Փակված դռների առաջին 48 ժամը. Վաշինգտոնը կառավարության աշխատանքի կանգի և քաղաքական փակուղու մեջ
- 29 мая
- 20 мин. чтения
ԱՇՈՏ ՊՈՂՈՍՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag-ի ԱՄՆ թղթակից
Վաշինգտոն, 3 հոկտեմբերի, 2025 թ.
Կոնգրեսում ժամանակավոր ֆինանսավորման շուրջ համաձայնության բացակայությունը ԱՄՆ դաշնային կառավարության մի մասի բնականոն աշխատանքը դադարեցրել է։ Առաջին երկու օրերին ճգնաժամը դեռ ամբողջ խորությամբ չի զգացվում բոլոր քաղաքացիների առօրյայում, բայց արդեն ազդում է դաշնային աշխատողների, պետական ծառայություններից օգտվողների, փոքր գործարարությունների, ներգաղթային գործընթացների և երկրի տնտեսական վստահության վրա։
Վաշինգտոնում կառավարության փակումը առաջին հերթին ձայն չունի։ Այն չի սկսվում միանգամից բոլոր փողոցները դատարկելով կամ ամբողջ մայրաքաղաքը կանգնեցնելով։ Առաջին օրը Կապիտոլիումի մոտ դեռ քայլում են լրագրողները, աշխատում են սրճարանները, դաշնային շենքերի կողքով անցնում են զբոսաշրջիկներ, իսկ օդանավակայաններում անվտանգային ստուգումները դեռ շարունակվում են։ Բայց քաղաքը շատ արագ զգում է անսովոր լարվածություն. որոշ գրասենյակներ անցնում են նվազագույն աշխատակարգի, որոշ աշխատակիցներ ստանում են հարկադիր արձակուրդի ծանուցումներ, պետական կայքերում հայտնվում են աշխատանքի սահմանափակման մասին հաղորդագրություններ, իսկ Կոնգրեսում կողմերը շարունակում են նույն հարցը ձևակերպել երկու հակադիր լեզուներով։
Հոկտեմբերի 1-ին՝ ֆինանսական տարվա մեկնարկին, ԱՄՆ դաշնային կառավարությունն անցավ մասնակի փակման աշխատակարգի։ Պատճառը պարզ է իր իրավական ձևակերպմամբ, բայց բարդ՝ քաղաքական իմաստով. Կոնգրեսը չընդունեց այն ժամանակավոր ֆինանսավորման բանաձևը, որը պետք է թույլ տար դաշնային գործակալություններին շարունակել աշխատանքը նոր բյուջեի բացակայության պայմաններում։ Ներկայացուցիչների պալատը, որտեղ հանրապետականներն ունեն մեծամասնություն, ավելի վաղ ընդունել էր կարճաժամկետ ֆինանսավորման տարբերակ՝ կառավարության գործունեությունը հիմնականում նախկին մակարդակով պահելու համար մինչև նոյեմբերի 21-ը։ Սենատում, սակայն, այդ տարբերակը չստացավ անհրաժեշտ 60 ձայնը։ Դեմոկրատները պահանջում էին, որ ֆինանսավորման համաձայնությունը միաժամանակ անդրադառնա առողջապահական աջակցություններին, «Մեդիքեյդ» ծրագրի շուրջ վերջին փոփոխություններին և Սպիտակ տան կողմից Կոնգրեսի հաստատած որոշ ծախսերի հետագա չեղարկման կամ կրճատման հնարավորությանը։ Հանրապետականները և Սպիտակ տունը պնդում էին, որ պետք է նախ բացել կառավարությունը «մաքուր» ժամանակավոր ֆինանսավորմամբ, իսկ առողջապահական և բյուջետային քաղաքականության շուրջ վեճերը շարունակել դրանից հետո։
Այսպես սկսվեց հերթական ամերիկյան կառավարության փակումը՝ այն երևույթը, որը ԱՄՆ քաղաքական համակարգում հնարավոր է դառնում ոչ թե այն պատճառով, որ պետությունը «սնանկանում» է, այլ որովհետև Կոնգրեսի հաստատած հատկացումների ժամկետը սպառվում է, իսկ նոր հատկացումներ կամ ժամանակավոր երկարաձգում չեն ընդունվում։ Դաշնային օրենքը գործակալություններին արգելում է սովորական կարգով ծախսել գումար կամ աշխատեցնել մարդկանց, եթե դրա համար գործող ֆինանսավորում չկա։ Բացառություն են կազմում այն գործառույթները, որոնք օրենքով, պարտադիր ֆինանսավորման մեխանիզմով, վճարահիմն աղբյուրներով կամ հանրային անվտանգության ու կյանքի պաշտպանության պահանջով կարող են շարունակվել։
Այդ պատճառով էլ փակումը «մասնակի» է։ Սոցիալական ապահովության վճարումները չեն դադարում։ «Մեդիքեր» և «Մեդիքեյդ» ծրագրերի հիմնական վճարումները շարունակվում են։ Փոստային ծառայությունը, որպես առանձին ֆինանսական կառուցվածքով գործող ծառայություն, սովորաբար չի կանգնում։ Սահմանային, իրավապահ, ազգային անվտանգության, օդային երթևեկության վերահսկման և այլ բացառված գործառույթներ շարունակվում են, թեև դրանց աշխատակիցների մի մասը աշխատում է առանց անմիջական աշխատավարձի։ Միևնույն ժամանակ, բազմաթիվ այլ ծառայություններ դանդաղում են, փակվում են հանրային այցելությունների համար նախատեսված որոշ հաստատություններ, կանգ են առնում դրամաշնորհային ծրագրեր, հետաձգվում են որոշ հետազոտական, վարչական, թույլտվությունների կամ վարկային գործընթացներ, իսկ պետական աշխատողների մի մասը ուղարկվում է հարկադիր չվճարվող արձակուրդի։
Առաջին 48 ժամում Վաշինգտոնում անորոշությունն ավելի մեծ էր, քան տեսանելի վնասը։ Դա սովորական է կառավարության փակման սկզբում. համակարգը մի քանի օր կարող է գործել նախապես հաստատված արտակարգ ծրագրերով, մնացորդային ռեսուրսներով կամ նվազագույն անձնակազմով։ Բայց հենց այդ սկզբնական փուլում ձևավորվում է ճգնաժամի քաղաքական և սոցիալական տրամաբանությունը։ Դաշնային աշխատողը սկսում է հաշվել, թե հաջորդ աշխատավարձը երբ կգա։ Փոքր ձեռնարկության սեփականատերը սկսում է մտածել՝ արդյոք Փոքր գործարարության վարչության իր վարկային դիմումը կմնա սպասման մեջ։ Ներգաղթային փաստաբանը փորձում է հասկանալ՝ ԱՄՆ քաղաքացիության և ներգաղթի ծառայության դիմումը կշարունակի՞ ընթացքը, իսկ աշխատանքային մուտքի արտոնագրի համար անհրաժեշտ Աշխատանքի դեպարտամենտի փաստաթուղթը կդադարի՞ շարժվել։ Զբոսաշրջիկը պարզում է՝ որ դաշնային հաստատությունն է բաց, որը՝ փակ։ Տնտեսագետը սպասում է աշխատաշուկայի հերթական պաշտոնական հաշվետվությանը և միաժամանակ հասկանում, որ կառավարության վիճակագրական մեքենան ևս կարող է կանգնել։
Հայաստանյան կամ հայկական սփյուռքյան ընթերցողի համար «կառավարության փակումը» կարող է հնչել չափազանց կտրուկ։ ԱՄՆ-ում դա չի նշանակում, որ նախագահը, Կոնգրեսը կամ ամբողջ պետական ապարատը դադարում են գոյություն ունենալ։ Դա նշանակում է, որ դաշնային կառավարության այն հատվածները, որոնք կախված են տարեկան հաստատվող հատկացումներից, չեն կարող շարունակել սովորական աշխատանքը, եթե Կոնգրեսը և նախագահը ժամանակին չեն հաստատել ֆինանսավորման նոր օրինագիծ կամ շարունակական ֆինանսավորման բանաձև։
