Մոսկվայի թատրոնի միջանցքից մինչև Ֆրեզնոյի հայկական թանգարան. Եվգենիա Փարսադանյանի՝ սահման անցած նկարները

1 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԱՇՈՏ ՊՈՂՈՍՅԱՆ, ՖՐԵԶՆՈ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԱՄՆ ԹՂԹԱԿԻՑ 

Սև պաստառի ձախ վերևում Եվգենիա Փարսադանյան-Հարիսը կանգնած է շրջված կտավի մոտ։ Արմունկը հենել է փայտե շրջանակին։ Մատների մեջ բարակ վրձին կա։ Հագուստին ներկի հետքեր են, կողքին՝ մուգ բանկա՝ տարբեր հաստության վրձիններով։ Նա չի ժպտում։ Դեմքը հոգնած է, հայացքը՝ հավաքված։

Ներքևի լուսանկարում նույն կինը ժպտում է և երկու ձեռքով պահում լայն կտավը։ Ծառը ծանրացել է տանձերից։ Ճյուղերի տակ կապտամոխրագույն թռչուն կա և սև կատու։ Կատուն նայում է ուղիղ առաջ։ Կողքի երկու նկարներից մեկում տղամարդ է՝ երկար դեմքով, ձեռքը այտին։ Մյուսում մարդիկ այնքան խիտ են հավաքված, որ դեմքերը միմյանց վրա են բարձրանում։ Մեկը ժպտում է։ Մեկը ծամածռվում է։ Մեկը լուռ նայում է կողքից։

Սև տարածքի վրա գրված է հասցեն՝ Ֆրեզնո, Իսթ Շո պողոտա 550։ Օգոստոսի 7, 2026։ Ժամը հինգից ութը։

Թանգարանի դիմաց «Ֆեշըն Ֆեյր» առևտրի կենտրոնն է։ Այդ կողմ եկող մեքենաների մեծ մասը թանգարան չի գնում։ Մարդիկ կանգնում են գնումների, սրճարանի, հանդիպման համար։ Հայկական թանգարանը տեղավորված է համալսարանական կենտրոնի շենքում։ Փողոցից այն մեծ ազգային հաստատության տեսք չունի։ Ներսում տարիների ընթացքում հավաքվել են նկարներ, լուսանկարներ, գրքեր, Սարոյանի հետ կապված նյութեր, Ֆրեզնոյի հայկական ընտանիքների պահած թղթեր, Հայաստանից ու այլ քաղաքներից հասած գործեր։ Օգոստոսի առաջին ուրբաթ օրը պատերին կկախվեն մի նկարչուհու աշխատանքներ, որի մասնագիտական կենսագրությունը սկսվում է Թբիլիսիում՝ 1989 թվականին։

Եվգենիա Փարսադանյան-Հարիսը ծնվել և մեծացել է Թբիլիսիում։ Նրա հրապարակված կենսագրության մեջ հիշատակվում են ավելի քան երեսուն ցուցադրություններ՝ Թբիլիսիում, Երևանում, Էջմիածնում, Մոսկվայում և այլ քաղաքներում։ Գործերը հայտնվել են մասնավոր, թանգարանային ու հաստատությունների հավաքածուներում։ Նրա մասին պատմել է հայկական հեռուստատեսությունը, աշխատանքները տպագրվել են տարբեր հրատարակություններում։ Մոսկվայի Ստանիսլավսկու և Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի անվան երաժշտական թատրոնում երկու նկար մշտապես ցուցադրվում են։

Այս ամենը տեղավորվում է կարճ կենսագրության մեջ։ Երեք տարին՝ դժվարությամբ։

Ֆրեզնոյի թանգարանի նյութում Փարսադանյան-Հարիսը ներկայացվում է որպես Գայանե Խաչատրյանի սան։ Նշվում է, որ երեք տարի աշխատել է նրա արվեստանոցում։ Որոշ ներկայացումներում գործածվում է «միակ սան» ձևակերպումը։ Գայանե Խաչատրյանի անունը կրող հիմնադրամը նույն պատմությունը փակում է ուրիշ նախադասությամբ. Գայանեն աշակերտներ չի ունեցել և իր նկարչական գաղտնիքները տարել է իր հետ։

