Շնորհավոր 60 ամյակդ, Գագիկ Գինոսյան, երկու տանկ խոցած կիբեռնետիկ, ով հետո գյուղ առ գյուղ գրանցեց տարեց մարդկանց պարերը
- 5 авг.
- 9 мин. чтения
5 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԱՆԻ ՍԱՀԱԿՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ
2024 թվականի փետրվարի 9-ին Կամերային երաժշտության տան դիմաց յարխուշտայի երկու շարքերը բացվեցին դագաղի առաջ։ Ձեռքերը բարձրացան։ Ափերը բախվեցին։ Զուռնան պահեց կտրուկ մեղեդին։ Պարողները մոտեցան իրար, հետ քաշվեցին, նորից առաջ եկան։ Մեջտեղում չկար մարդը, որը տարիներ շարունակ ուղղում էր ոտքը, ուսը, հարվածի չափը։ Պարից հետո ծափերը երկարեցին։ Ժամը երկուսին դագաղը տարան Եռաբլուր։ Երկու օր առաջ Պաշտպանության նախարարությունը հայտնել էր, որ Արցախյան պատերազմի մասնակից Գագիկ Գինոսյանը կհուղարկավորվի այնտեղ։ Դուստրը՝ Ծովինարը, հրապարակել էր հրաժեշտի ժամերն ու մի կարճ խնդրանք․ հայրը ծաղկեպսակներ չէր ցանկանա, այդ գումարը թող ծառայեր երկիրը շենացնելուն։
Երկուսուկես տարի անց՝ 2026 թվականի օգոստոսի 3-ին, նա կդառնար 60 տարեկան։ Կյանքը կանգնել էր 57-ում։ «Կարին» համույթը նույն տարում դարձավ 25 տարեկան։ Հոբելյանական ծրագրերում երկու թիվ հայտնվեց կողք կողքի՝ «Գագիկ Գինոսյան 60, Կարին 25»։ Ապրիլի 29-ին Ազատության հրապարակում պարի տոն անցկացվեց։ Հուլիսի վերջին Կասկադում նորից բացվեց «Մեր պարերը և մենք» շրջանը։ Գյումրիի Վարդանանց հրապարակով շքերթ անցավ, հետո սկսվեց մեծ պարուսուցումը։ Օգոստոսի առաջին օրերին այնտեղ քննարկեցին նաև Գինոսյանի ռադիոհաղորդման անունը կրող թեման՝ «Հայու տեսակ»։ Շքերթն անցավ։ Երաժշտությունը հնչեց։ Մարդիկ մտան շարք։ Գինոսյանի տեղը մնաց դատարկ։
Գյումրիում անցկացնելու որոշումն Անի Գինոսյանինն էր։ Նա քաղաքն անվանում էր Հայաստանի մշակութային մայրաքաղաք։ Հիշեցնում էր, որ հայրը Ջավախքից էր, Գյումրիում մշտապես կանգառներ ու ընկերների մեծ շրջան ուներ։ Կար նաև գործնական պատճառ։ Երևանում երկու տասնամյակ բաց դասեր անցկացնելուց հետո պարուսուցումը պետք էր տանել այն քաղաքները, որտեղ նման հավաքները հազվադեպ էին։ Վարդանանց հրապարակում մայթից նայող մարդը մի քանի քայլ հետո կարող էր հայտնվել շարքի մեջ։ Հոբելյանը հուշերի երեկո չէր մնում։ Մարդը պիտի շարժվեր։