ԱՄՆ ֆինանսական տարին սկսվում է հոկտեմբերի 1-ին։ Սովորաբար Կոնգրեսը պետք է ընդունի տարեկան հատկացումների մի շարք օրենքներ՝ տարբեր նախարարությունների և գործակալությունների համար։ Քանի որ այդ գործընթացը հաճախ ձգվում է, օգտագործվում է ժամանակավոր լուծում՝ շարունակական ֆինանսավորման բանաձև, որը որոշակի ժամկետով պահում է կառավարությունը գործող ֆինանսավորման մակարդակներում։ Եթե այդ ժամանակավոր կամ լիարժեք ֆինանսավորումը չի ընդունվում, սկսվում է ֆինանսավորման ընդհատում։ Այդ իրավական ընդհատումն է, որ վերածվում է կառավարության մասնակի փակման։
ԱՄՆ համակարգում սա հնարավոր է նաև այն պատճառով, որ իշխանության ճյուղերը և կուսակցական վերահսկողությունը հաճախ բաշխված են կամ, նույնիսկ նույն կուսակցության վերահսկողության դեպքում, Սենատի կանոնները պահանջում են ավելի լայն համաձայնություն։ Այս պահին հանրապետականները վերահսկում են Սպիտակ տունը և Կոնգրեսի երկու պալատները, բայց Սենատում ծախսային օրինագծերի մեծ մասի առաջխաղացման համար անհրաժեշտ է 60 ձայն։ Հանրապետական մեծամասնությունը այդ շեմը միայնակ չի անցնում։ Դեմոկրատներն այդ կանոնը դարձրել են իրենց հիմնական բանակցային լծակը՝ պնդելով, որ առանց առողջապահական հարցի լուծման չեն ապահովի անհրաժեշտ ձայները։
Այստեղ է, որ իրավական մեխանիզմը վերածվում է քաղաքական ճգնաժամի։ Հանրապետականների համար հարցը ձևակերպվում է այսպես. կա կարճաժամկետ, համեմատաբար մաքուր ֆինանսավորման բանաձև, որը թույլ կտա կառավարությանը աշխատել ևս յոթ շաբաթ, մինչ Կոնգրեսը շարունակի բյուջետային բանակցությունները։ Դեմոկրատների համար հարցը ձևակերպվում է այլ կերպ. եթե ֆինանսավորման բանաձևը պարզապես երկարաձգի գործող վիճակը՝ առանց առողջապահական աջակցությունների պահպանման, միլիոնավոր ընտանիքներ շուտով կստանան ավելի բարձր ապահովագրական վճարների ազդակներ, իսկ Կոնգրեսը փաստացի կթողնի առողջապահական ճգնաժամը հաջորդ փուլին։
Այս երկու ձևակերպումները երկուսն էլ քաղաքական են, բայց երկուսն էլ ունեն իրական հիմքեր։ Կառավարությունը բաց պահելու պահանջը նույնպես հանրային շահ է։ Առողջապահական ծախսերի կտրուկ աճից խուսափելու պահանջը նույնպես հանրային շահ է։ Ճգնաժամի ծանրությունը հենց այն է, որ կողմերից ոչ մեկը չի ներկայացնում միայն երևակայական հարց, բայց երկուսն էլ օգտագործում են իրական հարցերը որպես քաղաքական ճնշման միջոց։
Հանրապետականների առաջարկը կարճաժամկետ ֆինանսավորման բանաձև էր, որը պետք է պահեր կառավարության աշխատանքը գործող մակարդակներով մինչև նոյեմբերի 21-ը։ Հանրապետական առաջնորդների հիմնական փաստարկը հետևյալն է. կառավարությունը չպետք է փակվի ավելի լայն քաղաքական վեճերի պատճառով, հատկապես եթե առաջարկը ժամանակավոր է և չի լուծում ամբողջ տարվա բյուջեն։ Նրանք ասում են, որ դեմոկրատները փորձում են յոթշաբաթյա ֆինանսավորման միջոցին կցել հսկայական և վիճահարույց առողջապահական փաթեթ, որի քննարկումը պետք է տեղի ունենա առանձին՝ կառավարության բաց լինելու պայմաններում։
Սպիտակ տունը և Կոնգրեսի հանրապետական ղեկավարությունը նաև պնդում են, որ դեմոկրատական պահանջները չափազանց ծախսատար են և քաղաքականապես պայմանավորված։ Ներկայացուցիչների պալատի խոսնակ Մայք Ջոնսոնը և Սենատի հանրապետական առաջնորդ Ջոն Թյունը իրենց հրապարակային ելույթներում շեշտում են, որ հանրապետական տարբերակը «մաքուր» է, այսինքն՝ չի ներառում լայն քաղաքական փոփոխություններ, և որ կառավարությունը կարելի էր բաց պահել՝ առանց նոր ծախսային պարտավորությունների։ Հանրապետականների համար կառավարության փակումը ոչ թե իրենց ընտրությունն է, այլ դեմոկրատների որոշումը՝ չտալ անհրաժեշտ ձայները մի բանաձևի, որը, նրանց մեկնաբանությամբ, ընդամենը ժամանակ է գնում ավելի մեծ բյուջետային համաձայնության համար։
Դեմոկրատների պատասխանը հակառակն է։ Սենատի դեմոկրատական առաջնորդ Չաք Շումերը և Ներկայացուցիչների պալատի դեմոկրատական առաջնորդ Հաքիմ Ջեֆրիսը պնդում են, որ հանրապետականները հրաժարվում են պաշտպանել առողջապահական մատչելիությունը և փորձում են կառավարությունը բացել այնպես, որ առողջապահական հարցը մնա անորոշության մեջ։ Դեմոկրատների համար սա ոչ թե լրացուցիչ քաղաքական պահանջ է, այլ ժամկետային հարց. Մատչելի առողջապահության մասին օրենքի շուկաներում գործող ընդլայնված հարկային վարկերը, որոնք շատ ընտանիքների համար նվազեցնում են ապահովագրավճարները, նախատեսված են ավարտվել տարվա վերջում։ Եթե Կոնգրեսը արագ չգործի, ապահովագրական շուկաները, նահանգները և ընտանիքները պետք է որոշումներ ընդունեն՝ չիմանալով, թե աջակցությունները կշարունակվե՞ն, թե՞ ոչ։
Դեմոկրատների պահանջների փաթեթը միայն աջակցությունների երկարաձգումը չէ։ Այն նաև ներառում է «Մեդիքեյդ» ծրագրի շուրջ ամռանը ընդունված փոփոխությունների վերանայման կամ չեղարկման պահանջներ, ինչպես նաև երաշխիքներ, որ Սպիտակ տունը հետագայում չի չեղարկի կամ չի շրջանցի Կոնգրեսի հաստատած ծախսերը։ Այս վերջին կետը կարևոր է, որովհետև 2025-ի ընթացքում գործադիր իշխանության կողմից ծախսերի կրճատման և հատկացումների հետկանչման գործիքների օգտագործումը մեծ անվստահություն է առաջացրել դեմոկրատների մոտ։ Նրանք ասում են՝ նույնիսկ եթե բյուջետային համաձայնության մեջ ինչ-որ բան գրվի, Սպիտակ տունը կարող է հետագայում փորձել չծախսել այդ գումարները կամ հետ բերել դրանք։
Հանրապետականները դա համարում են բյուջետային և առողջապահական քաղաքականության առանձին օրակարգ, որը չի կարելի պարտադրել կառավարության փակման սպառնալիքի միջոցով։ Դեմոկրատները դա համարում են հենց այն հարցը, որի պատճառով ժամանակավոր ֆինանսավորումը չի կարող դիտվել որպես տեխնիկական քայլ։ Այս տարբերությունը փակուղու հիմքն է։
Այս կառավարության փակման կենտրոնում առողջապահությունն է, թեև պաշտոնապես խոսքը կառավարության ֆինանսավորման մասին է։ Մատչելի առողջապահության մասին օրենքի շուկաներում գործող ապահովագրավճարների ընդլայնված հարկային վարկերը, ստեղծվել են համավարակի տարիներին և երկարաձգվել մինչև 2025-ի վերջը։ Դրանք հատկապես կարևոր են այն մարդկանց համար, որոնք ապահովագրություն չեն ստանում գործատուի միջոցով՝ ինքնազբաղվածներ, փոքր ձեռնարկությունների սեփականատերեր, վաղ թոշակի անցած կամ աշխատանքային անցումային փուլում գտնվող անձինք, ազատ մասնագետներ, ընտանիքներ, որոնք եկամուտ ունեն, բայց բավարար չէ շուկայական ապահովագրության ամբողջ գինը վճարելու համար։