Դիպլոմ կամ ուսումնական մատյան չի հիշատակվում։ Մնում են երկու կենսագրություն և երեք տարվա աշխատանքը մի արվեստանոցում, որտեղ կատարվածը հիմա ամբողջությամբ վերականգնել հնարավոր չէ։ «Սան» բառը կախված է դրանց միջև։ Ամեն կողմ այն իր ձևով է պահում։

Գայանե Խաչատրյանն էլ ակադեմիական ուղիղ ճանապարհ չէր անցել։ Տասներկու տարեկանում ծանր վիրահատությունից հետո երկար ժամանակ մնացել էր տանը և նկարել։ Մայրը՝ Հասմիկ Կալանթարովան, սիրում էր օպերան ու գեղանկարչությունը։ Նա աղջկան տանում էր Թբիլիսիի Մուշթայիդի այգի։ Այնտեղ ծուռ հայելիները երկարացնում էին դեմքը, կարճացնում, բաժանում։ Հետագայում Գայանեի նկարների դեմքերը նույնպես չէին պահպանում դիմանկարի հանգիստ չափերը։ Այդ կապը փաստաթղթով չի հաստատվում։ Նմանությունը աչքից չի վրիպում։

Չորս տարի նա սովորել էր Թբիլիսիի Նիկոլաձեի գեղարվեստական ուսումնարանին կից դպրոցում՝ Գուգուլի Կուրդիանիի մոտ։ Ալեքսանդր Բաժբեուկ-Մելիքյանը խորհուրդ էր տվել չմտնել ակադեմիայի սահմանների մեջ։ Գայանեն հետագայում իր համալսարաններն անվանում էր գրադարանները։ Կարդում ու նայում էր հայկական միջնադարյան մանրանկարչություն, վրացական որմնանկարներ, եվրոպական դասական գեղանկարչություն։ Տասը տարի պարբերաբար իր գործերը տանում էր Էլենե Ախվլեդիանիին։

1967 թվականին Ախվլեդիանիի տանը նա հանդիպեց Սերգեյ Փարաջանովին։ Փարաջանովը մեկ նկար տեսավ և ուզեց անմիջապես գնալ արվեստանոց։ Նույն տարի Երևանում կազմակերպեց Գայանեի առաջին ոչ պաշտոնական անհատական ցուցադրությունը։

Բակինսկայա փողոցի փոքր արվեստանոցը դարձավ մի տեղ, ուր մտնում էին նկարիչներ, ռեժիսորներ, գրողներ և նրանք, ում Գայանեն վստահում էր։ Պաշտոնական սրահները նրա նկարների հանդեպ զգույշ էին։ Փարաջանովը փորձում էր ցուցադրություններ կազմակերպել Երևանում, Կիևում ու Մոսկվայում։ Դռները միշտ չէ, որ բացվում էին։ Լավագույն գործերից մի քանիսը տարիներով մնում էին արվեստանոցում։ Այնտեղ մտնող մարդը տեսնում էր նաև անավարտ կտավները, ներկի հին ու նոր շերտերը, ձեռքի վերադարձը նույն պատկերին։

Գայանեն միաժամանակ հինգ կամ վեց գործ էր սկսում։ Վերադառնում էր դրանց, ծածկում մի հատվածը, բացում մյուսը, փոխում դեմքը կամ գույնը։ Երբեմն կտավը տասը կամ տասնհինգ տարի չէր ավարտվում։ Նկարում էր կտավի վրա, հին ձայնապնակի, կավե սափորի, մետաղյա ցուցանակի, դռան ապակու վրա։ Նրա նկարներում տեղը քիչ էր։ Մարդիկ շատ էին։ Գույնը չէր նահանջում։ Դեմքերը վաղուց ներսում էին և դիտողից թույլտվություն չէին խնդրում։

Այդ արվեստանոցում երեք տարի մնացած մարդը կարող էր երբեք աշակերտ չգրանցվել։ Կարող էր սովորել լուռ՝ նայելով ձեռքին, ներկի խառնվելուն, ամիսներ անց նույն կտավին վերադառնալուն։ Փարսադանյան-Հարիսի կենսագրությունը պահում է ներսում լինելու փաստը։ Հիմնադրամը պահում է Գայանեի բացառիկության կոշտ ձևակերպումը։ Դրանց միջև վերջնական արձանագրություն չկա։