Գինոսյանն այդ պահանջը դեռ ուսանողական տարիներին ձևակերպել էր մեկ վախով։ «Ես վախենում եմ, շատ եմ վախենում, որ հանկարծ պարը գրաբար դառնա»։ Նախադասությունը գրել էր արձակ բանաստեղծության մեջ։ Գրաբարը նրա պատկերում հարգված, ուսումնասիրվող, մեջբերվող լեզու էր, որով փողոցում չէին խոսում։ Պարը նույնպես կարող էր փակվել բեմական հագուստի, հանդիսավոր համերգի, արխիվային տեսագրության և լուռ դահլիճի մեջ։ Նա ուզում էր, որ մարդը շարքում սխալվեր, նորից փորձեր, բռներ կողքինի ձեռքը և մարմնով հասկանար այն, ինչ գրքից չէր սովորի։ 2026 թվականի նոյեմբերի համար նախատեսված հոբելյանական համերգը կոչվում է «Պարը գրաբար չի դառնա»։
Գագիկ Մարտիրոսի Գինոսյանը ծնվել էր 1966 թվականի օգոստոսի 3-ին Ախալցխայում։ Ընտանեկան հիշողությունը գնում էր ավելի հեռու՝ Կարինի մերձակա Եղեգիս, ապա տասնիններորդ դարի գաղթ դեպի Ջավախք։ Տարիներ անց այդ ճանապարհը դարձավ նրա հիմնած համույթի անունը։ Հայրը՝ Մարտիրոսը, հյուսն ու կահույքագործ էր։ Տանը նյութը փայտն էր, չափը՝ աչքն ու ձեռքը։ Սխալը երևում էր ծուռ նստած դռան կամ անհավասար սեղանի վրա։ Որդին ընտրեց տեխնիկական կիբեռնետիկան։ Ախալցխայի հայկական թիվ 3 դպրոցն ավարտելուց հետո մեկ տարի աշխատեց շարժական մեքենայացված շարասյունում։ 1983-ին ընդունվեց Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ավտոմատիկայի և հեռուստամեխանիկայի բաժին։ 1985–1987 թվականներին ծառայեց խորհրդային բանակում՝ Չիտայում։ Վերադարձավ և 1990-ին ավարտեց ինստիտուտը։
Պարի խմբակ նա գնաց 1987-ին՝ ընկերոջ պատճառով։ Ընկերը ամաչում էր մենակ մտնել այն խումբը, որտեղ պարում էր իրեն դուր եկած աղջիկը, և Գինոսյանին խնդրեց ուղեկցել։ Գինոսյանը մտածում էր՝ իրեն չեն ընդունի, ընկերոջ գործը կաներ ու կհեռանար։ Խմբի ղեկավարը Հայրիկ Մուրադյանն էր։ Ընկերը հետո գնաց իր ճանապարհով։ Գինոսյանը մնաց «Վանում»։
Կիբեռնետիկայի ուսանողը այնտեղ տեսավ մեկ ուրիշ համակարգ։ Շարքում ամեն մարդ իր տեղն ուներ։ Մեկի ուշացած քայլը խանգարում էր մյուսներին։ Կրկնվող շարժումը պահում էր բնակավայրի, աշխատանքի, ծեսի, տղամարդու ու կնոջ հարաբերության, երբեմն նաև կռվի հետքը։ Հայրիկ Մուրադյանը երգի և պարի հետ տալիս էր այն մարդու անունը, որից լսել կամ տեսել էր դրանք։ Գինոսյանը պահեց նույն կարգը։ Նրա գրառումներում «ժողովրդականը» անանուն չէր։ Կար գյուղ։ Կար ընտանիք։ Կար տարեց պատմող և մարմին, որի մեջ շարժումը դեռ չէր մարել։
1990-ին նա աշխատանքի անցավ Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտում։ Երկու տարի անց հաշվարկներն ու սարքերը տեղը զիջեցին պատերազմին։ 1992–1994 թվականներին նա կռվեց Արցախում։ Սկզբում Լեոնիդ Ազգալդյանի ստեղծած «Ազատագրական բանակի» շարքերում էր։ 1992-ի օգոստոսին ընդգրկվեց «Արծիվ մահապարտներ» հատուկ նշանակության գումարտակում։ Նրա մարտական կենսագրության մեջ մտան Մարտակերտը, Ասկերանը, Մարտունին, Բերձորը, Քարվաճառը և հակառակորդի երկու տանկի ոչնչացումը։ Զինադադարից հետո բանակում մնաց որպես սպա։ Մոսկվայում անցավ բարձրագույն սպայական դասընթաց, ստացավ գնդի ու բրիգադի հրամանատարի պատրաստություն։ 1996-ին սեփական դիմումով զորացրվեց։