Եթե այդ վարկերը չերկարաձգվեն, բազմաթիվ ընտանիքների ամսական ապահովագրավճարները կարող են էականորեն բարձրանալ։ Դեմոկրատներն այդ փաստարկը դարձրել են կառավարության փակման քաղաքական առանցքը։ Նրանց հաշվարկով՝ առողջապահական ծախսերի աճը շատ ընտրողների համար ավելի անմիջական և ցավոտ կլինի, քան կարճաժամկետ ֆինանսավորման շուրջ ընթացակարգային վեճը։ Նրանք նաև նշում են, որ բաց գրանցման շրջանը մոտենում է, և մարդիկ շուտով պետք է ընտրեն հաջորդ տարվա ապահովագրական ծրագրերը։ Եթե Կոնգրեսը սպասի մինչև վերջին շաբաթները, նույնիսկ հետագա համաձայնությունը կարող է ուշանալ շուկայի գործնական գործընթացների համար։
Հանրապետականների ներսում մոտեցումն ավելի բազմաշերտ է։ Որոշ հանրապետականներ դեմ են այդ աջակցությունների երկարաձգմանը՝ դրանք համարելով ժամանակավոր համավարակային միջոց, որը չափազանց թանկ է դարձել և խեղաթյուրում է ապահովագրական շուկան։ Մյուսները բաց են որոշակի երկարաձգման կամ փոփոխված տարբերակի քննարկման համար, բայց ուզում են այն կապել եկամտային սահմանափակումների, վերահսկողության, շուկայի ամբողջական վերանայման կամ այլ պայմանների հետ։ Հանրապետական ղեկավարության պաշտոնական գիծն առաջին 48 ժամում այն էր, որ առողջապահական քննարկումը հնարավոր է, բայց ոչ փակված կառավարության պայմաններում։
Առողջապահական վեճը նաև ներգաղթային քաղաքականության լեզվով է ներկայացվել։ Սպիտակ տունը և որոշ հանրապետականներ պնդում են, որ դեմոկրատական առաջարկը կվերականգնի կամ կընդլայնի առողջապահական հասանելիություն այն անձանց համար, որոնք ԱՄՆ-ում օրինական կարգավիճակ չունեն։ Դեմոկրատներն ու անկախ վերլուծաբանները պատասխանում են, որ փաստաթղթեր չունեցող ներգաղթյալները սովորաբար չեն կարող օգտվել Մատչելի առողջապահության մասին օրենքի շուկայի աջակցություններից կամ սովորական «Մեդիքեյդ»-ից, և որ վեճը ավելի շատ վերաբերում է օրինական կարգավիճակ ունեցող որոշ խմբերի, անհետաձգելի բուժօգնության ֆինանսավորման սահմաններին և ավելի լայն առողջապահական քաղաքականությանը։ Այս հարցում բառերի ընտրությունն ինքնին դարձել է քաղաքական զենք։ «Անօրինական ներգաղթյալների առողջապահություն» արտահայտությունը հանրապետականների համար արդյունավետ քաղաքական ուղերձ է, իսկ դեմոկրատների համար՝ խեղաթյուրում, որը շեղում է միլիոնավոր ապահովագրված ամերիկացիների ապահովագրավճարների խնդրից։
Հայկական համայնքի համար այստեղ կարևոր է խուսափել երկու սխալից։ Առաջինը՝ կարծել, թե առողջապահական աջակցությունների վեճը վերաբերում է միայն աղքատներին կամ միայն քաղաքականապես ակտիվ խմբերին։ Իրականում այն ազդում է նաև միջին եկամուտ ունեցող ընտանիքների, ինքնազբաղվածների և փոքր գործարարությունների վրա։ Երկրորդը՝ կարծել, թե ներգաղթային կարգավիճակի շուրջ հանրային կոշտ լեզուն անմիջապես փոխում է օրինական ներգաղթյալների բոլոր իրավունքները։ Կառավարության փակումը ինքնին ներգաղթային օրենքը չի փոխում, բայց այն կարող է դանդաղեցնել, բարդացնել կամ անհասկանալի դարձնել որոշ ընթացակարգեր, ինչն արդեն բավարար է ընտանիքների մոտ լուրջ անհանգստություն առաջացնելու համար։
Վաշինգտոնի տարածաշրջանում կառավարության փակումը միայն ազգային նորություն չէ։ Դա տեղական տնտեսական իրադարձություն է։ Դաշնային աշխատողների մեծ խտություն ունեցող Վաշինգտոնում, Մերիլենդում և Վիրջինիայում ցանկացած փակման առաջին հետևանքը մարդկանց աշխատավարձի, վարձավճարների, գրավային բնակարանային վարկերի, երեխայի խնամքի, ուսանողական պարտքերի և ընտանեկան ընտանեկան ծախսերի վրա է։
Կառավարության փակման պայմաններում դաշնային աշխատողները բաժանվում են մի քանի կատեգորիայի։ Ոմանք ուղարկվում են հարկադիր չվճարվող արձակուրդի, և իրավունք չունեն աշխատելու մինչև ֆինանսավորման վերականգնումը։ Ոմանք բացառված անձնակազմ են՝ պարտավոր են շարունակել աշխատանքը, որովհետև նրանց գործառույթը համարվում է կարևոր հանրային անվտանգության, կյանքի պաշտպանության, իրավապահ, ազգային անվտանգության կամ այլ բացառիկ հիմքով։ Բայց այդ աշխատակիցներն էլ սովորաբար աշխատավարձ չեն ստանում մինչև ֆինանսավորման վերականգնումը։ Սկզբունքորեն դաշնային աշխատողների հետվճարման համար կա իրավական հիմք, սակայն առաջին օրերին աշխատողների համար իրավական խոստումը չի փոխարինում բանկային հաշվին մուտքագրվող գումարին։
Այս անգամ աշխատողների անհանգստությունն ավելի սուր է նաև մեկ այլ պատճառով։ Սպիտակ տունը և Բյուջեի կառավարման գրասենյակը նախապես ազդանշան էին տվել, որ որոշ գործակալություններ կարող են պատրաստել ոչ միայն ժամանակավոր հարկադիր չվճարվող արձակուրդներ, այլև մշտական կրճատումների՝ անձնակազմի մշտական կրճատման ծրագրեր։ Հանրապետական և վարչակազմի շրջանակներում սա ներկայացվում է որպես հնարավորություն՝ վերանայելու ու կրճատելու այն ծրագրերը, որոնք ֆինանսավորում չունեն կամ չեն համապատասխանում նախագահի առաջնահերթություններին։ Դեմոկրատները, դաշնային աշխատողների արհմիությունները և բազմաթիվ իրավաբաններ դա տեսնում են որպես կառավարության փակման անսովոր և վտանգավոր քաղաքականացում։ Անկախ իրավական վեճից՝ աշխատողների հոգեբանական իրականությունը հստակ է. նրանք չեն մտածում միայն մեկ կամ երկու ուշացած աշխատավարձի մասին, այլ նաև աշխատանքի ապագայի մասին։
Դաշնային աշխատողների խնդիրը հաճախ վերածվում է կուսակցական խոսափողի նյութի, բայց այն առօրյա իմաստով շատ շոշափելի է։ Հարկադիր արձակուրդում գտնվող աշխատողը կարող է չկարողանալ վերցնել երկրորդ աշխատանք՝ կանոնների, ժամկետների կամ մասնագիտական սահմանափակումների պատճառով։ Աշխատանքի կանչված, բայց չվճարվող աշխատողը պետք է շարունակի գնալ աշխատավայր, վճարի ճանապարհածախս, հոգա երեխայի խնամքը և միաժամանակ չիմանա՝ երբ է ստանալու ամբողջ գումարը։ Պետական ծառայությունը, որը շատերի համար կայունության խորհրդանիշ էր, կառավարության փակման առաջին օրերին վերածվում է անորոշության աղբյուրի։
