության շուրջ։ Ընդհանուր եզրակացությունը այս է․ դեմոկրատները նոյեմբերի 4-ին հաղթեցին ոչ թե մեկ կենտրոնական կարգախոսով, այլ այն պատճառով, որ երեք տարբեր միջավայրերում կարողացան ընտրողների համար քաղաքականացնել առօրյա ծախսերի հարցը։

Նյու Յորքում Զոհրան Մամդանիի հաղթանակը արդեն ինքնին քաղաքական մեծ իրադարձություն է։ Նա հաղթեց նախկին նահանգապետ Էնդրյու Քուոմոյին, որը մասնակցում էր որպես անկախ թեկնածու, և հանրապետական Քերթիս Սլիվային։ Քուոմոն, չնայած Դեմոկրատական կուսակցության նախնական փուլում պարտությանը, մնաց ընդհանուր ընտրության դաշտում և փորձեց համախմբել այն ընտրողներին, ովքեր անհանգստացած էին Մամդանիի ձախակողմյան ծրագրերից, փորձի պակասից կամ քաղաքային կառավարման վերաբերյալ նրա առաջարկների իրագործելիությունից։ Սլիվան ներկայացնում էր հանրապետական և պահպանողական քաղաքի ընտրողներին՝ ավելի կոշտ հանցավորության, հասարակական կարգի և ավանդական քաղաքային անվտանգության շեշտադրումներով։

Մամդանիի քարոզարշավը կառուցված էր «մատչելի Նյու Յորք» գաղափարի շուրջ։ Նրա ուղերձը պարզ էր․ քաղաքը չափազանց թանկ է դարձել այն մարդկանց համար, ովքեր այնտեղ ապրում, աշխատում և ընտանիք են պահում։ Բնակարանի վարձավճարները, փոխադրումները, սնունդը, երեխաների խնամքը և առողջապահական ծախսերը ընտրողների մեծ մասի համար այլևս վերացական տնտեսական ցուցանիշներ չեն, այլ ամենօրյա որոշումների հիմք։ Այդ հարցը հատկապես ուժեղ էր վարձակալների, երիտասարդ ընտրողների, նորեկների, ներգաղթյալ ընտանիքների և ծառայությունների ոլորտում աշխատող մարդկանց շրջանում։

Նրա ծրագիրը ներառում էր այնպիսի առաջարկներ, որոնք Նյու Յորքի քաղաքական գործարար շրջանակների համար միաժամանակ գրավիչ և վախեցնող էին․ վարձավճարների սառեցման գաղափար, հանրային փոխադրումների մատչելիության ընդլայնում, երեխաների խնամքի հասանելիություն, քաղաքային մակարդակով սննդի և բնակարանային ճնշումների մեղմում, մեծահարուստների և խոշոր ձեռնարկությունների հարկային բեռի բարձրացման քննարկում։ Այս առաջարկները նրա կողմնակիցների համար հասարակական արդարության և քաղաքը բնակիչներին վերադարձնելու ծրագիր էին։ Հակառակորդների համար դրանք վտանգավոր, թանկարժեք և իրավական ու նախահաշվային խոչընդոտներով լի խոստումներ էին։

Քուոմոյի ճամբարը փորձեց ընտրությունը ներկայացնել որպես փորձի և կայունության հարց։ Նրա կողմնակիցների համար Նյու Յորքը չափազանց բարդ կառավարման համակարգ է՝ ոստիկանություն, դպրոցներ, բնակարանային իշխանություններ, ներգաղթային ծառայություններ, նախահաշվային սահմանափակումներ, նահանգային և դաշնային հարաբերություններ։ Նրանք պնդում էին, որ քաղաքը չի կարող դառնալ գաղափարական փորձադաշտ։ Քուոմոյի քաղաքական ուղերձը ավելի շատ ուղղված էր այն ընտրողներին, որոնք զգում էին, որ քաղաքը պետք է կառավարել ոչ թե շարժման կարգախոսներով, այլ վարչական փորձով, ուժեղ կառավարման ապարատով և հանցավորության դեմ հստակ քաղաքականությամբ։

Սլիվան, իր հերթին, փորձեց պահպանողական ընտրողներին և հասարակական կարգից անհանգստացած քաղաքացիներին համոզել, որ երկու հիմնական մրցակիցներն էլ չեն առաջարկում բավարար կոշտություն հանցավորության և քաղաքային կարգապահության հարցերում։ Բայց Նյու Յորքի հանրապետական ընտրազանգվածի սահմանափակ ծավալը և հակամամդանիական ձայների մասնատվածությունը նրան չտվեցին այն դերակատարումը, որը կարող էր մրցապայքարը դարձնել լիարժեք եռակողմ պայքար։

Մամդանիի հաղթանակը, սակայն, միայն ձախակողմյան հանրային շարժման հաջողություն չէ։ Այն նաև արձագանք է քաղաքային իրականությանը։ Նյու Յորքում ընտրողը հաճախ քվեարկում է ոչ թե կուսակցական տեսության, այլ ստորգետնյա երկաթուղու, տան վարձի, փողոցի անվտանգության, դպրոցի որակի և մթերքի գնի համար։ Քաղաքի բազմազգ, բազմալեզու և ներգաղթային բնույթը նշանակում է, որ «մատչելիություն» բառը տարբեր համայնքների համար տարբեր իմաստ ունի։ Հայկական ընտանիքի համար դա կարող է լինել Քուինսում կամ Բրուքլինում վարձակալության ճնշում, փոքր խանութի հարկային և վարձային խնդիր, երեխայի պետական դպրոցի որակ, բժշկական ապահովագրության արժեք, համայնքային կենտրոնի հասանելիություն կամ այն հարցը, թե արդյոք քաղաքային իշխանությունը հասկանում է ներգաղթյալների իրական կյանքը։

Վիրջինիայում Աբիգեյլ Սպանբերգերի հաղթանակը այլ բնույթի էր։ Նա ոչ թե ձախակողմյան քաղաքային հեղափոխության թեկնածու էր, այլ նախկին օրենսդիր մարմնի անդամ, նախկին հետախուզական ծառայության աշխատակից, որը կառուցեց իր քարոզարշավը գործնականության, հանրային անվտանգության, կրթության, տնտեսության և ընտանիքների ծախսերի շուրջ։ Նրա մրցակիցը՝ հանրապետական Ուինսոմ Էրլ-Սիրսը, գործող փոխնահանգապետն էր և ներկայացնում էր հանրապետական շարունակականության փորձը՝ Գլեն Յանգկինի նահանգային կառավարման համատեքստում։