Պատերազմից վերադարձած սպայի համար յարխուշտայի ափերի հարվածը բեմական էֆեկտ չէր։ Շարքը պիտի հավաքեր վախեցած մարդուն, պահեր կողքինին, ուժը դներ մեկ ռիթմի մեջ։ Գինոսյանը դրա մասին խոսում էր կտրուկ, երբեմն հրահանգի տոնով։ Պարի շուրջ զրույցը կարող էր վերածվել գաղափարական պահանջի։ Փորձասրահում այդ բառերը ստուգվում էին անմիջապես։ Առաջին շփոթից շարքը կամ պահվում էր, կամ քանդվում։
1996-ից նա պարեց «Ակունք» համույթում։ Մի քանի տարի ղեկավարեց նաև «Շանթ» հեռուստառադիոընկերության երևանյան գրասենյակը։ 2000-ին Ավետիք Իսահակյանի անվան հանրապետական գրական մրցույթում առաջին մրցանակ ստացավ։ 2001-ին հիմնեց «Ծովակ» և «Կարին» ավանդական երգի-պարի խմբերը։ «Կարին» անունը եկել էր ընտանեկան քարտեզից։ Թուրքիայի քարտեզում Կարինն արդեն Էրզրում էր։ Գինոսյանների հիշողության մեջ այն հեռացած ելակետ էր։ Պարահավաքի քարտեզում կարնեցի քայլերը ցրված էին Ախալցխայում, Ախալքալաքում, Հայաստանի գյուղերում և տարեց մարդկանց հիշողության մեջ։
Բեմական փորձ արդեն ուներ։ «Վանի», «Անդովկի» և «Ակունքի» ծրագրերով մեկնել էր Իտալիա, Ռումինիա, Խորվաթիա, դարձել չորս միջազգային փառատոների դափնեկիր։ Մրցանակներն օգնում էին, որ խումբը երևա, իսկ հավաքված նյութը բեմ հասնի։ 2007-ին նա ստեղծեց ազգագրության թատրոնը և գրեց Հայրիկ Մուրադյանին ու կորուսյալ երկրին նվիրված ներկայացումներ՝ «Հայոց երգի Հայրիկը», «Խնկահոտ Էրգիր», «Վարք Հայոց»։ 2014-ին բեմադրեց «Խաչակրաց արշավանքը»։ «Հայու տեսակ» ռադիոհաղորդման հարյուրավոր թողարկումներում զրուցում էր արվեստագետների, զինվորականների, ուսուցիչների հետ։ Եթերում կային երկար մենախոսություններ, վիճելի դատողություններ և անուններ, որոնք ռադիոյով հազվադեպ էին հնչում։
Գինոսյանը գյուղ առ գյուղ փնտրում էր մարդկանց, որոնք դեռ կարող էին ցույց տալ հին շարժումը։ Պարի անունը քիչ էր։ Պետք էր տեսնել՝ ոտքը գետնից որքան է բարձրանում, ծունկը որ պահին է ծալվում, ծանրությունը երբ է անցնում աջից ձախ, ձեռքը փակ բռնվա՞ծ է, թե ափը բաց է մնում։ Տեսախցիկը պահում էր այն մանրուքը, որը գրավոր նկարագրության մեջ հեշտ էր կորչում։ Հետո Գինոսյանը համեմատում էր տարբերակները, փնտրում երաժշտությունը, ստուգում համույթի հետ։ Մի գյուղում նույն անունով պարը ուրիշ շարժում ուներ։ Մեկ այլ տեղ շարժումն էր մնացել, անունը՝ կորչել։
