top of page

Արամ Խաչատրյանի հանդիպումը Չարլի Չապլինի հետ, ով եղեռնից հետո հոգ էր տանում հայ որբերի մասին

06.06.2023

Չառլի Չապլինը XX դարի մեծագույն դերասան է եւ եզակի համամարդկային արժեքներ կրող մարդ։ Սակայն քչերը գիտեն, որ Հայոց ցեղասպանության տարիներին Չապլինը հիմնել է Հայ երեխաների օգնության հիմնադրամ, որին փոխանցել է հավաքած ողջ գումարը։ Չառլին շրջել է ամբողջ Եվրոպայով, հավաքել 1 միլիոն ԱՄՆ դոլար (որն այժմ հավասար է 15 միլիոն դոլարի) եւ ողջ գումարը նվիրաբերել է Օսմանյան կայսրությունից փախած հայ որբերին։ Նա անձամբ է այցելել երեխաներին, օգնել է կառուցել մանկատներ եւ հատուկ վերականգնողական կենտրոններ՝ Եվրոպայում եւ ԱՄՆ-ում։


Հենց այդ ժամանակ է Չառլին նկարահանում հայտնի «Փոքրիկը» ֆիլմը, որտեղ խաղում է տխուր եւ անմեղ բնավորությամբ խեղճ տղայի դերը, ով ինչ-որ տեղ հայ որբերին էր հիշեցնում։ Վիլյամ Սարոյանը հակադրվում է տարածված այն տեսակետին, ըստ որի՝ Չապլինն իր ֆիլմերում «փոքրիկ» մարդ է:


Իրականում դա բնավ այդպես չէ: «…Նա այդ ֆիլմերում միայնակ մարդ էր, անբուժելի եւ անմխիթար միայնակ մարդ,-գրում է նա:- Ժամանակի ընթացքում մենակությունը վերածվեց հիվանդության եւ այլեւս հնարավոր չէ ծիծաղել ու լացել սեփական մենակության վրա, ինչպես վարվում էր Չապլինն իր արվեստում: Այժմ հարկավոր է որոնել ու գտնել նորանոր հնարավորություններ՝ արվեստ ստեղծել ըմբռնողությունից, հանրամատչելի արվեստ, ինչպիսին կարողանում էր ստեղծել Չապլինը»: Աշխարհահռչակ հայ կոմպոզիտոր Արամ Խաչատրյանը 1965 թ. հրավիրվում է Շվեյցարիա՝ միջազգային երաժշտական մրցույթի ժյուրիի կազմում։ Այդ ժամանակ Չառլին 76 տարեկան էր, մեկուսի ապրում էր Ժնեւից դուրս գտնվող վիլլայում եւ հազվադեպ էր հյուրեր ընդունում։


Զարմանալի է, բայց Խաչատրյանը Չապլինին հյուրընկալվելու հրավեր է ստանում։ Մի քանի ժամ տեւած զրույցից հետո Խաչատրյանը հարցնում է, թե որն է նրա տխուր դեմքի հանելուկը։ Չապլինը, լուռ ժպիտով, Խաչատրյանին տանում է իր առանձնասենյակ, այնտեղ բացում է մի արկղ, որում պահվում էին ջութակահարների ձայնագրություններ, ովքեր կատարում էին հայ հոգեւորական Կոմիտասի ստեղծագործությունը, ով հայտնի է որպես հայ երաժշտության հանճար եւ էթնոերաժշտագիտության ռահվիրա։


Չապլինն ասում է, որ դա իր սիրած երգերից է, եւ միշտ լսում է, երբ հոգեկան հանգստի կարիք է զգում։ Խաչատրյանին նվիրելով ձայնապնակներից մեկը՝ ավելացնում է. «Կյանքում չափազանց շատ ենք մտածում, չափազանց քիչ ենք զգում։ Իսկ հայկական երաժշտությունը ջինջ զգացմունքների անվերջ օվկիանոս է…»։


Թադեւոս ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

Comments


«Քոչարյանին ասացի՝ ժողովուրդը ձեզ ատում է». Հարութ Սասունյանը՝ Քըրք Քըրքորյանի համեստության, մեր անփառունակ ոչ վաղ անցյալի և վտանգավոր ներկայի մասին | «Զրույցներ հայության մասին»

bottom of page