Վիրջինիայի ընտրությունը առանձնապես ուշագրավ էր երկու պատճառով։ Նախ՝ նահանգի քաղաքական քարտեզը վերջին տարիներին փոխվել է։ Հյուսիսային Վիրջինիան, որտեղ կենտրոնացած են դաշնային աշխատողներ, տեխնագիտական ընկերություններ, կրթված արվարձանային ընտրողներ և մեծ թվով ներգաղթյալներ, ավելի ու ավելի կարևոր է դարձել դեմոկրատների համար։ Միաժամանակ նահանգի գյուղական և հարավ-արևմտյան տարածքները մնում են հանրապետական ուժեղ ընտրահենք։ Երկրորդ՝ Վիրջինիայում կրթության, ծնողական իրավունքների, դպրոցական ծրագրերի, սեռային և մշակութային հարցերի շուրջ հանրապետականները նախկինում կարողացել էին ձևավորել ազդեցիկ ուղերձ։ Այս անգամ, սակայն, տնտեսական և կառավարման հարցերը ավելի ուժեղ դուրս եկան։

Սպանբերգերի ուղերձը «կողմնակալությունից վեր գործնականություն» էր։ Նա խոսում էր ծախսերի իջեցման, տնտեսության ուժեղացման, հանրային դպրոցների բարելավման, համայնքների անվտանգության և դաշնային քաղաքականության հետևանքներից նահանգի բնակիչներին պաշտպանելու մասին։ Թրամփի երկրորդ ժամկետի սկզբում Վիրջինիայի համար դաշնային կառավարությունը հեռավոր հարց չէ։ Նահանգում ապրում են հազարավոր դաշնային ծառայողներ, պայմանագրային աշխատողներ, զինվորական ընտանիքներ և Վաշինգտոնի քաղաքական որոշումների անմիջական ազդեցությունը կրող մարդիկ։ Դաշնային կրճատումները, կառավարման անորոշությունը, տնտեսական տատանումները և կառավարության աշխատանքի խափանումները այստեղ զգացվում են արագ և անձնական մակարդակով։

Էրլ-Սիրսի ճամբարը փորձեց ներկայացնել Սպանբերգերին որպես դեմոկրատական ազգային օրակարգի մաս և զգուշացրեց, որ դեմոկրատական հաղթանակը կարող է բերել հարկային աճ, մշակութային ձախ թեքում և հանրային անվտանգության թուլացում։ Հանրապետականների համար Վիրջինիան պետք է մնար այն օրինակը, որ պահպանողական-չափավոր կառավարման ձևաչափը կարող է հաղթել նույնիսկ դեմոկրատական ուղղությամբ շարժվող նահանգում։ Բայց նոյեմբերի 4-ի արդյունքը ցույց տվեց, որ հանրապետական ուղերձը բավարար չեղավ այն ընտրողների համար, որոնք առաջնահերթ էին համարում գները, աշխատանքը, դպրոցները և պետական կառավարման կանխատեսելիությունը։

Սպանբերգերի հաղթանակը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ այն դեմոկրատների համար ապացույց է, որ կուսակցությունը կարող է հաղթել առանց պարտադիր ձախակողմյան քաղաքային օրակարգի։ Նրա հաջողությունը խոսում է այն ընտրողների մասին, որոնք չեն ցանկանում սուր գաղափարական լեզու, բայց դժգոհ են հանրապետականների ազգային ուղղությունից կամ Թրամփի կառավարման ոճից։ Այդ ընտրողները կարող են լինել անկախներ, նախկին չափավոր հանրապետականներ, արվարձանային ծնողներ, պետական աշխատողներ կամ պարզապես քաղաքացիներ, որոնք քաղաքական աղմուկից հոգնած են և ուզում են կառավարելիություն։

Նյու Ջերսիում Միկի Շերիլի հաղթանակը ևս կենտրոնացած էր կյանքի արժեքի վրա, բայց այստեղ հարցերը ավելի հստակ նահանգային էին՝ գույքահարկ, էլեկտրականության վճարներ, բնակարանային հասանելիություն, փոխադրումներ, դպրոցներ, ապահովագրություն և պետական ծախսեր։ Նյու Ջերսին ԱՄՆ-ի այն նահանգներից է, որտեղ միջին դասի ընտանիքները հաճախ բարձր եկամուտ ունեն թղթի վրա, բայց իրականում մեծ ճնշման տակ են՝ հարկերի, բնակարանային վարկերի, ապահովագրության, երեխաների կրթության և առօրյա ծախսերի պատճառով։

Շերիլը, որպես նախկին ռազմածովային օդաչու, նախկին դաշնային դատախազ և օրենսդիր մարմնի անդամ, ներկայացնում էր կարգապահության, պետական ծառայության և հակաթրամփյան չափավորության համադրություն։ Նրա ուղերձը փորձում էր միաժամանակ պահպանել դեմոկրատական ընտրահենքը և հանգստացնել այն ընտրողներին, որոնք հոգնել են նահանգի բարձր ծախսերից։ Նա խոսում էր մատչելիության, հարկային բեռի, էլեկտրականության վճարների, ընտանիքների տնտեսական կայունության և պետական կառավարման արդյունավետության մասին։

Ջեք Չիատարելլին հանրապետականների համար ճանաչված թեկնածու էր և փորձում էր օգտագործել նույն դժգոհությունը՝ պնդելով, որ դեմոկրատական երկարատև կառավարումը նահանգը դարձրել է չափազանց թանկ։ Նրա ուղերձը հիմնականում ուղղված էր հարկերից դժգոհ տանտերերին, միջին դասի ընտանիքներին, փոքր ձեռնարկությանը և այն ընտրողներին, որոնք կարծում էին, որ դեմոկրատները բավարար չափով չեն վերահսկում ծախսերը։ Չիատարելլիի համար մարտահրավերը, սակայն, երկակի էր․ մի կողմից նա պետք է պահպաներ հանրապետական ընտրահենքը, մյուս կողմից՝ չվախեցներ չափավոր և անկախ ընտրողներին Թրամփի հետ չափազանց սերտ նույնացմամբ։