Այդ աշխատանքից «Կարինի» բեմ հասան Թագվորի գյովընդը, Մանդր վերվերին, Կարնո և Մշո քոչարիները, Համշենի թրթռուկը, Չալմը դանգը, Մուսալեռի լորկեն, Լազ պարը, Կոմիտասի շորորը և տասնյակ այլ նմուշներ։ Գինոսյանի վերականգնած 36 պարերի առաջին կատարողը «Կարինն» էր։ Արխիվում տարիների ընթացքում կուտակվեց մոտ 600 պարային գրառում։ Վեց հարյուրը արագ ասվող թիվ է։ Աշխատանքը դանդաղ է։ Յուրաքանչյուր ֆայլ պետք է դիտել, համադրել, վերծանել, երաժշտությունը ճշտել, շարժումը սովորեցնել և նորից մարդկանց վերադարձնել։ Տեսագրելը սկիզբն էր։
Տեխնիկական կրթությունը վերադարձավ պարի ներսում։ Գինոսյանը տիրապետեց Սրբուհի Լիսիցյանի կինետոգրաֆիային՝ շարժումը նշաններով գրանցելու համակարգին։ «Ինսթիգեյթ» ընկերության հետ աշխատեց այդ ժառանգությունը «Կաքավագիր» համակարգչային ծրագրի վերածելու վրա։ Ուսուցչի մարմնից աշակերտի մարմին անցնող պարը ստացավ նաև թվային գրություն։ Նշանը պահում էր ուղղությունն ու հերթականությունը։ Հրապարակում կանգնած հարյուր մարդու շունչը չէր պահում։ Դրա համար ուսուցիչ էր պետք։
Կոմիտասի ձեռագրերում պահվող ութ պարերը նրա ամենաբարդ գործերից էին։ Կոմիտասը շարժումները մանրամասն նկարագրել էր բառերով, բայց միշտ չէր նշել, թե իր գրած բազմաթիվ պարեղանակներից որն է համապատասխանում տվյալ պարին։ Գինոսյանը համեմատեց տեքստերը, մեղեդիները, իր դաշտային գրառումները, դիմեց երաժշտագետների օգնությանը։ Առաջինը վերականգնվեցին «Ճամփի պարը» և «Շորորը»։ Մնացած վեցը նրա հրապարակած ուսումնասիրության վերջում մնացին հետագա աշխատանքի համար։ Հիմա այդ էջերում խնդիրը գրված է, մեթոդը՝ փորձված։ Ժամկետ չկա։
2005-ին «Կարինը» սկսեց «Մեր պարերը և մենք» ամենամսյա բաց պարուսուցումները։ Ամռանը մարդիկ հավաքվում էին Կասկադի քանդակների այգում, ցուրտ ամիսներին՝ փակ սրահներում։ Ամսվա վերջին ուրբաթը դարձավ ճանաչելի օր։ Մարդիկ գալիս էին փողոցային հագուստով, երեխաների ու ընկերների հետ։ Երբեմն խմբին միանում էր պատահաբար հանդիպած զբոսաշրջիկը։ Գինոսյանը կանգնում էր շրջանի մեջ, ասում պարի անունը, պատմում՝ որտեղից է այն գրառվել, ցույց տալիս առաջին քայլերը։ «Կարինի» պարողները ցրվում էին շարքի տարբեր մասերում, որ սխալը մեկ տեղում չկուտակվի։ Մի քանի րոպե անց բեմ չկար։ Կար շրջան, և նրա ամենաթույլ հատվածից կախված էր ամբողջ պարը։