Պաստառի երեք նկարները հնազանդ աշակերտության տպավորություն չեն թողնում։ Տանձենին գրեթե ամբողջությամբ վերցրել է կտավը։ Տերևները երկար են, սուր, իրար վրա ընկած։ Պտուղները կախված են տարբեր խորություններում։ Երկնքից մնացել են փոքր կապույտ բացվածքներ։ Հողի վրա ընկած տանձեր կան, կոտրված ճյուղեր, խոտ։ Ներքևում սև կատուն է։ Նրա դեղին աչքերը չափազանց ուղիղ են։

Դիմանկարի տղամարդը գեղեցկացված չէ։ Կանաչավուն, մանուշակագույն ու շագանակագույն շերտերը դեմքը պահում են հոգնածության և ուշադրության միջև։ Բազմադեմ նկարում ամեն մարդ տեղ է ուզում նույն շրջանակում։ Ոմանք առաջ են եկել։ Ոմանք ներս են սեղմվել կողքից։ Մի դեմք կիսով չափ կտրված է։ Կենտրոնի ծեր տղամարդը ծանր է նստած, շուրջը՝ ավելի փոքր, ավելի շարժուն կերպարներ։ Նրանց հաշտեցնելու փորձ չկա։

Ցուցադրության ամբողջական ցանկը նախապես չի հրապարակվել։ Հայտարարության մեջ հիշատակվում են մարդիկ, ճարտարապետություն, բնապատկեր, ծես, առօրյա։ Կան նաև լայն բառեր՝ հող, կյանք, սեր, հեգնանք, մարդկային փորձ։ Պաստառի երեք գործերը այդ բառերից փրկում են ցուցահանդեսը։ Հողը երևում է կատվի թաթերի տակ։ Կյանքը՝ ճյուղերի խճճվածության մեջ։ Հեգնանքը նստած է մարդկանց դեմքերին. մեկը պահում է հանդիսավոր տեսք, մյուսը կողքից ծուռ ժպտում է, երրորդը կարծես ուշացած է մտել շրջանակ։

Գայանեի ազդեցությունը կարելի է տեսնել խիտ կառուցվածքում, գույնից չվախենալու մեջ, դեմքը հաճելի մակերես դարձնելու մերժման մեջ։ Փարսադանյան-Հարիսի նկարները չեն կրկնում Գայանեի մոգական քաղաքներն ու ծիսական կերպարները։ Այստեղ ուրիշ կոշտություն կա։ Ուրիշ հումոր։ Կենդանին էլ ուրիշ տեղ է զբաղեցնում։ Վարպետի արվեստանոցից նա, ըստ երևացողի, դուրս է բերել խտությունից չնահանջելու համարձակությունը։ Մնացած ճանապարհը սեփականն է։

1989 թվականին Խորհրդային Միությունը դեռ կար։ Երկու տարի անց փոխվեցին քարտեզը, պետական անունները, դրամը, սահմանն անցնելու կանոնները։ Նկարչի աշխատանքը մնաց շատ առարկայական։ Կտավը պետք էր ձգել։ Ներկ գտնել։ Գործը պահել խոնավությունից։ Տեղափոխել առանց վնասելու։ Կախել։ Հետ բերել, երբ չէր վաճառվել։ Թբիլիսիում ապրող հայ նկարչուհու ինքնությունը նույնպես մեկ տողով չէր տեղավորվում։ Քաղաքը վրացական էր, ընտանեկան հիշողությունը՝ հայկական, կրթական միջավայրը՝ խորհրդային։ Կտավի վրա այդ շերտերը չէին դասավորվում պետական ձևաթղթի կարգով։

1989-ից 2011 թվականների ճանապարհը հրապարակված կենսագրության մեջ մանրամասն չէ։ Երեսունից ավելի ցուցադրությունների ընդհանուր թիվ կա։ Քաղաքների անուններ կան։ Ամբողջական ժամանակագրություն չկա։ Հայտնի չէ՝ որ գործը որ թվականին որտեղ է ցուցադրվել, որ նկարն է մնացել Թբիլիսիում, որը հասել Մոսկվա, որը՝ ավելի հեռու։ Այդ բացը հեշտ է լցնել հարթ պատմությամբ։ Փաստերը դրա համար քիչ են։ Մնում են հաստատված կետերը՝ 1989-ին սկսված մասնագիտական ուղին, Գայանեի արվեստանոցում անցկացրած երեք տարին, տարբեր քաղաքների ցուցադրությունները և 2011 թվականի օգոստոսի 12-ը։