Նյու Ջերսիի արդյունքը ցույց տվեց, որ դեմոկրատական թեկնածուն կարողացավ հաղթել ոչ թե գների հարցը շրջանցելով, այլ այն յուրացնելով։ Շերիլը չփորձեց ասել, թե նահանգում ամեն ինչ լավ է։ Նրա քարոզարշավը ընդունեց, որ կյանքը թանկ է, բայց պնդեց, որ հանրապետական լուծումները և Թրամփի տնտեսական մոտեցումը չեն նվազեցնելու այդ բեռը։ Դա քաղաքականապես կարևոր էր․ երբ ընտրողները դժգոհ են, իշխանական կուսակցությունը վտանգի մեջ է, եթե մերժում է դժգոհության իրականությունը։ Շերիլը փորձեց հակառակը՝ ընդունել դժգոհությունը և այն կապել իր կառավարման խոստման հետ։

Դեմոկրատների համար նոյեմբերի 4-ի գիշերը անհրաժեշտ հոգեբանական վերականգնում էր։ 2024-ի նախագահական ընտրություններից հետո կուսակցությունը դեռ որոնում էր իր լեզուն Թրամփի երկրորդ ժամկետի պայմաններում։ Հարցը պարզ չէր․ պետք է արդյո՞ք շարժվել ձախ, թե՞ կենտրոն։ Պետք է խոսել հասարակական արդարությա՞ն, թե՞ գների մասին։ Պետք է առաջին հերթին դիմադրել Թրամփի՞ն, թե՞ առաջարկել տեղական կառավարման լուծումներ։ Նոյեմբերի 4-ի արդյունքները դեմոկրատներին տվեցին ոչ թե մեկ պատասխան, այլ մի քանի հնարավոր ճանապարհ։

Նյու Յորքի դեպքում դեմոկրատական ձախ թևը կարող է ասել, որ ընտրողները պատրաստ են համարձակ հասարակական աջակցության ծրագրերի, եթե դրանք կապված են իրական կյանքի ծախսերի հետ։ Մամդանիի հաղթանակը նրանց համար ապացույց է, որ երիտասարդ, բազմազգ, վարձակալ և աշխատանքային քաղաքային ընտրազանգվածը կարող է աշխուժանալ, եթե թեկնածուն խոսում է ուղիղ՝ բնակարանի, փոխադրումների, սննդի և երեխաների խնամքի մասին։

Վիրջինիայի և Նյու Ջերսիի դեպքում կուսակցության չափավոր թևը կարող է ասել հակառակը՝ որ հաղթանակը գալիս է գործնական, կառավարելի, անվտանգության և տնտեսության վրա կենտրոնացած թեկնածուներով, որոնք չեն վախեցնում կենտրոնի ընտրողներին։ Սպանբերգերը և Շերիլը, այդ իմաստով, դեմոկրատների համար ներկայացնում են մեկ այլ ուղի՝ ուժեղ կենսագրություն, վարչական լեզու, ծախսերի հարցի ընդգծում և Թրամփի հետ հանրապետականների կապի չափավոր, բայց հետևողական քննադատություն։

Այս երկու մեկնաբանությունները հակասող են միայն մասամբ։ Իրականում նոյեմբերի 4-ը ցույց տվեց, որ դեմոկրատների համար ամենաարդյունավետ հարցը ոչ թե գաղափարական ինքնապիտակավորումն էր, այլ կյանքի արժեքի հարցը։ Մամդանին այդ հարցին պատասխանեց ձախակողմյան քաղաքային ծրագրով։ Սպանբերգերը՝ նահանգային գործնական կառավարման խոստումով։ Շերիլը՝ հարկերի, էլեկտրականության և ընտանիքների ծախսերի շուրջ կառուցված չափավոր ուղերձով։ Երեքն էլ իրենց ձևով ասացին նույն բանը․ ընտրողը չի ուզում լսել միայն կուսակցական պատերազմների մասին, նա ուզում է հասկանալ՝ ով է թեթևացնելու իր առօրյա բեռը։

Հանրապետականների արձագանքը կանխատեսելիորեն ավելի զգուշավոր էր։ Նրանց հիմնական փաստարկը այն է, որ Թրամփը անձամբ քվեաթերթիկում չէր, իսկ ընտրությունները տեղի էին ունենում կամ դեմոկրատական, կամ դեմոկրատների համար բարենպաստ տարածքներում։ Նյու Յորքը երկար ժամանակ հանրապետական քաղաք չէ քաղաքապետական մակարդակում, Նյու Ջերսին նախագահի ընտրություններում հիմնականում դեմոկրատական նահանգ է, իսկ Վիրջինիան վերջին տարիներին նախագահական ընտրություններում նույնպես ավելի շատ թեքվել է դեմոկրատների կողմը։ Այս տրամաբանությամբ հանրապետականները փորձում են ասել, որ նոյեմբերի 4-ը չափազանցված է որպես Թրամփի ազգային փորձություն։

Այդ փաստարկի մեջ որոշակի հիմք կա։ Որևէ տեղական կամ նահանգային ընտրություն չի կարող ամբողջությամբ փոխարինել նախագահական կամ օրենսդիր մարմնի անդամ ընտրություններին։ Մասնակցության կառուցվածքը այլ է, թեկնածուները այլ են, տեղական խնդիրները մեծ դեր ունեն։ Նյու Յորքի քաղաքապետի ընտրությունը չի կարող ինքնաբերաբար բացատրել, թե ինչ է մտածում Միջին Արևմուտքի արդյունաբերական ընտրողը կամ Հարավի գյուղական հանրապետականը։ Նույն կերպ Վիրջինիայի դաշնային աշխատուժի խնդիրները առանձնահատուկ են և չեն կրկնվում բոլոր նահանգներում։

Բայց հանրապետականների համար ավելի բարդ է անտեսել այն փաստը, որ այս ընտրությունները տեղի ունեցան Թրամփի երկրորդ ժամկետի քաղաքական մթնոլորտում։ Երբ նախագահը կուսակցության գլխավոր դեմքն է, և երբ հանրապետական քաղաքականությունը մեծապես կառուցված է նրա օրակարգի շուրջ, նույնիսկ տեղական պարտությունները ընկալվում են որպես որոշակի ազդակ։ Թրամփի կողմնակիցները կարող են ասել, որ նա անձամբ չկար քվեաթերթիկում, բայց նրա քաղաքական ներկայությունը կար բոլոր երեք մրցապայքարներում՝ ուղղակի կամ անուղղակի։ Դեմոկրատները ընտրողներին հիշեցնում էին Թրամփի տնտեսական խոստումները, ներգաղթային կոշտ քաղաքականությունը, առողջապահության շուրջ վեճերը և դաշնային կառավարության անկայունությունը։ Հանրապետականները, իրենց հերթին, փորձում էին կամ օգտվել Թրամփի ընտրահենքից, կամ չափավոր տարածքներում հեռավորություն պահել նրանից։