Դասը կրկնությամբ էր առաջ գնում։ Բացատրություն։ Շարժման ցուցադրում։ Դանդաղ փորձ։ Հետո ամբողջ շրջանը պարում էր երաժշտությամբ։ «Կարինի» պարողները կանգնում էին մասնակիցների միջև։ Մարդը շարժումը տեսնում էր հենց կողքին։ Առաջին կրկնություններին աչքերը նայում էին ուսուցչի ոտքերին, հետո՝ շարքի մյուս մարդկանց։ Պարը տարածվում էր իր տեղանունով՝ Կարնո, Մշո, Համշենի, Մուսալեռի։ Վերականգնողի անունը կարող էր մոռացվել։ Գինոսյանը դա կորուստ չէր համարում։ Շարժումը դուրս էր եկել իր հսկողությունից և սկսել էր շրջանառվել։
Այդ դասերը վաճառված տոմս չունեին։ Մուտքն ազատ էր։ Մարդը կարող էր մեկ պար սովորել ու այլևս չվերադառնալ։ Կարող էր ամեն ամիս գալ, հետո բաց դաս սկսել իր քաղաքում կամ համայնքում։ Պետական համերգը փակվում էր վարագույրով։ Հրապարակից սովորած քայլը հեռանում էր մասնակցի հետ։ Հետո այն կարող էր հայտնվել հարսանիքում, դպրոցում, բակում կամ արտասահմանում։
2008-ին Գինոսյանը պատրաստեց «Հայկական պար» տեսադասընթացը՝ Հայաստանում այդ ձևաչափի առաջին փորձերից մեկը։ 2014-ից աշխատեց հանրակրթական դպրոցներում «Ազգային երգ ու պար» առարկայի ներդրման վրա։ 2015-ին «Այբ» հիմնադրամի հետ ստեղծվեց Ազգային երգ ու պարի ակադեմիան։ Դրա ներսում սկսեց ձևավորվել պարագիտական կենտրոնը։ Գինոսյանը ուզում էր, որ երեխան ավանդական երգին ու պարին հանդիպի վաղ, մինչև դրանք նրա համար դառնային միայն տոնական միջոցառման նյութ։
Պետությունից նա կոշտ միջամտություն էր պահանջում։ 2011-ի հարցազրույցում առաջարկում էր հեռուստատեսային չափորոշիչներով պարտադիր ժամանակ հատկացնել ավանդական մշակույթին, ազգային հերոսների ծաղրը պատժելի դարձնել, կրթությունն ու եթերը ղեկավարել հստակ գաղափարական նպատակով։ Նրա խոսքում հաճախ կային «դատավճիռ», «դավաճանություն», «ապականություն», «պատիժ» բառերը։ Նա նաև պնդում էր, որ «Կարինը» որևէ կուսակցության չի պատկանում և մշակույթը չպետք է դառնա ընտրարշավի գործիք։ Կասկադում մասնակցի կուսակցությունը, հայացքը կամ կենսագրությունը ոչ ոք չէր հարցնում։ Պետք էր բռնել կողքինի ձեռքը և չուշանալ երաժշտությունից։
2020-ի աշնանը, 54 տարեկանում, նա նորից գնաց Արցախ՝ ՈՄԱ-ի կամավորական ստորաբաժանման կազմում։ Դիրքերում եղած ժամանակ Ջավախքում մահացավ մայրը։ Գինոսյանը չհեռացավ ռազմաճակատից։ Հուղարկավորությանը չմասնակցեց։ Պատերազմից հետո համավարակային սահմանափակումները երկար փակ պահեցին ճանապարհը։ Մոր գերեզմանը մնաց սահմանի այն կողմում։