Այս մարդկային շերտը Վաշինգտոնում ավելի շոշափելի է, քան Կոնգրեսի բեմում լսվող քաղաքական ձևակերպումները։ Այստեղ շատերը ոչ միայն դիտում են կառավարության փակումը, այլ ապրում են դրա ներսում։
Կառավարության փակման ամենահաճախ տրվող հարցը պարզ է՝ «Ի՞նչը կաշխատի, ի՞նչը չի աշխատի»։ Պատասխանը միշտ մի փոքր բարդ է, որովհետև յուրաքանչյուր գործակալություն ունի իր արտակարգ գործողությունների ծրագիրը, և տարբեր ծառայություններ ունեն տարբեր ֆինանսավորման աղբյուրներ։
Սոցիալական ապահովության և լրացուցիչ սոցիալական եկամտի վճարումները շարունակում են կատարվել։ «Մեդիքեր» և «Մեդիքեյդ» ծրագրերի հիմնական ֆինանսական հոսքերը չեն դադարում, թեև որոշ վարչական ծառայություններ կարող են դանդաղել։ Վետերանների առողջապահական ծառայությունների զգալի մասը սովորաբար պաշտպանված է նախապես հատկացված ֆինանսավորմամբ։ Փոստը շարունակում է աշխատել։ Օդային երթևեկության վերահսկիչները և Տրանսպորտային անվտանգության վարչության աշխատակիցները շարունակում են գործել որպես կարևոր անձնակազմ, բայց նրանց աշխատանքի պայմանները կարող են ծանրանալ, եթե փակումը ձգվի և վճարումները ուշանան։ Ազգային անվտանգության, իրավապահ և սահմանային որոշ գործառույթներ շարունակվում են։
Մյուս կողմից, հանրային այցելությունների համար նախատեսված որոշ դաշնային հաստատություններ շատ արագ անցնում են փակման կամ սահմանափակման։ Կապիտոլիումի այցելուների կենտրոնը փակվել է, Կոնգրեսի գրադարանի շենքերը և հանրային միջոցառումները դադարեցվել են, ազգային արխիվների և մի շարք դաշնային հաստատությունների աշխատանքը սահմանափակվել է։ Ազգային պարկերի դեպքում պատկերը տարբեր է. որոշ բաց տարածքներ կարող են մնալ հասանելի, բայց այցելուների կենտրոններ, վճարովի կամ վերահսկվող ծառայություններ, զուգարաններ, աղբահանություն, կրթական ծրագրեր և անվտանգության որոշ գործառույթներ կարող են սահմանափակվել։ Վաշինգտոնի զբոսաշրջային քարտեզը առաջին օրերին դարձավ փոփոխվող և անհավասար. մի հաստատություն բաց էր մնացորդային կամ այլ աղբյուրների հաշվին, մյուսը՝ փակ, երրորդը՝ բաց, բայց նվազեցված ծառայություններով։
Գիտական և առողջապահական գործակալություններում կառավարության փակումը հաճախ չի երևում հեռուստատեսային կադրերում, բայց ազդեցությունն իրական է։ Նոր դրամաշնորհների ուսումնասիրություն, հետազոտական խորհուրդների նիստեր, որոշ հանրային առողջապահական հաղորդակցություններ, վերահսկողական կամ վարչական գործընթացներ կարող են կանգնել կամ դանդաղել։ Նույնը վերաբերում է տարբեր թույլտվություններին, դաշնային դրամաշնորհներին, վիճակագրական հաշվետվություններին, տնտեսական տվյալների հրապարակմանը։ Հոկտեմբերի 3-ին նախատեսված աշխատաշուկայի պաշտոնական հաշվետվության շուրջ արդեն կար լուրջ անորոշություն, և դա ինքնին տնտեսական ազդակ էր. եթե կառավարությունը չի հրապարակում հիմնական տվյալները, գործարարությունները, շուկաները և նույնիսկ Դաշնային պահուստային համակարգը ստիպված են ավելի շատ ապավինել մասնավոր ու մասնակի աղբյուրների։
Փոքր ձեռնարկությունների համար կարևոր է հատկապես Փոքր գործարարության վարչության աշխատանքը։ Փոքր գործարարության վարչության հիմնական 7(ա) և 504 վարկային ծրագրերը կառավարության փակման ժամանակ կարող են դադարել նոր հաստատումների կամ մշակման փուլում, մինչ աղետային որոշ վարկային գործառույթներ կարող են շարունակվել սահմանափակ անձնակազմով և ուշացումներով։ Սա անմիջապես չի նշանակում, որ յուրաքանչյուր փոքր ձեռնարկություն վնաս է կրում առաջին օրը։ Բայց այն գործարարությունը, որի վարկային դիմումը պետք է փակվեր այս շաբաթ, կարող է հայտնվել սպասման մեջ։ Վարկային շղթայում մեկ շաբաթը երբեմն նշանակում է վարձակալության պայմանագիր, սարքավորման գնում, աշխատողի ընդունում կամ բացման ամսաթիվ։
Հայկական համայնքի համար կառավարության փակման ամենազգայուն հարցերից մեկը ներգաղթն ու մուտքի արտոնագրերն են։ ԱՄՆ-ում ապրող կամ ԱՄՆ տեղափոխվելու գործընթացում գտնվող ընտանիքների համար պետական համակարգի նույնիսկ կարճատև դանդաղումը կարող է նշանակել աշխատանքային թույլտվության ուշացում, հարցազրույցի անորոշություն, ուսանողական կարգավիճակի անհանգստություն, հյուպատոսական հանդիպման հնարավոր փոփոխություն կամ գործատուի հետ պայմանագրի խաթարում։
Առաջին կարևոր տարբերակումը հետևյալն է. ԱՄՆ քաղաքացիության և ներգաղթի ծառայությունը հիմնականում վճարահիմն է։ Դիմումների մեծ մասը ֆինանսավորվում է ոչ թե տարեկան հատկացումներով, այլ դիմողների վճարներով։ Այդ պատճառով ԱՄՆ քաղաքացիության և ներգաղթի ծառայության հիմնական աշխատանքը սովորաբար շարունակվում է կառավարության փակման ժամանակ։ Քաղաքացիության դիմումներ, կանաչ քարտի որոշ գործընթացներ, կենսաչափական տվյալների ժամադրություններ, հարցազրույցներ և բազմաթիվ այլ ծառայություններ կարող են շարունակվել ըստ նախապես նշանակված ժամանակացույցի։ Բայց «շարունակվում է» չի նշանակում «ոչ մի ռիսկ չկա»։ Եթե գործը կախված է այլ գործակալության ստուգումից, եթե անհրաժեշտ է լրացուցիչ փաստաթուղթ, եթե աջակցության ծառայության անձնակազմը կրճատված է, կամ եթե արդեն կան կուտակված հետաձգումներ, ընդհանուր ընթացքը կարող է դանդաղել։
Հյուպատոսական ծառայությունները և մուտքի արտոնագրերի մշակումը հիմնականում ևս վճարահիմն են, ուստի սկզբնական փուլում ամերիկյան դեսպանատներն ու հյուպատոսությունները սովորաբար չեն կանգնում ամբողջությամբ։ Սա կարևոր է Հայաստանից ԱՄՆ մուտքի արտոնագրի դիմող քաղաքացիների, ուսանողների, գործարարների, այցելուների և ընտանիքների վերամիավորման գործընթացում գտնվողների համար։ Սակայն երկարաձգվող փակման դեպքում հյուպատոսական աշխատանքը կարող է բախվել սահմանափակ ռեսուրսների կամ առաջնահերթությունների փոփոխության։ Հոկտեմբերի 3-ի առավոտյան ամենաճշգրիտ գնահատականը հետևյալն է. նշանակված հանդիպումները պետք է դիտարկվեն որպես գործող, մինչև պաշտոնապես այլ բան չհաղորդվի, բայց դիմողները պետք է ուշադիր հետևեն համապատասխան հյուպատոսության հաղորդագրություններին։