Հանրապետականների մյուս հակադարձումը վերաբերում է թեկնածուների որակին և քարոզարշավների կառուցվածքին։ Վիրջինիայում որոշ հանրապետականներ արդեն խոսում են քարոզարշավային սխալների, ուղերձի անհամաչափության և անկախ ընտրողների հետ կապի թուլության մասին։ Նյու Ջերսիում հարցը այն է, թե ինչու տնտեսական դժգոհությունը չվերածվեց հանրապետական հաղթանակի։ Նյու Յորքում հանրապետականների խնդիրը ավելի խորքային է․ քաղաքում կուսակցությունը սահմանափակ ընտրական հենարան ունի, իսկ հակամամդանիական ճամբարի մասնատվածությունը չդարձավ հաղթանակի բավարար գործիքակազմ։

Անկախ ընտրողների տրամադրությունը նոյեմբերի 4-ի ամենակարևոր շերտերից մեկն է։ Այս ընտրողները հաճախ չեն սիրում կուսակցական պիտակներ, բայց նրանք շատ զգայուն են կյանքի արժեքի, հանրային անվտանգության, դպրոցների և կառավարման որակի նկատմամբ։ Վիրջինիայում և Նյու Ջերսիում հենց այդպիսի ընտրողները կարող էին որոշիչ լինել։ Նրանք պարտադիր չէ, որ իրենց տեսնեն որպես դեմոկրատական ծրագրի կողմնակիցներ, բայց կարող էին քվեարկել դեմոկրատ թեկնածուների օգտին, եթե հանրապետական թեկնածուները չափազանց մոտ էին թվում Թրամփի ոճին կամ եթե դեմոկրատներն ավելի համոզիչ էին առօրյա խնդիրների լեզվով։

Անկախ ընտրողը ԱՄՆ-ում հաճախ սխալ է ներկայացվում որպես լիովին կենտրոնամետ, գաղափարախոսությունից զուրկ քաղաքացի։ Իրականում անկախ ընտրողների մեջ կան պահպանողականներ, առաջադիմականներ, դժգոհ դեմոկրատներ, դժգոհ հանրապետականներ, քաղաքականությունից հոգնած քաղաքացիներ, նոր ընտրողներ և մարդիկ, որոնք քվեարկում են ըստ հստակ տարվա հստակ հարցերի։ Այս ընտրություններում նրանց մի մասը կարծես լսեց դեմոկրատների տնտեսական ուղերձը, բայց դա չի նշանակում մշտական կուսակցական տեղաշարժ։ Ավելի ճիշտ է ասել, որ նոյեմբերի 4-ին դեմոկրատները բավարար չափով համադրեցին Թրամփի քննադատությունը և տեղական տնտեսական հարցերը, որպեսզի անկախների մի հատվածի համար դառնան ավելի անվտանգ ընտրություն։

Նյու Յորքում անկախ տրամադրությունը այլ կերպ արտահայտվեց։ Մամդանիի հաղթանակը ամբողջությամբ չի բացատրվում ավանդական դեմոկրատական կուսակցական կարգապահությամբ։ Նրա օգտին քվեարկեցին նաև այն մարդիկ, որոնք կուսակցական մեքենայից հիասթափված էին, որոնք չէին վստահում նախկին քաղաքական ընտրանուն կամ որոնք ցանկանում էին քաղաքային կառավարման հասարակական նոր խոսք։ Բայց այստեղ էլ անկախությունը պարտադիր չէ գաղափարական կենտրոն լինի։ Նյու Յորքի անկախ ընտրողը կարող է լինել վարձակալ, երիտասարդ մասնագետ, ներգաղթյալ ընտանիքի անդամ, շարժման մասնակից կամ պարզապես քաղաքացի, որը չգիտի՝ ինչու է նույն աշխատանքով ամեն տարի ավելի դժվար ապրել նույն քաղաքում։

Հայկական ընթերցողի համար կարևոր է հասկանալ մի բան․ ԱՄՆ-ում քաղաքային և նահանգային ընտրությունները երկրորդական չեն։ Նախագահական ընտրությունները մեծ ուշադրություն են ստանում, բայց մարդկանց առօրյա կյանքի մեծ մասը ձևավորվում է քաղաքապետարանների, դպրոցական խորհուրդների, նահանգային օրենսդիրների, նահանգապետերի և տեղական գործակալությունների որոշումներով։ Ներգաղթյալ ընտանիքի համար քաղաքային իշխանությունը կարող է նշանակել լեզվական ծառայություններ, հանրային դպրոցների որակ, փոքր ձեռնարկությունների թույլտվություններ, շինարարական կանոններ, սանիտարական ստուգումներ, վարձակալների պաշտպանություն, ոստիկանության վարքագիծ, համայնքային միջոցառումների աջակցություն և ճգնաժամային ծառայություններ։

Նյու Յորքի հայ համայնքի համար քաղաքապետի ընտրությունը միայն «ամերիկյան մեծ քաղաքականություն» չէ։ Դա հարց է՝ արդյոք Քուինսի, Բրուքլինի, Մանհեթենի կամ Բրոնքսի հայկական ընտանիքը կարող է մնալ իր թաղամասում, արդյոք փոքր ճաշարանը կամ խանութը կկարողանա դիմանալ վարձավճարների և աշխատավարձերի ճնշմանը, արդյոք երեխաները կունենան անվտանգ և որակյալ դպրոց, արդյոք ոստիկանությունը կպահպանի անվտանգությունը առանց համայնքի նկատմամբ ավելորդ կոշտության, արդյոք քաղաքը կկարողանա կառավարել ներգաղթի ճնշումը առանց տեղական բնակիչներին իրար դեմ հանելու։

Վիրջինիայում նահանգապետը ազդեցություն ունի կրթական քաղաքականության, գործարար միջավայրի, փոխադրումների, առողջապահության, նահանգային աշխատուժի և տեղական ինքնակառավարման հարաբերությունների վրա։ Հյուսիսային Վիրջինիայում ապրող հայ ընտանիքի համար դա կարող է նշանակել դպրոցների դրամական միջոցների հատկացում, համալսարանների հասանելիություն, ճանապարհային ծանրաբեռնվածություն, աշխատանքային շուկա, պետական պայմանագրերի կայունություն և համայնքային անվտանգության քաղաքականություն։