Դեկտեմբերի 1-ին Հանրային խորհրդի անդամները հանդիպեցին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին։ Խորհրդի 44 անդամներից ներկա էին 14-ը։ Գինոսյանը պահանջեց վարչապետի հրաժարականը և հանդիպման ժամանակ հայտարարեց խորհրդից դուրս գալու մասին։ Հաջորդ օրը պատմեց, որ խոսել է վիրավորական ու շատ կոշտ տոնով՝ «դատավճռի նման»։ Վարչապետին անվանել էր դավաճան, հիշեցրել Լեոնիդ Ազգալդյանին, ռազմագերիներին, պատերազմի կորուստը։ Այդ սենյակում կողքինի ձեռքը բռնելու տեղ չկար։ Մարդիկ նստած էին դեմ դիմաց։ Ասված բառերից ոչ մեկը հետ չվերցվեց։
2021 թվականի հոկտեմբերի 9-ին նա փորձեց անցնել հայ-վրացական սահմանը։ Գնում էր մոր մահվան տարելիցին, ուզում էր կարգի բերել գերեզմանը։ Վրացի սահմանապահները թույլ չտվեցին մուտք գործել երկիր։ Հանրությանը ամբողջական պաշտոնական պատճառաբանություն չտրվեց։ Գինոսյանը սահմանային արգելքը անձնական ողբերգություն անվանեց։ Հրապարակավ հարցրեց, թե մշակույթի գործիչն ինչ վտանգ կարող է ներկայացնել։ Նա կանգնել էր այն երկրի սահմանին, որտեղ ծնվել էր, դպրոց գնացել, որտեղ թաղված էր մայրը։ Տարիներ անց Անի Գինոսյանը Գյումրիի ընտրությունը բացատրելիս նորից հիշեց Ջավախքը, հոր կանգառներն ու ընկերներին։ Ծննդավայրի ճանապարհը փակ էր։ Կասկադից Վարդանանց հրապարակ տանող ճանապարհը՝ բաց։
2024 թվականի հունվարի 15-ին Գինոսյանը կանգնած էր Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության շենքի մոտ։ «Գոյ» թատրոնի աշխատակիցները բողոքում էին թատրոնը Սունդուկյանի անվան թատրոնին միացնելու և առանձին կառույցը լուծարելու դեմ։ Նախարարությունը խոսում էր կառավարման արդյունավետության ու ռեսուրսների կենտրոնացման մասին։ Դերասանները՝ իրենց բեմի, խաղացանկի և ինքնուրույնության։ Գինոսյանը միացավ նրանց։ Ասաց, որ երկրի վիճակում մշակույթը պետք է գաղափար կրի։ Պաշտպանեց Արթուր Սահակյանի թատրոնն ու դրա քաղաքական խաղացանկը։ Դա նրա վերջին լայնորեն արձանագրված հանրային կանգառներից էր։ Քսաներկու օր անց՝ փետրվարի 6-ի երեկոյան, տարածվեց նրա մահվան լուրը։ Պատճառը սրտի կաթվածն էր։
Հետո մնացին ժամերն ու հասցեները։ Հոգեհանգիստը՝ փետրվարի 8-ին Նոր Նորքի Սուրբ Սարգիս եկեղեցում։ Վերջին հրաժեշտը՝ հաջորդ առավոտ Կամերային երաժշտության տանը։ Հուղարկավորությունը՝ Եռաբլուրում։ Այդ օրերի մեջ աշակերտները պիտի որոշեին նաև՝ ինչ անել փետրվարի 10-ին, երբ այլևս հնարավոր չէր զանգահարել և շարժման մի մանրուք ճշտել։ Փետրվարի 14-ին «Կարինը» հայտարարեց, որ Ռուսաստանում նախապես ծրագրված համերգները չի չեղարկի։ Աշխատանքը շարունակելու էին։