Այդ օրը Վիրահայոց թեմի տարածքում կայացավ Վրաստանի հայ նկարիչների միության հիմնադիր ժողովը։ «Հայարտուն» կենտրոնը նոր էր բացվել Սուրբ Էջմիածին եկեղեցուն կից։ Եկել էին նկարիչներ, մանրանկարիչներ, քանդակագործներ, մշակութային գործիչներ։ Նախագահ ընտրվեց Մերուժան Շահումյանը։ Տարիներ շարունակ նա աշխատել էր հայկական ձեռագրային ավանդույթի մանր չափերի ու խիստ կարգի հետ։ Ընտրվեցին Թբիլիսիի, Ախալքալաքի, Նինոծմինդայի և Ախալցխայի պատասխանատուները։ Ստեղծվեց գեղարվեստական խորհուրդ։ Փարսադանյան-Հարիսի կենսագրության մեջ նրա անունը նշված է հիմնադիր անդամների շարքում՝ Շահումյանի հրավերով։

Նոյեմբերի 30-ին «Հայարտունում» բացվեց միության առաջին ցուցահանդեսը։ Վրաստանի տարբեր վայրերից քսանինը հայ նկարիչ ներկայացրել էր քառասունյոթ աշխատանք։ Միությունն արդեն մոտ հիսուն անդամ ուներ։ Պաշտոնական նպատակը գրված էր պարզ՝ պահել ու փոխանցել Հովնաթանյանների գեղանկարչական դպրոցի ավանդույթը։ Պատի վրա տարբեր ոճեր կային։ Միության իրական չափերը շատ առօրյա էին՝ ազատ պատ, լույս, կախիչ, անունների ցուցակ և մի օր, երբ մարդիկ կարող էին նույն սրահում հավաքվել։

Մերուժան Շահումյանը մահացավ 2024 թվականին։ Նրան թաղեցին Թբիլիսիի Խոջիվանքի պանթեոնում։ Գայանե Խաչատրյանը նույն պանթեոնում էր 2009-ից։ Փարսադանյան-Հարիսի կենսագրության մեջ մեկը ներկայանում է արվեստանոցով, մյուսը՝ միության հիմնադիր ժողովով։ Ֆրեզնոյի պաստառին նրանց դիմանկարները չկան։ Գայանեի անունը կա ցուցահանդեսի նկարագրության մեջ։ Շահումյանինը՝ կենսագրական տողում։ Դա բավական է, որ երկուսն էլ ներս մտնեն սրահ։

Գայանեն մահացավ 2009 թվականի մայիսի 1-ին՝ Վենետիկի 53-րդ բիենալեում իր գործերի ներկայացումից առաջ։ Հայկական տաղավարում հետմահու ցուցադրությունը կոչվում էր «Երազների նկարիչը»։ Նա չտեսավ, թե ինչպես Թբիլիսիի արվեստանոցում տարիներով մնացած նկարները հասան Վենետիկ։ Հիմնադրամի տվյալներով՝ ստեղծել էր մոտ յոթ հարյուր գեղանկարչական ու գրաֆիկական աշխատանք։ Մի մասը թանգարաններում է, մեծ մասը՝ տարբեր հավաքածուներում։ Որոշ գործերի ճանապարհը դժվար է հետևել։

Գայանեի շուրջ պատմություններում «գաղտնիք» բառը հաճախ է կրկնվում։ Դրա կողքին աշակերտ չունենալու նախադասությունը հատկապես փակ է հնչում։ Գաղտնիքը չափել հնարավոր չէ։ Երեք տարի արվեստանոցում աշխատած մարդը տեսել է աշխատանքի ընթացքը։ Թե ինչ է ստացել այդ դիտումից, պետք է փնտրել իր նկարներում, ոչ կենսագրական կոչման մեջ։

Փարսադանյան-Հարիսի գործերի աշխարհագրությունն էլ լրիվ հստակ չէ։ Ընդարձակ հայտարարությունը հիշատակում է Վրաստանը, Հայաստանը, Ռուսաստանը, Իսրայելը, Իտալիան, Հունաստանը և Միացյալ Նահանգները։ Կարճ կենսագրականում գրված է հինգ երկիր։ Բացատրություն չկա՝ հաշվվում են ներկա հավաքածուները, նախկին ցուցադրությունները, թե գործերի տվյալ պահին գտնվելու վայրերը։ Մոսկվայի Ստանիսլավսկու և Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի անվան երաժշտական թատրոնը հստակ կանգառ է։ Այնտեղ նրա երկու գործ մշտապես կախված է։