Նյու Ջերսիում նահանգային կառավարությունը անմիջականորեն առնչվում է գույքահարկերին, տեղական դպրոցների դրամական միջոցների հատկացմանը, կենցաղային ծառայությունների վճարների կարգավորմանը, բնակարանային զարգացմանը, փոխադրամիջոցներին և գործարար միջավայրին։ Հայկական փոքր ձեռնարկության համար այստեղ քաղաքականությունը կարող է լինել ոչ թե գաղափարական, այլ հաշվապահական՝ վարձ, հարկ, թույլտվագիր, աշխատուժ, ապահովագրություն, էլեկտրականության վճար և հաճախորդների գնողունակություն։

Այդ պատճառով ներգաղթյալների, համայնքային կյանքի, կրթության և փոքր գործարարության հարցերը «օտար» կամ երկրորդական չեն։ Դրանք ամերիկյան տեղական քաղաքականության հիմնական հարցերն են։ Երբ թեկնածուն խոսում է մատչելի բնակարանի, փոխադրումների, դպրոցի կամ գործարարության կարգավորման մասին, նա խոսում է հենց այն միջավայրի մասին, որտեղ ներգաղթյալ համայնքները ապրում են, աշխատում և ձևավորում իրենց ապագան։

Նոյեմբերի 4-ի ընտրություններում ներգաղթի հարցը առկա էր տարբեր ձևերով։ Հանրապետականների համար այն հաճախ ազգային անվտանգության, սահմանային վերահսկողության, քաղաքային նախահաշիվների և հասարակական կարգի հարց էր։ Նրանք պնդում էին, որ դեմոկրատական քաղաքները և նահանգները բավարար չափով չեն վերահսկում ներգաղթային ճնշումը, և որ տեղական ծառայությունները ծանրաբեռնվում են։ Այս մոտեցումը լսելի էր այն ընտրողների համար, որոնք մտահոգված են քաղաքային միջոցների, դպրոցների, ապաստարանների և աշխատանքի շուկայի վրա ճնշումներով։

Դեմոկրատների համար ներգաղթի հարցը երկակի էր։ Մի կողմից նրանք պետք է պաշտպանեին ներգաղթյալ համայնքների իրավունքները, քաղաքացիական պաշտպանությունները և տեղական ծառայությունների հասանելիությունը։ Մյուս կողմից՝ նրանք չէին կարող անտեսել այն փաստը, որ քաղաքային նախահաշիվները և ծառայությունները իրականում ծանրաբեռնված են։ Նյու Յորքի նման քաղաքում սա հատկապես զգայուն է․ ներգաղթյալներն ու նոր ժամանածները քաղաքի տնտեսական ու մշակութային կյանքի անբաժան մասն են, բայց նրանց տեղավորման, աշխատանքի, կրթության և առողջապահության հարցերը պահանջում են մեծ պետական կարողություն։

Հայկական համայնքի համար սա ծանոթ հարց է։ Ներգաղթյալ լինելը միայն իրավական կարգավիճակ չէ։ Դա լեզվական հարմարում է, աշխատանք գտնելու ճանապարհ, երեխաների դպրոցական համարկում, մշակութային ինքնության պահպանում, փոքր սեփական գործի ստեղծում և ընտանիքի անվտանգության ապահովում։ Երբ ներգաղթը քաղաքականացվում է միայն որպես սպառնալիք, համայնքային կյանքի բարդությունը կորում է։ Երբ ներգաղթը ներկայացվում է միայն որպես բարոյական կարգախոս, նույնպես կորում են նախահաշվային և կառավարման դժվարությունները։ Նոյեմբերի 4-ի ընտրությունները ցույց տվեցին, որ հաջողակ թեկնածուները պետք է կարողանան խոսել երկու լեզվով՝ և՛ մարդկային, և՛ վարչական։

Քաղաքային ընտրություններում հանրային անվտանգությունը միշտ որոշիչ հարց է։ Նյու Յորքում Մամդանիի հակառակորդները փորձում էին նրա հասարակական օրակարգը կապել ոստիկանության թուլացման և քաղաքային անկարգության վտանգի հետ։ Քուոմոյի և Սլիվայի ուղերձներում անվտանգությունը կարևոր տեղ ուներ, և նրանց կողմնակիցները պնդում էին, որ Նյու Յորքի բնակիչները, հատկապես տարեցները, ընտանիքները և փոքր ձեռնարկությունները, չեն կարող ապրել միայն հասարակական աջակցության ծրագրերի խոստումներով։ Նրանց պետք է անվտանգ փողոց, կանխատեսելի ստորգետնյա երկաթուղի, արագ արձագանքող ոստիկանություն և քաղաքային կարգի վերականգնում։

Մամդանիի համար մարտահրավերն այն է, որ իր ընտրական դաշինքը ներառում է թե՛ ոստիկանության նկատմամբ քննադատաբար տրամադրված ձախակողմյան ընտրողներ, թե՛ հասարակական անվտանգություն պահանջող աշխատանքային և ներգաղթյալ համայնքներ։ Ներգաղթյալ ընտանիքների մեծ մասը չի տեսնում անվտանգությունը որպես աջակողմյան հարց։ Փոքր խանութի տերը, ճաշարանի աշխատողը, դպրոց գնացող երեխայի ծնողը կամ ուշ գիշերով ստորգետնյա երկաթուղով տուն վերադարձող ուսանողը անվտանգություն է ուզում անկախ կուսակցական պիտակից։ Դրա հետ միաժամանակ նույն համայնքները կարող են մտահոգ լինել ոստիկանության չափազանց կոշտ մոտեցումներից, ռասայական հատկանիշով կանխակալ նույնացումից կամ ներգաղթային կարգավիճակի հետ կապված վախերից։

Վիրջինիայում և Նյու Ջերսիում հասարակական անվտանգությունը ավելի շատ կապվում էր նահանգային իրավապահ քաղաքականության, դպրոցների անվտանգության, համայնքային ոստիկանության և քրեական արդարադատության հետ։ Սպանբերգերը և Շերիլը փորձեցին չթողնել այդ հարցը հանրապետականներին՝ խոսելով անվտանգության մասին առանց «կոշտ խոսքի» գերշեշտման։ Դա դեմոկրատների համար կարևոր դաս է․ եթե նրանք չեն խոսում անվտանգության մասին, հանրապետականները այն մենաշնորհացնում են։ Բայց եթե խոսում են միայն ոստիկանության լեզվով, կորցնում են բարեփոխումներ պահանջող ընտրողներին։ Նոյեմբերի 4-ի հաջողությունը մասամբ այն էր, որ դեմոկրատ թեկնածուները փորձեցին պահել այդ հավասարակշռությունը։