Ավելի զգայուն է աշխատանքի վրա հիմնված ներգաղթի հատվածը։ Աշխատանքի դեպարտամենտի ներգրավվածությամբ ընթացակարգերը՝ օրինակ մշտական աշխատանքի հավաստագրման ընթացակարգը, աշխատանքային պայմանների դիմումը և որոշ ժամանակավոր աշխատանքային մուտքի արտոնագրերի հետ կապված քայլեր, կարող են կանգնել կամ ուշանալ, եթե տվյալ ստորաբաժանումները ֆինանսավորվում են տարեկան հատկացումներով և չեն համարվում բացառված։ Սա կարող է ազդել Հ-1Բ, Հ-2Ա, Հ-2Բ, Ի-3 կամ կանաչ քարտի աշխատանքի վրա հիմնված որոշ գործընթացների վրա։ Փոքր գործարարության համար, որը սպասում է մասնագետի աշխատանքի ընդունման կամ կարգավիճակի փոփոխության փաստաթղթին, կառավարության փակումը դառնում է ոչ թե վերացական քաղաքական վեճ, այլ մարդկային ռեսուրսների և գործարար ծրագրի իրական ռիսկ։
աշխատանքի իրավունքի էլեկտրոնային ստուգման համակարգը ևս կարևոր է գործատուների համար։ Եթե այն չի գործում կամ սահմանափակ է, գործատուները, այդ թվում՝ հայկական փոքր ձեռնարկությունները, որոնք օգտագործում են համակարգը, պետք է շարունակեն պահպանել աշխատանքի իրավունքի ստուգման Այ-9 ձևաթղթի պահանջները, բայց կարող են չկարողանալ ժամանակին մուտքագրել կամ ավարտել աշխատանքի իրավունքի էլեկտրոնային ստուգումները։ Սա չի վերացնում գործատուի պարտավորությունները, այլ ստեղծում է վարչական անորոշություն և հետագա կարգավորման կարիք։
ներգաղթային դատարանների հարցը ևս ամբողջությամբ պարզ չէ բոլոր դեպքերում։ Դատական համակարգի որոշ հատվածներ և ներգաղթային դատարանները կարող են շարունակել որոշ առաջնահերթ գործեր, հատկապես կալանքի տակ գտնվող անձանց գործերը։ Առաջին օրերին տարբեր իրավաբանական համայնքներ նշում էին, որ որոշ ոչ կալանավորված գործեր ևս կարող են շարունակվել, ինչը տարբերվում է նախորդ կառավարության փակումների փորձից։ Բայց այստեղ հայկական ընտանիքների համար հիմնական եզրակացությունը հետևյալն է. ոչ մի լսում, հարցազրույց կամ ժամադրություն չի կարելի համարել չեղարկված, եթե պաշտոնական ծանուցում չկա։ Միաժամանակ ոչ մի ժամկետ չի կարելի անտեսել միայն այն պատճառով, որ կառավարությունը փակ է։ Կառավարության փակումը չի ազատում մարդկանց իրավական ժամկետներից, և հենց այդտեղ է վտանգը։
Հայկական համայնքի ներգաղթային մտահոգությունները պետք չէ փոքրացնել։ Նոր ներգաղթած ընտանիքի համար աշխատանքային թույլտվության մեկ ամսվա ուշացումը կարող է նշանակել վարձավճարի խնդիր։ Ուսանողի համար ուսանողների և փոխանակման այցելուների տեղեկատվական համակարգի կամ մուտքի արտոնագրի անորոշությունը կարող է նշանակել կրթական ծրագրի խափանում։ Գործարարի համար հյուպատոսական հանդիպման հետաձգումը կարող է նշանակել չկայացած պայմանագիր։ Այս ամենը չի նշանակում, որ կառավարության փակման առաջին 48 ժամում համակարգը փլուզվել է։ Բայց նշանակում է, որ իրավական և վարչական անորոշությունը անմիջապես տեղափոխվում է ընտանիքների կյանքի մեջ։
ԱՄՆ հայկական համայնքի տնտեսական կառուցվածքում փոքր և ընտանեկան ձեռնարկությունները մեծ դեր ունեն՝ ռեստորաններ, խանութներ, շինարարական և վերանորոգման ընկերություններ, բժշկական ու ատամնաբուժական փոքր մասնավոր հաստատություններ, խորհրդատվական ծառայություններ, ներմուծում-արտահանում, տեխնոլոգիական փոքր թիմեր, տրանսպորտային և ծառայողական ոլորտներ։ Կառավարության փակումը նման ձեռնարկությունների վրա կարող է ազդել ոչ թե մեկ միասնական ճանապարհով, այլ մի քանի փոքր, բայց կուտակվող ալիքներով։
Առաջինը վարկային ալիքն է։ Փոքր գործարարության վարչության միջոցով երաշխավորված վարկերը շատ փոքր ձեռնարկությունների համար այն կամուրջն են, որը թույլ է տալիս ընդլայնվել, նոր տարածք վարձել, սարքավորում գնել կամ շրջանառու կապիտալ ապահովել։ Եթե այդ հաստատումները կանգնում են, բանկը կարող է սպասել, վաճառողը կարող է չսպասել, իսկ ձեռնարկության հնարավորությունը կարող է փակվել։ Կառավարության փակման առաջին օրերին սա դեռ մեծ թվերով չի երևում, բայց այն սեփականատիրոջ համար, որի գործը հենց հիմա է ընթացքի մեջ, ազդեցությունն անմիջական է։
Երկրորդը սպառման ալիքն է։ Վաշինգտոնի, Մերիլենդի և Վիրջինիայի շրջանում դաշնային աշխատողների մեծ թիվը նշանակում է, որ նրանց եկամտի անորոշությունը արագ փոխանցվում է տեղական տնտեսությանը։ Երբ աշխատակիցը չգիտի՝ երբ է ստանալու աշխատավարձը, նա կրճատում է ռեստորան այցելությունը, հետաձգում է տան վերանորոգումը, նվազեցնում է ոչ անհրաժեշտ գնումները։ Այդ ծախսերը հենց այն եկամուտներն են, որոնց վրա ապրում են փոքր ձեռնարկությունները։ Հայկական ձեռնարկությունը, որը կարող է որևէ կապ չունենալ դաշնային պայմանագրերի հետ, միևնույն է կարող է զգալ հաճախորդների զգուշավորությունը։
Երրորդը պայմանագրային և դրամաշնորհային ալիքն է։ Որոշ ընկերություններ ուղղակի կամ ենթապայմանագրային կապ ունեն դաշնային ծրագրերի հետ։ Որոշ ոչ առևտրային կազմակերպություններ, համայնքային ծրագրեր, կրթական նախաձեռնություններ կամ առողջապահական ծառայություններ կախված են դաշնային դրամաշնորհներից։ Առաջին օրերին գումարների հոսքը կարող է ամբողջությամբ չկանգնել, բայց նոր պարտավորությունները, հաստատումները, հաշվետվությունների ընդունումը կամ վճարումների մշակումը կարող են ուշանալ։ Համայնքային կազմակերպության համար, որը աշխատում է ներգաղթյալների, տարեցների, երեխաների կամ լեզվական աջակցության ուղղությամբ, դա կարող է դառնալ ծրագրային անորոշություն։
Այս ամենը պետք է դիտարկել չափավորությամբ։ Կառավարության փակման առաջին 48 ժամում փոքր ձեռնարկությունների մեծ մասը դեռ բաց է, հաճախորդները դեռ կան, բանկերը գործում են, վճարային համակարգերը չեն կանգնում։ Բայց վստահությունը գործարարության կարևոր բաղադրիչ է։ Երբ կառավարությունը չի կարողանում ֆինանսավորվել նույնիսկ կարճաժամկետ, գործարարությունները սկսում են հետաձգել որոշումները։ Իսկ տնտեսության մեջ հետաձգված որոշումը երբեմն նույնքան վնասակար է, որքան բացասական որոշումը։
ԱՄՆ քաղաքացիների մեծ մասի համար կառավարության փակումը առաջին օրերին զգացվում է հարցերով։ Արդյոք իմ սոցիալական վճարը կգա՞։ Կարո՞ղ եմ դիմել անձնագրի համար։ Ազգային պարկի այցելությունս կկայանա՞։ Վետերանի առողջապահական ծառայությունը կշարունակվի՞։ Դաշնային ուսանողական օգնության գործընթացը կդանդաղի՞։ Իմ հարկային հարցման պատասխանը կուշանա՞։ Արդյոք իմ թռիչքը կազդվի՞, եթե Տրանսպորտային անվտանգության վարչության աշխատակիցներն ու օդային երթևեկության վերահսկիչները աշխատում են առանց ընթացիկ վճարման։