Թատրոնի միջանցքում նկարը ուրիշ ձևով է ապրում։ Մարդիկ անցնում են ներկայացումից առաջ, ընդմիջման ժամանակ, վերարկուն հանձնելիս կամ դահլիճ շտապելիս։ Ոմանք կանգնում են։ Շատերը չգիտեն Թբիլիսիի տարիների, Գայանեի արվեստանոցի կամ «Հայարտունի» ժողովի մասին։ Նկարը մնում է մենակ իր աշխատանքի հետ։

Ֆրեզնոյում հեղինակը կլինի կողքին։ Այցելուն կարող է հարցնել՝ ինչ ծառ է, ով է երկար դեմքով տղամարդը, բազմության մարդիկ իրական դեմքե՞ր են, ինչ է մնացել Թբիլիսիից, ինչ է փոխվել Ամերիկայում։ Մի քանի հարց, հավանաբար, հստակ պատասխան կստանա։ «Միակ սանի» մասին հարցը կարող է նորից կանգնել երկու ձևակերպման միջև։ Նկարչուհին իր հիշողությունն ունի։ Հիմնադրամը՝ իր նախադասությունը։ Մեկը ջնջել պետք չէ։

Ֆրեզնոյի հայկական թանգարանը սկսել է գործել 2001 թվականին՝ Հայկական տեխնոլոգիական խմբի նախաձեռնությամբ։ 2003-ին այն գրանցվել է որպես շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն՝ Հայկական ժառանգության թանգարան անվամբ, հանրությանը ներկայանալով որպես Ֆրեզնոյի հայկական թանգարան։ Տարածքը համալսարանական կենտրոնի ներսում է։ Ցուցադրությունները փոխվում են։ Մի ամիս պատերին Ֆրեզնոյի հին հայկական ընտանիքների լուսանկարներն են, հետո՝ Հայաստանից եկած նկարչի գործերը, Սարոյանի գրքերը, ձեռագրերի պատճենները, պատերազմի լուսանկարները կամ տեղացի արվեստագետի աշխատանքները։

Թանգարանի պատկերանշանը վերցված է Վիկտորյա Խաչերյանի հին զարդանախշերից։ Նա ծնվել էր 1887 թվականին Բաֆրայում։ 1907-ին Մարզվանում ուսանելիս նկարել էր այդ նախշերը։ Ցեղասպանությունից փրկվելուց հետո հասցրել էր Ֆրեզնո։ Ընտանիքը թղթերը պահել էր։ Հետո բացվել էր պահարանը, և հին գծերից թանգարանն ստացել էր իր նշանը։

Այստեղ «սահմաններ անցնող արվեստը» վերնագրային զարդ չէ։ Սահմաններն ունեն հասցեներ։ Թբիլիսիի Բակինսկայա փողոց։ Սուրբ Էջմիածին եկեղեցուն կից «Հայարտուն»։ Մոսկվայի երաժշտական թատրոնի միջանցք։ Ֆրեզնոյի Շո պողոտա։ Ամեն տեղ նկարը ստացել է ուրիշ պատ, ուրիշ լույս, ուրիշ դիտող։ Տանձենին իր տեղից չի շարժվել։

Օգոստոսի 7-ի երեկոյին ձայն կտա Թրեյսի Հարիսը։ Նա «Յամահայի» կատարող երաժիշտ և դասավանդող խորհրդատու է, Սեքվոյաների քոլեջի ֆլեյտայի պրոֆեսոր և մշտական հրավիրյալ արվեստագետ։ Սովորել է Նոր Անգլիայի կոնսերվատորիայում՝ Կլոդ Մոնտյոյի, հետո Կալիֆոռնիայի համալսարանի Սանտա Բարբարայի մասնաճյուղում՝ Ջիլ Ֆելբերի մոտ։ 2010-ին հաղթել է Սան Ֆրանցիսկոյի միջազգային ֆլեյտայի փառատոնի մենակատարների մրցույթում։ Տարբեր տարիների գլխավոր ֆլեյտահար է եղել Արևմտյան ափի մի քանի սիմֆոնիկ նվագախմբերում։ Դասավանդել է, վարպետության դասեր անցկացրել, գրքեր գրել։ Նրա ղեկավարած «Ուինդֆոլ» ֆլեյտաների նվագախումբը մրցանակներ է ստացել Ֆլեյտահարների ազգային ասոցիացիայից։ Նա նվագում է դո ֆլեյտա, պիկոլո, ալտ և բաս ֆլեյտաներ։