Կրթությունը հատկապես Վիրջինիայում և Նյու Ջերսիում զգայուն հարց է։ Ամերիկյան նահանգային ընտրություններում դպրոցները միայն ուսումնական հաստատություններ չեն։ Դրանք հարկային քաղաքականության, ծնողական իրավունքների, մշակութային արժեքների, ուսուցիչների արհմիությունների, տեղական նախահաշիվների և հասարակական վերելքի կենտրոն են։ Վիրջինիայում վերջին տարիներին հանրապետականները փորձել էին կրթական հարցերը վերածել մշակութային մեծ հարցի՝ ծնողների իրավունքներ, դպրոցական ծրագրեր, սեռային քաղաքականություններ և տեղական վերահսկողություն։ Այս անգամ այդ հարցերը մնացին, բայց կարծես չդարձան ընտրության միակ որոշիչ առանցքը։

Սպանբերգերի համար կրթությունը ներկայացվում էր որպես տնտեսական և ընտանիքային հարց․ լավ դպրոցները նշանակում են լավ աշխատուժ, ուժեղ համայնքներ և ընտանիքների համար կայուն ապագա։ Էրլ-Սիրսի համար կրթությունը նաև արժեքների և ծնողական վերահսկողության հարց էր։ Երկու մոտեցումներն էլ ունեն լսարան, բայց այս ընտրությունում տնտեսական ճնշումը ավելի մեծ դեր ստացավ։

Նյու Ջերսիում դպրոցներն անմիջականորեն կապված են գույքահարկերի հետ։ Շատ քաղաքներում և արվարձաններում բնակիչները բարձր հարկեր են վճարում հենց դպրոցների դրամական միջոցների հատկացման համար։ Հայկական ընտանիքների համար սա կրկնակի հարց է․ մի կողմից լավ դպրոցը ամերիկյան համարկման և հասարակական վերելքի կարևոր ճանապարհ է, մյուս կողմից՝ բարձր հարկերը և բնակարանի գները կարող են դարձնել այդ նույն համայնքներում ապրելը դժվար։ Նահանգապետական քաղաքականությունը այստեղ ուղղակի նշանակություն ունի։

Նյու Յորքում կրթական համակարգը հսկայական է՝ հանրային դպրոցներ, մասնագիտացված դպրոցներ, երկլեզու ծրագրեր, հատուկ կարիքների ծառայություններ, դպրոցական սնունդ, անվտանգություն, ուսուցիչների պայմաններ։ Մամդանիի քաղաքային հասարակական օրակարգը կրթության հետ կապվում է երեխաների խնամքի, ընտանիքների ծախսերի և հավասարության հարցերով։ Բայց նրա համար ևս կմնա գործնական հարց՝ ինչպես իրականացնել խոստումները մի համակարգում, որտեղ քաղաքապետը մեծ ազդեցություն ունի, բայց նախահաշվային և վարչական սահմանափակումները ծանր են։

Հայկական համայնքների համար փոքր ձեռնարկատիրությունը հաճախ քաղաքականության ամենաիրական չափիչն է։ Ճաշարաններ, մթերային խանութներ, սրահներ, իրավաբանական ու հաշվապահական գրասենյակներ, շինարարական ընկերություններ, ընտանեկան ծառայություններ․ այս ամենը կախված է տեղական և նահանգային քաղաքականությունից։ Թեկնածուների կարգախոսներից դուրս գործարարության սեփականատերը նայում է վարձավճարին, հարկերին, աշխատավարձի կանոններին, ապահովագրությանը, թույլտվություններին, ստուգումներին, հանցավորությանը, հաճախորդների գնողունակությանը և կենցաղային ծառայությունների վճարներին։

Նյու Յորքում Մամդանիի ծրագիրը փոքր ձեռնարկության համար երկիմաստ է ընկալվում։ Նրա կողմնակիցները պնդում են, որ եթե բնակիչների կյանքը դառնա մատչելի, և եթե աշխատող ընտանիքներն ունենան ավելի շատ տնտեսական շնչառություն, փոքր ձեռնարկատիրությունը նույնպես կշահի։ Հակառակորդները զգուշացնում են, որ հարկերի բարձրացման, աշխատավարձերի աճի կամ կարգավորումների ավելացման դեպքում փոքր ձեռնարկատիրությունը կարող է ավելի մեծ ճնշման տակ հայտնվել, նույնիսկ եթե այդ քաղաքականությունը ուղղված է մեծահարուստներին կամ խոշոր ընկերություններին։ Սա այն հարցերից է, որտեղ ընտրությունից հետո հստակությունը դեռ սահմանափակ է․ քարոզարշավային գաղափարը պետք է վերածվի նախահաշվային և իրավական գործիքակազմի։

Նյու Ջերսիում և Վիրջինիայում փոքր ձեռնարկության հարցը ավելի շատ կապված էր հարկերի, աշխատուժի, էլեկտրականության և նահանգային տնտեսական միջավայրի հետ։ Շերիլն ու Սպանբերգերը փորձեցին հավաստիացնել, որ դեմոկրատական կառավարումը չի նշանակի գործարարության դեմ քաղաքականություն։ Հանրապետականները, սակայն, շարունակում են պնդել, որ դեմոկրատները երկարաժամկետ հեռանկարում ավելի շատ կարգավորում, հարկ և պետական միջամտություն են բերում։ Այս վեճը չի ավարտվել նոյեմբերի 4-ին։ Ընտրությունները միայն ցույց տվեցին, որ այս պահին բավական թվով ընտրողներ դեմոկրատների տնտեսական խոստումը համարեցին ավելի համոզիչ կամ հանրապետական հակափաստարկը՝ ոչ բավարար։

Նոյեմբերի 4-ի ընտրությունների ամենաքննարկվող հարցը սա է․ արդյոք արդյունքները Թրամփի երկրորդ ժամկետի դեմ հանրաքվե էին։ Չափազանց պարզ պատասխան տալը սխալ կլինի։ Այո, Թրամփը քվեաթերթիկում չէր։ Այո, երեք մրցապայքարներում տեղական և նահանգային հարցերը իրական դեր ունեին։ Այո, թեկնածուների անձնական որակները, քարոզարշավի կազմակերպումը և ընտրական քարտեզները նույնպես կարևոր էին։ Բայց նույնքան ճիշտ է, որ Թրամփի քաղաքական ներկայությունը այս ընտրություններում անտեսել հնարավոր չէ։