Պետական ծառայություններից օգտվողների համար խնդիրը հաճախ ոչ թե ծառայության ամբողջական չեղարկումն է, այլ տեղեկատվության անհավասարությունը։ Մի ծառայություն բաց է, մյուսը՝ փակ։ Մի կայք թարմացվում է, մյուսը՝ ոչ։ Մի գործակալության հեռախոսը պատասխանում է, մյուսը՝ ինքնաշխատ հաղորդագրություն է տալիս։ Դաշնային համակարգի չափերը այնքան մեծ են, որ կառավարության փակման քարտեզը պարզ գիծ չունի։ Այդ պատճառով առաջին օրերին քաղաքացիների անհանգստությունը ոչ միայն ֆինանսական է, այլ նաև տեղեկատվական։
Սովորական քաղաքացիների համար ևս կարևոր է հասկանալ, որ ոչ բոլոր պետական ծառայություններն են դաշնային։ Վարորդական և տրանսպորտային միջոցների նահանգային վարչությունը, տեղական ոստիկանությունը, դպրոցների մեծ մասը, քաղաքային ծառայությունները և մասնավոր բանկերը ուղղակիորեն չեն փակվում դաշնային կառավարության փակման պատճառով։ Բայց նահանգային կամ տեղական ծրագրերը, որոնք ստանում են դաշնային գումար, կարող են ժամանակի ընթացքում զգալ լարվածություն։ Առաջին երկու օրը այդ ազդեցությունը հիմնականում կանխատեսումների և նախապատրաստման մակարդակում է, ոչ թե համատարած խափանման։
Հատուկ ուշադրության արժանի են ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքները, տարեցները, հաշմանդամություն ունեցող անձինք, գյուղական համայնքները և այն մարդիկ, ովքեր արդեն ապրում են վարչական համակարգերի եզրին։ Նրանց համար պետական ծառայության դանդաղումը կարող է նշանակել ոչ թե անհարմարություն, այլ իրական ճգնաժամ։ Եթե ծառայությունը, որին մարդը դիմել է, կապված է սննդային աջակցման, բնակարանային օգնության, առողջապահական ապահովագրության, վետերանական փաստաթղթի, աշխատելու իրավունքի կամ երեխայի խնամքի հետ, ապա նույնիսկ մի քանի օր կամ շաբաթ անորոշությունը ծանր է։
Տնտեսագետների համար կառավարության փակման առաջին վտանգը միշտ երկակի է։ Կարճաժամկետ փակումը սովորաբար ամբողջ տնտեսությունը չի շուռ տալիս։ Շատ վճարումներ հետագայում վերականգնվում են, դաշնային աշխատողները հետվճարում են ստանում, հետաձգված ծախսերի մի մասը կատարվում է ուշացումով։ Բայց երկարաձգվող փակումը կարող է ունենալ կորուստներ, որոնք ամբողջությամբ չեն վերադարձվում՝ չկայացած ծառայություններ, չստացված զբոսաշրջային եկամուտ, չկնքված պայմանագրեր, չհաստատված վարկեր, կորսված ժամեր, սպառողների և գործարարությունների վստահության անկում։
Այս կառավարության փակման սկզբում տնտեսագետներին հատկապես մտահոգում էր պաշտոնական տվյալների հնարավոր դադարեցումը։ Աշխատաշուկայի հաշվետվությունները, գնաճի որոշ տվյալներ, արտադրողականության և տնտեսական ակտիվության ցուցանիշները կարևոր են ոչ միայն լրագրողների համար։ Դրանք օգտագործում են գործարարությունները, ներդրողները, նահանգային կառավարությունները, Դաշնային պահուստային համակարգը։ Երբ այդ տվյալները ուշանում են, տնտեսական քաղաքականությունը որոշ չափով մթնում է։ Մասնավոր տվյալները կարող են օգնել, բայց չեն փոխարինում պետական վիճակագրության ամբողջականությանը և հեղինակությանը։
Սպիտակ տունը առաջին օրերին փորձում էր ցույց տալ կառավարության փակման տնտեսական գինը՝ ընդգծելով, որ փակումը կարող է դանդաղեցնել աճը և վնասել աշխատողներին։ Հանրապետականները այդ փաստարկը ուղղում էին դեմոկրատներին՝ ասելով, որ նրանք են արգելափակում կառավարությունը բացելու պարզ բանաձևը։ Դեմոկրատներն իրենց հերթին ասում էին, որ առողջապահական ծախսերի չլուծված ճգնաժամը ևս տնտեսական վնաս է, որովհետև ընտանիքների ապահովագրավճարների կտրուկ բարձրացումը կսեղմի սպառումը և կվնասի աշխատող մարդկանց։
Այստեղ ևս երկու կողմերն ունեն իրական տնտեսական փաստարկներ։ Կառավարության փակումը վնասում է աճին և վստահությանը։ Առողջապահական ապահովագրավճարների մեծ աճը նույնպես վնասում է ընտանիքների ծախսերին և շուկայի կանխատեսելիությանը։ Խնդիրը ոչ թե այն է, որ միայն մեկ կողմն է խոսում տնտեսության մասին։ Խնդիրն այն է, որ կողմերը տնտեսության տարբեր ցավերն օգտագործում են փոխադարձ ճնշման համար՝ առանց ընդհանուր ժամանակացույցի և վստահելի լուծման։
Սպիտակ տան և հանրապետական առաջնորդության դիրքորոշումը կարելի է ամփոփել մեկ նախադասությամբ. կառավարությունը չպետք է պատանդ դառնա քաղաքական պահանջների համար։ Նրանք պնդում են, որ Ներկայացուցիչների պալատի ընդունած բանաձևը չի կրճատում հիմնական ծրագրերը այդ կարճ ժամանակահատվածում, չի պարտադրում մեծ քաղաքական փոփոխություններ և պարզապես ժամանակ է տալիս հատկացումների գործընթացը շարունակելու համար։ Նրանց գնահատմամբ՝ դեմոկրատները փորձում են փոքրամասնության դիրքից ստանալ այն, ինչ չեն կարողանում անցկացնել սովորական օրենսդրական գործընթացով։
Հանրապետականների փաստարկը ունի նաև կառուցակարգային կողմ։ Նրանք ասում են՝ եթե յուրաքանչյուր խոշոր քաղաքական հարց կապվի կառավարության ֆինանսավորման հետ, կառավարության փակումը կդառնա սովորական բանակցային գործիք։ Սա, նրանց կարծիքով, վնասում է պետական ծառայություններին և աշխատողներին։ Նրանց համար առողջապահական աջակցությունների հարցը կարող է քննարկվել, բայց ոչ որպես նախապայման՝ կառավարությունը բացելու համար։
Սպիտակ տան քաղաքական լեզուն, սակայն, ավելի կոշտ է։ Վարչակազմը կառավարության փակումը ներկայացնում է որպես դեմոկրատների պատասխանատվություն և միաժամանակ օգտագործում է այն դաշնային ապարատի վերակազմավորման հնարավորության մասին խոսելու համար։ Դաշնային աշխատողների մշտական կրճատումների սպառնալիքը հանրապետական բազայի որոշ հատվածների համար կարող է հնչել որպես կառավարության չափերի սահմանափակման շարունակություն։ Բայց պետական աշխատողների, իրավապաշտպանների և դեմոկրատների համար դա հնչում է որպես ճնշման միջոց, որը դուրս է կառավարության փակման ավանդական տրամաբանությունից։