«Շարունակել» բառն արագ էր գրվում հայտարարության մեջ։ Փորձասրահում այն ուրիշ ծանրություն ուներ։ Գինոսյանը թողել էր պատրաստ համերգացանկ, նաև չբացված թղթապանակներ, տեսագրություններ, ձայնագրություններ, նշումներ, տարբերակներ ու կիսատ համեմատություններ։ 2006-ին լույս տեսած «Ողջու՜յն, տղե՛րք…» գրքում հավաքել էր պատերազմում զոհված հրամանատարների մասին արձակ բանաստեղծություններ, հիշողություններ և հոդվածներ։ 2024-ի օգոստոսին գիրքը վերահրատարակվեց։ «Արարատյան մարդը» խորագրով միջոցառումը փորձեց մեկ երեկոյի մեջ հավաքել զինվորին, գրողին, պարագետին ու ուսուցչին։ 2025-ին նույն անունով հրատարակված գրքում կենսագրության կողքին տեղ գտավ տասներկու պարի նկարագրություն։ Թուղթը պահեց իր մասը։ Մնացածը պիտի նորից անցներ մարմնով։
Այդ գործը վերցրեց «Կարինը»։ Գեղարվեստական ղեկավար դարձավ Անի Գինոսյանը։ Հոր մահից հետո նա ասաց․ «Որտեղ մարդիկ հավաքվեն և պարեն, ինքն էնտեղ կլինի, և ես դրան խորը հավատում եմ»։ Այդ նախադասությունից հետո սկսվում էր փորձասրահի գործը։ Պետք էր երաժիշտ հավաքել, հին գրառումը բացել, շարժումը ստուգել, նոր պարողին բացատրել, հրապարակում բարձրախոս տեղադրել, համայնքի հետ պայմանավորվել, գիտական նյութը խմբագրել։ Հիշատակը օրացույցում մեկ օր ունի։ Համույթը աշխատում է մնացած օրերին։
2025-ին Գյումրիում առաջին անգամ անցկացվեցին «Գինոսյանական օրերը»։ Տասը խմբերի մոտ 120 մասնակից անցավ քաղաքով և պարեց հրապարակում։ Հաջորդ օրը ներկայացվեց պարի ամբողջ ճանապարհը՝ տարեց կրողից գրառում, գրառումից վերծանում, վերծանումից փորձասրահ, փորձասրահից վերադարձ մարդկանց։ Առաջին օղակում ժամանակը քիչ է։ Տարեց մարդը կարող է չհասցնել ցույց տալ։ Հաջորդ օղակն էլ փխրուն է։ Տեսանյութը կարող է մնալ առանց այն մարդու, որը գիտի՝ ինչ հարց տալ տեսած շարժմանը։ Գինոսյանի մոտ 600 պարային գրառումից ավելի քան 36-ը եզակի վերծանումներ են։ 2026-ին հայտարարվեց մոտ 40 պարերի գիտական նյութերի ժողովածու պատրաստելու, միջազգային գիտաժողովներ անցկացնելու և «Կարինի» մեծ մենահամերգ կազմակերպելու մտադրության մասին։
Յուրաքանչյուր պարի կողքին պետք է գրվեն գրառման վայրը, կրողի անունը, տեսագրման ժամանակը, երաժշտական տարբերակը, շարժման նկարագիրը, հարակից տարբերակները և բեմ բարձրանալիս կատարված փոփոխությունները։ Մոտ 600 ֆայլ կարելի է մեկ կրիչից մյուսը պատճենել մի քանի ժամում։ Դրանց ծագումնաբանությունը վերականգնելը տարիներ է պահանջում։ Մինչև Գինոսյանի մահը շատ կապեր պահվում էին նրա հիշողության մեջ՝ որ գյուղը, ով ցույց տվեց, որ տարբերակը որտեղից եկավ։ Հիմա դրանք պետք է գրվեն։ Հակառակ դեպքում ամենաթանկ տեսագրությունն էլ կարող է մնալ գեղեցիկ, բայց չկարդացվող շարժումների շարք։