Դեմոկրատները փորձեցին ընտրողներին հիշեցնել, որ Թրամփի տնտեսական խոստումները դեռ չեն թեթևացրել իրենց առօրյա ծախսերը։ Նրանք խոսեցին սակագների, առողջապահական ծախսերի, կառավարության աշխատանքի խափանումների, դաշնային աշխատողների անհանգստության, ներգաղթային քաղաքականության կոշտացման և քաղաքական մթնոլորտի մասին։ Հանրապետականները փորձեցին պատասխանել, որ տեղական դեմոկրատական կառավարումները հենց իրենք են պատասխանատու բարձր հարկերի, քաղաքային անկարգության և նախահաշվային ճնշումների համար։ Այս պայքարում դեմոկրատները նոյեմբերի 4-ին ավելի հաջող դուրս եկան։

Բայց սա դեռ ամբողջ ազգային պատմությունը չէ։ Թրամփի ընտրազանգվածը հաճախ ավելի ուժեղ մասնակցում է այն ժամանակ, երբ նա անձամբ քվեաթերթիկում է կամ երբ դաշնային իշխանության վերահսկողությունն է անմիջապես խաղասեղանին։ Տեղական ընտրությունների մասնակիցները տարբեր են։ Ուստի նոյեմբերի 4-ը պետք է կարդալ որպես ազդակ, ոչ թե վերջնական դատավճիռ։ Այդ ազդակը, սակայն, իրական է․ եթե կյանքի արժեքը մնում է կենտրոնական խնդիր, և եթե հանրապետականները չեն կարողանում համոզիչ պատասխան տալ, դեմոկրատները կարող են շահել նույնիսկ այն միջավայրում, որտեղ իրենց կուսակցական վարկանիշը ազգային մակարդակում միանշանակ բարձր չէ։

Երկու օր անց մի շարք հարցեր դեռ բաց են։ Առաջինը՝ որքանով են այս արդյունքները պաշտոնապես վերջնական թվերի մակարդակով փոխվելու ձայների ամբողջական հաշվարկից հետո։ Քաղաքական հաղթողները հիմնականում պարզ են, բայց ընտրական գործընթացում վերջնական թվերը, շրջանային բաշխումները և մասնակցության մանրամասները դեռ կարող են ճշգրտվել։

Երկրորդը՝ ինչ չափով է դեմոկրատների հաղթանակը պայմանավորված Թրամփի դեմ տրամադրությամբ, և ինչ չափով՝ իրենց սեփական թեկնածուների ուժով։ Նյու Յորքում Մամդանին ուներ ինքնուրույն շարժում, որը չի կարող բացատրվել միայն հակաթրամփյան քվեարկությամբ։ Վիրջինիայում Սպանբերգերի կենսագրությունը և չափավորությունը կարևոր էին։ Նյու Ջերսիում Շերիլի վստահելի կերպարը և նահանգային ծախսերի վրա կենտրոնացումը նույնպես ինքնուրույն նշանակություն ունեին։ Բայց բոլոր երեք դեպքում էլ Թրամփի գործոնը ուժեղացրեց դեմոկրատական ուղերձը։

Երրորդը՝ ինչ հետևանք կունենան այս հաղթանակները Դեմոկրատական կուսակցության ներսում։ Ձախ թևը կասի, որ Նյու Յորքը ապացուցեց համարձակ հասարակական օրակարգի ուժը։ Չափավորները կասեն, որ Վիրջինիան և Նյու Ջերսին ապացուցեցին կենտրոնամետ, գործնական թեկնածուների անհրաժեշտությունը։ Երկուսն էլ մասամբ ճիշտ կլինեն։ Անորոշ է, թե կուսակցությունը ինչպես կհամադրի այս երկու ուղիները։

Չորրորդը՝ ինչ կանի Հանրապետական կուսակցությունը այն խնդրի հետ, որ Թրամփի ընտրահենքը միշտ չէ, որ նույն ուժգնությամբ փոխանցվում է նահանգային կամ տեղական թեկնածուներին։ Եթե հանրապետական թեկնածուները չափազանց հեռու են Թրամփից, նրանք կարող են կորցնել ընտրահենքի ուժը։ Եթե չափազանց մոտ են, կարող են կորցնել կենտրոնի ընտրողներին։ Նոյեմբերի 4-ը այդ երկընտրանքը ավելի տեսանելի դարձրեց։

Հինգերորդը՝ ինչպիսին կլինի տեղական կառավարման իրականությունը հաղթանակներից հետո։ Քարոզարշավի ժամանակ խոստումները հաճախ հստակ են, բայց քաղաքային և նահանգային նախահաշիվները, օրենսդիր մարմինները, դատարանները, գործակալությունները և շահերի խմբերը որոշում են, թե որքան արագ և ինչ ծավալով կարող են այդ խոստումները իրականություն դառնալ։ Նոյեմբերի 6-ի առավոտյան սա դեռ բաց դաշտ է, և այդ մասին պետք է խոսել զգուշությամբ։

Հայկական ընթերցողի համար այս ընտրությունները պետք չէ դիտարկել միայն որպես «դեմոկրատներ ընդդեմ հանրապետականների» հերթական ամերիկյան պայքար։ Ավելի կարևոր է հասկանալ, թե ինչ քաղաքական միջավայր է ձևավորվում այն քաղաքներում և նահանգներում, որտեղ հայեր ապրում, աշխատում, սովորում և գործարարություն են անում։ Նյու Յորքի, Նյու Ջերսիի և Վիրջինիայի հայ համայնքները տարբեր են, բայց ունեն ընդհանուր հարցեր՝ բնակարանի մատչելիություն, դպրոցների որակ, անվտանգություն, փոքր ձեռնարկության պաշտպանություն, ներգաղթային ծառայություններ, մշակութային ինքնության պահպանում և տեղական իշխանության հետ կապ։

Քաղաքապետը կամ նահանգապետը չի որոշում միայն մեծ քաղաքականություն։ Նա որոշում է այն միջավայրի կանոնները, որտեղ համայնքը կա։ Եթե քաղաքում վարձերը բարձրանում են, երիտասարդ ընտանիքները հեռանում են։ Եթե դպրոցները վատանում են, համայնքի երկարաժամկետ կայունությունը թուլանում է։ Եթե փոքր ձեռնարկատիրությունը չի դիմանում, համայնքային տնտեսական հիմքը քանդվում է։ Եթե ոստիկանության և համայնքի հարաբերությունները լարված են, հասարակական անվտանգությունը դառնում է երկկողմանի վախ։ Եթե ներգաղթյալների ծառայությունները անարդյունավետ են, նոր եկողները դժվար են համարկվում։ Եթե տեղական իշխանությունը չի լսում համայնքներին, նրանք մնում են միայն ընտրական վիճակագրություն։