Բացման ծրագրի մանրամասները հրապարակված չեն։ Սրահում կենսագրությունից կմնա պարզ գործողությունը՝ շունչը մտնում է մետաղյա խողովակի մեջ, ձայնը դուրս է գալիս։

Այդ ձայնը նկարները չի բացատրի։ Կանցնի շրջանակների, պատի և մարդկանց խոսակցության միջով։ Տանձենու տերևները չեն շարժվի։ Կատուն գլուխը չի շրջի։ Բազմադեմ կտավում ոչ ոք չի լռի։ Երաժշտական միտքը կավարտվի մի քանի վայրկյանում։ Նկարները կմնան։ Գայանեն մի կտավի վրա կարող էր աշխատել տասնհինգ տարի։ Նրա արվեստանոցում Փարսադանյան-Հարիսն անցկացրել է երեք տարի։ Ֆլեյտահարի մեկ շունչը այդ ժամանակների կողքին շատ կարճ կլինի։

Ցուցահանդեսի վերնագիրը խոսում է երկար հետք թողնող ձայնի մասին։ Պաստառի վրա տառերը մեծ են։ Նկարների ձայնը ավելի ցածր է։ Այն տղամարդու կանաչավուն դեմքի մեջ է, բազմության ծուռ ժպիտներում, տերևների արանքում մնացած կապույտում։ Երբեմն հեգնական է։ Երբեմն կոպիտ։ Երբեմն նախշն այնքան է խտանում, որ նրա տակ անհանգստություն է զգացվում։ Հայկական հիշողությունը այստեղ միշտ չէ, որ խաչով, եկեղեցու գծով կամ ճանաչելի տարազով է ներկայանում։ Այն կարող է երևալ մարդկանց կողք կողքի պահելու մեջ, դատարկ տեղը նախշով փակելու մեջ, ծառին մարդկային հայացք տալու մեջ։

Թբիլիսիից Ֆրեզնո ուղիղ կենսագրական գիծ քաշել չի ստացվում։ Հրապարակված նյութերը չեն տալիս տեղափոխության տարեթիվը, ընտանիքի ճանապարհը, առանձին նկարների ստեղծման քաղաքները։ Այդ բացը մնում է։ Կտավները, իրենց հերթին, մարդուն հազվադեպ են մենակ թողնում։ Շրջանակում միշտ մեկը մյուսի ուսի մոտ է, դեմքի կողքին ուրիշ դեմք կա, ծառի տակ՝ կատու, երկնքի բացվածքի մոտ՝ թռչուն։

Ֆրեզնոյի թանգարանն էլ իր տեղը լցրել է ճանապարհ անցած իրերով՝ Մարզվանում նկարված նախշերով, Սարոյանի գրքերով ու լուսանկարներով, տեղացի ընտանիքների պահած թղթերով։ Փարսադանյան-Հարիսի կտավները այնտեղ ժամանակավոր տուն կունենան։ Օգոստոսի 31-ից հետո դրանք կիջեցվեն պատերից։ Շրջանակները կփաթեթավորվեն։ Պատը կազատվի հաջորդ ցուցադրության համար։

Օգոստոսի 7-ին դռները կբացվեն հինգին։ Գայանե Խաչատրյանի անունը ճանաչողը սրահ կմտնի իր իմացած պատմությամբ։ Անունը առաջին անգամ լսողը պարզապես կնայի նկարներին։ Երեխան կարող է առաջինը նկատել կատվի աչքերը։ Երաժիշտը՝ ֆլեյտահարի մատները։ Թբիլիսիից եկած մեկը՝ քաղաքի գույնը մի կտավում, որտեղ որևէ ճանաչելի փողոց չկա։

Ժամը ութին ընդունելությունը կավարտվի։ Դրսում «Ֆեշըն Ֆեյրի» ցուցանակները դեռ վառ կլինեն։ Մեքենաները դուրս կգան կայանատեղիից։ Շո պողոտայի երթևեկությունը չի դանդաղի։ Ֆլեյտան կմտնի պատյանի մեջ։ Դուռը կփակվի։ Պատին կմնա տանձերով ծանրացած ծառը։ Նրա տակ սև կատուն նույն ուղիղ հայացքով կնայի մինչև օգոստոսի 31-ը։