Հանրապետականների ներսում էլ լիարժեք միասնականություն չկա բոլոր հարցերում։ Որոշ պահպանողականներ դեմ են նույնիսկ կարճաժամկետ ֆինանսավորմանը, եթե այն պահում է ծախսերը նախկին մակարդակով։ Սենատոր Ռենդ Փոլի նման գործիչների դիրքորոշումը ցույց է տալիս, որ հանրապետական ղեկավարությունը նույնպես ստիպված է հաշվի նստել իր աջ թևի և ծախսերի դեմ տրամադրված շրջանակների հետ։ Բայց ընդհանուր քաղաքական գիծը առաջին 48 ժամում հստակ էր. ընդունել մաքուր շարունակական ֆինանսավորման բանաձև, բացել կառավարությունը և միայն հետո խոսել առողջապահության մասին:
Դեմոկրատների դիրքորոշումը նույնպես մեկ նախադասությամբ է ձևակերպվում. կառավարությունը բացելը բավարար չէ, եթե միլիոնավոր ամերիկացիների առողջապահական ծախսերը միաժամանակ մնում են աճի ճանապարհին։ Նրանց համար կառավարության փակման քաղաքական ռիսկը մեծ է, որովհետև նրանք, լինելով փոքրամասնություն Սենատում, գիտակցաբար օգտագործում են 60 ձայնի շեմը որպես լծակ։ Բայց նրանք հաշվարկում են, որ առողջապահական թեման հասարակության մեջ ավելի ուժեղ է, քան ընթացակարգային քննադատությունը։
Դեմոկրատական առաջնորդները նշում են, որ մարդիկ շուտով կստանան ապահովագրական շուկաների հաջորդ տարվա գների մասին տեղեկություններ։ Եթե Կոնգրեսը այժմ չգործի, քաղաքացիները կարող են ընտրել ավելի թանկ, ավելի թույլ կամ ընդհանրապես ոչ մի ապահովագրություն։ Այդ պատճառով նրանք չեն հավատում հանրապետական խոստմանը, թե հարցը կարելի է քննարկել հետո։ «Հետո»-ն, նրանց համար, կարող է նշանակել արդեն ուշացած լուծում։
Դեմոկրատների մոտ կա նաև վստահության խնդիր Սպիտակ տան հետ։ Նրանք վախենում են, որ նույնիսկ եթե Կոնգրեսը հետագայում համաձայնության գա որոշ ֆինանսավորման մասին, վարչակազմը կարող է փորձել չծախսել կամ հետ վերցնել հստակ գումարներ։ Այս պատճառով նրանց պահանջների մեջ հայտնվել է նաև գործադիր իշխանության ծախսային ազատությունը սահմանափակելու թեման։ Հանրապետականների համար դա լրացուցիչ քաղաքական պայման է։ Դեմոկրատների համար՝ համաձայնության վստահելիության նախապայման։
Դեմոկրատների ներսում նույնպես հեշտ վիճակ չէ։ Որոշ չափավոր դեմոկրատներ և անկախ սենատորներ ավելի բաց են մաքուր ֆինանսավորման տարբերակին՝ չցանկանալով երկարաձգել կառավարության փակումը։ Մյուսները վախենում են, որ առանց հստակ առողջապահական զիջման կառավարությունը բացելը կնշանակի կորցնել միակ արդյունավետ լծակը։ Այս ներքին լարվածությունը առաջին օրերին դեռ ամբողջությամբ չի բացվել, բայց արդեն երևում է քվեարկությունների արդյունքներում, որտեղ մի քանի դեմոկրատական կողմնորոշման սենատորներ աջակցել են հանրապետական բանաձևին, իսկ մեծամասնությունը՝ ոչ։
Կառավարության փակման առաջին երկու օրը միշտ սպասման շրջան է։ Կողմերը դեռ չեն ուզում զիջել, որովհետև իրենց ընտրողներին ցույց են տալիս սկզբունքայնություն։ Աշխատողները դեռ հույս ունեն, որ սա կարճ կլինի։ Գործակալությունները դեռ աշխատում են արտակարգ գործողության ծրագրերով։ Շուկաները դեռ փորձում են հասկանալ՝ սա օրերի՞, թե՞ շաբաթների խնդիր է։ Քաղաքացիները դեռ հարցնում են՝ արդյոք իրենց անձնական գործը կազդվի։
Վաշինգտոնում այս սպասումը ունի գրեթե ֆիզիկական զգացողություն։ Կապիտոլիումի շուրջ շարժը չի դադարում, բայց դառնում է ավելի լուռ։ Կոնգրեսի միջանցքներում լրագրողները նույն հարցերն են տալիս տարբեր առաջնորդների. «Ի՞նչ է փոխվել երեկվանից»։ Պատասխանը հաճախ նույնն է՝ ոչինչ։ Սենատը հոկտեմբերի 2-ին դադար էր վերցրել Յոմ Կիպուրի կապակցությամբ և պետք է վերադառնար ուրբաթ քվեարկության։ Դա առաջին օրերին ավելի ուժեղացրեց անորոշության զգացումը. կառավարության փակումը շարունակվում էր, բայց քաղաքական շարժը սպասում էր հերթական ձախողվելիք կամ հնարավոր շրջադարձային քվեարկությանը։
Այս փուլում յուրաքանչյուր կողմ փորձում է շահել հանրային մեղադրանքի մրցակցությունը։ Հանրապետականներն ասում են՝ դեմոկրատները արգելափակում են կառավարությունը բացելու պարզ բանաձևը։ Դեմոկրատներն ասում են՝ հանրապետականները հրաժարվում են բանակցել առողջապահության շուրջ։ Սպիտակ տունը հրապարակային հաղորդագրություններով փորձում է ցույց տալ կառավարության փակման վնասը և դեմոկրատների պատասխանատվությունը։ Դեմոկրատները փորձում են կառավարության փակումը անվանել հանրապետական և Սպիտակ տան ստեղծած ճգնաժամ։ Իսկ քաղաքացիները հաճախ լսում են երկուսին էլ և հարցնում ավելի պարզ բան՝ «Ե՞րբ է իմ ծառայությունը վերադառնալու նորմալ աշխատակարգի»։
ԱՄՆ հայկական համայնքը կառավարության փակումը պետք է դիտարկի ոչ միայն որպես ամերիկյան կուսակցական քաղաքականության հերթական վեճ, այլ որպես համակարգային իրադարձություն, որը կարող է ազդել համայնքի տարբեր շերտերի վրա։
Ներգաղթյալ ընտանիքների համար առաջին հարցը իրավական գործընթացներն են։ ԱՄՆ քաղաքացիության և ներգաղթի ծառայության վճարահիմն բնույթը որոշակի պաշտպանություն է տալիս, բայց ամբողջական ապահովագրություն չէ։ Աշխատանքի դեպարտամենտի դադարները կարող են ազդել աշխատանքային ներգաղթի վրա։ Հյուպատոսական ծառայությունները կարող են սկզբում շարունակվել, բայց երկար անորոշության դեպքում դիմողները պետք է պատրաստ լինեն փոփոխությունների։ Այս ամենը հատկապես կարևոր է Հայաստանից եկող ուսանողների, աշխատանքի հրավեր ստացած մասնագետների, ընտանիքների վերամիավորման դիմողների և ժամանակավոր կարգավիճակ ունեցող անձանց համար։
Փոքր ձեռնարկությունների համար խնդիրը վարկերն ու սպառումն են։ Եթե հայկական ռեստորանը կամ խանութը գտնվում է դաշնային աշխատողների մեծ ներկայություն ունեցող տարածքում, հաճախորդների ծախսային զգուշավորությունը կարող է արագ զգացվել։ Եթե ձեռնարկությունը սպասում է Փոքր գործարարության վարչության վարկի, կառավարության փակումը կարող է կանգնեցնել ֆինանսական հոսքը։ Եթե ընկերությունը դաշնային ենթապայմանագիր ունի, վճարումները կամ նոր աշխատանքները կարող են ուշանալ։
Առողջապահության հարցը ևս հայկական համայնքից հեռու չէ։ Համայնքում կան բազմաթիվ ինքնազբաղվածներ, փոքր ձեռնարկատերեր, ծառայության ոլորտում աշխատողներ և ընտանիքներ, որոնք ապահովագրություն չեն ստանում մեծ գործատուի միջոցով։ Մատչելի առողջապահության մասին օրենքի աջակցությունների հնարավոր ավարտը կամ անորոշությունը կարող է ուղղակիորեն ազդել նրանց ամսական ծախսերի վրա։ Սա հատկապես կարևոր է այն ընտանիքների համար, որոնք չեն ցանկանում մնալ առանց ապահովագրության, բայց շուկայական գները արդեն ծանր են։