Վաթսունամյակի ծրագրերը արխիվի թվերը նորից հրապարակ բերեցին։ Ազատության հրապարակ։ Կասկադ։ Գյումրի։ Օգոստոսի 22-ին նախատեսված «Գութան» փառատոն։ Նոյեմբերին՝ «Ակունք» պետական ազգագրական համույթի հոբելյանական համերգ։ Մի տեղ բեմ է, մի տեղ՝ շքերթ, քննարկում կամ բաց դաս։ Քանի մարդ մտավ շրջան։ Քանիսը մի քանի օր անց դեռ հիշեց քայլը։ Քանի խումբ վերադարձավ արխիվ և տարբերեց գրառված շարժումը բեմական հարմարեցումից։
Գինոսյանի բարձր ձայնը հաճախ ծածկում էր աշխատանքի մանր մեխանիկան։ Նա բարձրահասակ էր, համոզված, տեսախցիկի առաջ հեշտությամբ դատավճիռ էր ձևակերպում մի ամբողջ երկրի համար։ Հանրային հիշողության մեջ հատկապես այդ կոշտ ձայնն է մնացել։ Արխիվում ձայնի բարձրությունը չի օգնում։ Այնտեղ պետք է պարզել՝ տեսագրության մարդը որ գյուղից է, մեղեդին ինչ չափ ունի, նույն անունով երկրորդ տարբերակը որտեղից է եկել, ուսի շարժումը բնօրինակի մաս է, թե տարիքից առաջացած սահմանափակում։ Մեծ բառերը այդ հարցերին չեն պատասխանում։
Հոբելյանական ծրագրերում նրա անվան կողքին սովորաբար երկար շարք է գալիս՝ կիբեռնետիկ, ազատամարտիկ, սպա, գրող, պարուսույց, պարահավաք, մշակույթի վաստակավոր գործիչ։ Բոլորն էլ ճիշտ են։ Այդ շարքում չեն երևում ավելի անհարմար մանրուքները։ Ընկերը նրան տարավ Հայրիկ Մուրադյանի խմբակ ու հետո հեռացավ։ Երկու տանկ ոչնչացրած սպան սեփական դիմումով թողեց բանակը։ Ինժեները գյուղերում նկարահանեց ծեր մարդկանց ոտքերը։ Հեռուստաեթերի համար սահմանափակումներ պահանջող մարդը Կասկադում ձեռք մեկնեց անծանոթին։ Որդին ռազմաճակատից չգնաց մոր թաղմանը։ Ծնունդով ախալցխացուն հետ ուղարկեցին մոր գերեզման տանող սահմանից։ Կյանքի վերջին շաբաթներին նա նախարարության դիմաց պաշտպանում էր թատրոնի դուռը։
Եռաբլուրի յարխուշտան այդ ամենը մեկ շարքի մեջ չտեղավորեց։ Այն օրը մարդիկ կանգնեցին իրար դիմաց, պահեցին ռիթմը, հետո լռեցին։ Հաջորդ երկու տարիներին եկան ծրագրերը, գրքերը, դասերը, փառատոները, նոր ղեկավարությունը։ Բաց տեղը մնաց։ Հիմա այդ տեղը լցվում է փորձերով, գրառումներով ու նոր պարողներով։
2026 թվականի նոյեմբերի 6-ի համար տոմսային համակարգում արդեն առանձին էջ կա։ Ժամը՝ 19։00։ Վայրը՝ Առնո Բաբաջանյանի անվան համերգասրահ։ Մասնակիցը՝ Հայաստանի «Ակունք» պետական ազգագրական համույթը։ Վերնագիրը՝ «Գագիկ Գինոսյան 60. Պարը գրաբար չի դառնա»։ Նկարագրության մեջ գրված է, որ այս տարի նա կդառնար 60 տարեկան։ Էջի վերևում և ներքևում նույն կոճակն է՝ «Գնել տոմս»։ Էկրանի վրա կոճակը աշխատում է։ Շրջանի մեջ հաջորդ քայլը դեռ մարդ պիտի անի։