Այս իմաստով նոյեմբերի 4-ը նաև հիշեցում է, որ համայնքները պետք է մասնակցեն ոչ միայն նախագահական ընտրություններին, այլև քաղաքային ու նահանգային քաղաքականությանը։ Հայկական համայնքի ազդեցությունը մեծանում է ոչ միայն այն ժամանակ, երբ ունի ազգային հարցերի շուրջ դիրքորոշում, այլև երբ մասնակցում է դպրոցական, քաղաքային, նախահաշվային, գործարարական և թաղամասային քննարկումներին։ Ամերիկյան քաղաքական կյանքում համայնքը տեսանելի է դառնում այն ժամանակ, երբ ունի տեղական օրակարգ։

Նոյեմբերի 4-ի արդյունքները դեմոկրատների համար կարևոր հաղթանակ են, բայց դրանք չպետք է ներկայացնել որպես ամերիկյան քաղաքականության ամբողջական շրջադարձ։ Հանրապետականների համար դրանք լուրջ զգուշացում են, բայց ոչ վերջնական պարտություն։ Թրամփի երկրորդ ժամկետի սկզբում այս ընտրությունները ցույց տվեցին, որ ընտրողների մի զգալի հատված պատրաստ է դեմոկրատներին տալ նոր հնարավորություն, եթե նրանք խոսում են կյանքի արժեքի, կառավարման և տեղական խնդիրների մասին։ Միաժամանակ ընտրողները դեռ պահանջելու են արդյունք, ոչ միայն հակաթրամփյան խոսք։

Դեմոկրատների համար գլխավոր վտանգը կլինի հաղթանակը սխալ կարդալը։ Եթե նրանք կարծեն, թե նոյեմբերի 4-ը նշանակում է ցանկացած դեմոկրատական ուղերձի ինքնաբեր աջակցություն, կսխալվեն։ Նյու Յորքում, Վիրջինիայում և Նյու Ջերսիում հաղթեցին տարբեր թեկնածուներ, տարբեր լեզուներով։ Միակ ընդհանուր առանցքը այն էր, որ նրանք խոսեցին ընտրողների առօրյա կյանքի մասին։ Եթե այդ խոստումները չվերածվեն կառավարելիության, նոյեմբերի 4-ի քաղաքական պաշարը արագ կարող է մաշվել։

Հանրապետականների համար գլխավոր վտանգը կլինի արդյունքները ամբողջությամբ թերագնահատելը։ Եթե նրանք բացատրեն պարտությունները միայն այն փաստով, որ Թրամփը քվեաթերթիկում չէր կամ որ ընտրությունները տեղի ունեցան դեմոկրատական տարածքներում, կարող են չտեսնել ավելի խորը խնդիրը․ գների և կյանքի արժեքի շուրջ ընտրողները դեռ դժգոհ են, և այդ դժգոհությունը միշտ չէ, որ աշխատում է հանրապետականների օգտին։ Եթե հանրապետականները չեն կարողանում առաջարկել տեղական ու նահանգային համոզիչ լուծումներ, միայն ազգային մշակութային պայքարը բավարար չէ։

Նոյեմբերի 4-ի ընտրությունները ցույց տվեցին, որ ԱՄՆ քաղաքականությունը շարունակում է լինել միաժամանակ տեղական և ազգային։ Նյու Յորքում քաղաքապետի ընտրությունը դարձավ մեծ քաղաքի հասարակական ճնշումների արտահայտություն։ Վիրջինիայում նահանգապետական ընտրությունը ցույց տվեց, որ չափավոր դեմոկրատական ուղերձը կարող է ուժեղ աշխատել Թրամփի երկրորդ ժամկետի պայմաններում։ Նյու Ջերսիում արդյունքը ցույց տվեց, որ կյանքի բարձր արժեքից դժգոհ նահանգում դեմոկրատ թեկնածուն կարող է հաղթել, եթե ընդունում է խնդիրը և առաջարկում իր պատասխանները։

Այս ընտրությունները չփակեցին որևէ մեծ քաղաքական հարց։ Դրանք բացեցին մի քանի նոր հարց։ Կարո՞ղ են դեմոկրատները համադրել Մամդանիի հասարակական էներգիան Սպանբերգերի և Շերիլի չափավոր գործնականության հետ։ Կարո՞ղ են հանրապետականները խոսել գների, հարկերի, դպրոցների և անվտանգության մասին առանց ամեն ինչ Թրամփի անձնական քաղաքականության ստվերում թողնելու։ Կարո՞ղ են անկախ ընտրողները մնալ դեմոկրատների կողքին, եթե խոստումները բախվեն կառավարման դժվարություններին։ Կարո՞ղ են քաղաքային և նահանգային իշխանությունները իրականում թեթևացնել այն տնտեսական բեռը, որը ընտրողների մեծ մասը զգում է ամեն օր։

Այս պահին, նոյեմբերի 6-ի առավոտյան, ամենահստակ եզրակացությունը հետևյալն է․ ընտրողները տեղական քվեաթերթիկներով ազգային ազդակ ուղարկեցին, բայց այդ ազդակը միագիծ չէ։ Այն ոչ միայն Թրամփի դեմ էր, ոչ միայն դեմոկրատների օգտին, ոչ միայն ձախի հաղթանակ, ոչ միայն կենտրոնի հաղթանակ։ Այն նախ և առաջ կյանքի արժեքի, կառավարելիության և համայնքային իրականության մասին էր։

Նյու Յորքի, Վիրջինիայի և Նյու Ջերսիի ընտրողները տարբեր ձևերով ասացին, որ քաղաքականությունը պետք է վերադառնա իրենց տան դռանը՝ վարձին, դպրոցին, փողոցի անվտանգությանը, աշխատանքի կայունությանը, գործարարության գոյատևմանը և ընտանիքի ապագային։ Իսկ ամերիկյան քաղաքականության համար դա երբեմն ամենաազգային ուղերձն է, նույնիսկ երբ քվեաթերթիկում գրված է միայն քաղաքապետ կամ նահանգապետ։