Համայնքային կազմակերպությունների համար կառավարության փակումը կարող է նշանակել դրամաշնորհների, դաշնային գործընկերության կամ ծառայությունների ուղղորդման դանդաղում։ Եթե կազմակերպությունը աշխատում է ներգաղթյալների օգնության, տարեցների աջակցության, լեզվական ծառայությունների, առողջապահական ուղղորդման կամ կրթական ծրագրերի վրա, դաշնային համակարգի դանդաղումը կարող է մեծացնել մարդկանց դիմումների թիվը։ Համայնքային կառույցները պետք է պատրաստ լինեն ոչ թե խուճապի, այլ ավելի շատ տեղեկատվական աշխատանքի։
Հայկական ընթերցողի համար կարևոր է նաև հասկանալ, որ կառավարության փակումը չի պետք ներկայացնել ծաղրական կամ «ամերիկյան խառնաշփոթի» պարզունակ պատմություն։ Սա հզոր պետության կառուցակարգային թուլության և քաղաքական բևեռացման դրսևորում է, բայց նաև համակարգի իրավական սահմանափակումների հետևանք։ Ամերիկյան պետությունը չի անհետանում։ Այն գործում է կտրված, անհավասար և ծանր աշխատակարգով։ Այդ աշխատակարգում ամենից շատ տուժում են նրանք, ովքեր կախված են պետական ծառայության ժամանակին լինելուց։
Հոկտեմբերի 3-ի առավոտյան ճգնաժամի ելքը դեռ բաց է։ Սենատը պետք է կրկին փորձի շարժել ֆինանսավորման բանաձևը, բայց կողմերի հիմնական դիրքորոշումները չեն փոխվել։ Հանրապետականներն ուզում են քվեարկություն մաքուր շարունակական ֆինանսավորման բանաձևի շուրջ։ Դեմոկրատները պնդում են առողջապահական պայմանները։ Սպիտակ տունը շարունակում է ճնշել դեմոկրատներին և միաժամանակ պատրաստել գործակալությունների աշխատանքը սահմանափակ կամ կրճատված աշխատակարգի։ Դաշնային աշխատողները սպասում են հաջորդ ծանուցումներին։ Պետական ծառայություններից օգտվողները հետևում են կայքերին ու զանգերին։ Տնտեսագետները սպասում են տվյալների, որոնք կարող են չհրապարակվել ժամանակին։
Առաջիկա օրերի հիմնական հարցը ոչ միայն այն է, թե որ կողմը կզիջի, այլ նաև այն, թե ինչ ձևով կզիջի։ Հնարավոր է կարճաժամկետ ֆինանսավորման ավելի կարճ տարբերակ, որը ժամանակ կտա առողջապահական համաձայնության համար։ Հնարավոր է բանավոր կամ գրավոր խոստում առողջապահական քվեարկության մասին։ Հնարավոր է, որ կողմերը շարունակեն մեղադրանքների փոխանակումը՝ սպասելով հանրային ճնշման փոփոխությանը։ Բայց հոկտեմբերի 3-ի առավոտյան որևէ կայուն համաձայնություն դեռ տեսանելի չէր։
Քաղաքականապես երկու կողմերն էլ ռիսկ ունեն։ Հանրապետականները վերահսկում են իշխանության հիմնական ինստիտուտները, և հասարակության մի մասը նրանցից ակնկալում է կառավարությունը գործունակ պահելու պատասխանատվություն։ Դեմոկրատները գիտակցաբար չեն տալիս Սենատի անհրաժեշտ ձայները, և եթե կառավարության փակումը երկարաձգվի, նրանք նույնպես կարող են մեղադրվել պետական ծառայությունները քաղաքական լծակ դարձնելու մեջ։ Սպիտակ տունը կարող է շահել իր բազայի աջակցությունը դաշնային ապարատի կրճատման խոստումներով, բայց կարող է նաև խորացնել վախը աշխատողների և միջին ընտրողների շրջանում։ Դեմոկրատները կարող են շահել առողջապահական հարցում հանրային համակրանքը, բայց կարող են կորցնել այն, եթե մարդիկ կառավարության փակումը սկսեն տեսնել որպես չափազանց թանկ քաղաքական խաղ։
Կառավարության մասնակի փակման առաջին 48 ժամը դեռ ճգնաժամի ամբողջ պատմությունը չէ։ Դա ավելի շատ նախաբանի նման է, որտեղ արդեն երևում են բոլոր հիմնական թեմաները՝ Կոնգրեսի կանոնների ուժը, կուսակցական անվստահությունը, առողջապահական ծախսերի իրական ճնշումը, գործադիր իշխանության և Կոնգրեսի բյուջետային լարվածությունը, դաշնային աշխատողների խոցելիությունը, փոքր ձեռնարկությունների զգուշավորությունը և քաղաքացիների կախվածությունը այն ծառայություններից, որոնք հաճախ նկատվում են միայն այն ժամանակ, երբ դադարում են աշխատել։
Վաշինգտոնում այսօր փակումը տեսանելի է ոչ միայն փակ դռներով, այլ նաև բաց հարցերով։ Ո՞վ է պատասխանատու, երբ կառավարությունը չի ֆինանսավորվում։ Արդյոք առողջապահական աջակցությունների պահպանումը բավարար պատճառ է կառավարության ֆինանսավորման բանաձևը արգելափակելու համար։ Արդյոք մաքուր ֆինանսավորումը հանրային պատասխանատվություն է, թե քաղաքական հետաձգում։ Արդյոք Սպիտակ տունը պետք է օգտագործի կառավարության փակումը պետական ապարատի մշտական կրճատումների համար։ Արդյոք Կոնգրեսը դեռ կարող է կառուցել վստահություն, եթե յուրաքանչյուր բյուջետային վերջնաժամկետ դառնում է գոյաբանական պայքար։
Հայկական ընթերցողի համար այս ամենը հեռավոր տեսարան չէ։ Այն կարող է առնչվել մուտքի արտոնագրի հերթին, աշխատանքի թույլտվությանը, առողջապահական ապահովագրության վճարին, փոքր ձեռնարկատիրության վարկին, դաշնային աշխատող հարազատի աշխատավարձին, համայնքային ծրագրի դրամաշնորհին կամ պարզապես այն վստահությանը, որ ԱՄՆ պետական համակարգը կանխատեսելի է։ Հոկտեմբերի 3-ի առավոտյան այդ վստահությունը ամբողջությամբ կոտրված չէ, բայց ակնհայտորեն ճաքեր ունի։
Կառավարության փակման առաջին օրերին ամենակարևոր բառը «անորոշություն» է։ Ոչ բոլոր ծառայություններն են կանգնել, բայց շատերը չգիտեն՝ որքան կտևի սահմանափակ աշխատակարգը։ Ոչ բոլոր աշխատողներն են տանը, բայց շատերը չգիտեն՝ երբ կվճարվեն։ Ոչ բոլոր ներգաղթային գործընթացներն են դադարել, բայց դիմողները չգիտեն՝ որ օղակում կարող է ուշացում առաջանալ։ Ոչ բոլոր փոքր ձեռնարկություններն են վնաս կրում, բայց շատերը չգիտեն՝ արդյոք իրենց վարկը, հաճախորդը կամ պայմանագիրը կսպասի քաղաքական համաձայնությանը։
Վաշինգտոնը սովոր է ճգնաժամերին։ Բայց սովոր լինելը չի նշանակում, որ գինը փոքր է։ Կառավարության փակումը ամերիկյան քաղաքականության տեխնիկական բառապաշարից դուրս գալիս դառնում է մարդկանց կյանքի կազմակերպման խնդիր։ Առաջին 48 ժամում այդ խնդիրը դեռ չափվում է նախազգուշացումներով, սպասումներով և սահմանափակումներով։ Բայց հենց այդ փուլում է որոշվում, թե ճգնաժամը կմնա՞ կարճ քաղաքական դրվագ, թե՞ կդառնա ավելի խոր սոցիալական և տնտեսական փորձություն։ Հոկտեմբերի 3-ի առավոտյան Վաշինգտոնում այդ հարցի պատասխանը դեռ չկար։
