Նանե Սարգսյանի ճանապարհը դեպի «Հայաստան-Սփյուռք» ամսագրի ամերիկյան էջը

9 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, YEREVAN ONLINE Mag.

2004 թվականին մարդիկ դեռ թերթ էին գնում։ Կարդում էին։ Հավատում էին տպված խոսքին։

Այդ տարի քսանամյա Լուսինե Նազարյանը դարձավ «Հայաստան-Արցախ-Սփյուռք» համահայկական շաբաթաթերթի գլխավոր խմբագիրը։ Նա թերթի հիմնադիրը չէր։ Արդեն լրագրող էր, բայց խմբագիր լինել դեռ պիտի սովորեր։ Պատմությունը նրա համար սկսվում էր մարդուց՝ նրա ասածից և երբեմն էլ չասածից։

Թերթը հասցրեց կապեր ստեղծել Հայաստանից դուրս։ Նրա էջերում տպագրվեց նաև Հրանտ Դինքի հետ հարցազրույցը։ Հետո ֆինանսավորումը դադարեց։ Քսան տարեկանում միայնակ թերթ պահելը գրեթե անհնար էր։ Հրատարակությունը փակվեց։

Գաղափարը թերթից ավելի համբերատար գտնվեց։

2016-ին այն վերադարձավ ամսագրի տեսքով։ Մեկ-երկու համարից հետո հրատարակության հետագա ճանապարհը վստահվեց Լուսինե Նազարյանին։ Եվս տասը տարի անց՝ 2026-ին, նա ամսագիրը կրկին դրեց ընթերցողի առաջ՝ արդեն «Հայաստան֊Սփյուռք» անունով։

Այսօրվա ամսագրի հիմնադիրն ու գլխավոր խմբագիրը Լուսինեն է։ Նա տպագիր էջի հանդեպ մի հին վստահություն ունի։ Սոցցանցային գրառումը հայտնվում է առավոտյան և երեկոյան արդեն հեռացել է մարդկանց աչքից։ Ամսագիրը կարող է ամիսներ մնալ գրադարակում ու մի օր նորից բացվել։

«Ամսագիրը պատմություն է գրում իրական ժամանակում»,- ասում է Լուսինեն։

Այդ պատմությունը հայտնի անունների ցուցակ չէ։ Մարդուն սովորաբար տեսնում են այն ժամանակ, երբ նա արդեն հասել է մի տեղ։ Անցած տարիները չեն երևում։ Չեն երևում փակված դռները, ձախողված փորձերը, այն առավոտները, երբ նա նորից սկսել է նույն գործը։ Ամսագիրը փորձում է հասնել այդ հատվածին։

Այդ պատմության ամերիկյան էջը գրում է Նանե Սարգսյանը՝ «Հայաստան֊Սփյուռք» ամսագրի ԱՄՆ մասնաճյուղի հիմնադիրը և հայ-ամերիկյան գործարար կապերի զարգացման ղեկավարը։

Նրա կյանքի շրջանները տարբեր անուններ են ունեցել։ Մաթեմատիկա։ Պետական աշխատանք։ Մյուզիքլների թատրոն։ Մեդիա։

«Նրանցից ոչ մեկը չի անհետացել»,- ասում է Նանեն։

Մաթեմատիկան մնացել է որոշումների մեջ։ Այն օգնում է հաշվել քայլերը և հնարավորությունները։ Պետական աշխատանքի տարիներից մնացել է պատասխանատվության սովորությունը։ Թատրոնն ու մեդիան նրան սովորեցրել են մեկ ուրիշ բան՝ լսել մարդուն։

ԱՄՆ տեղափոխվելուց հետո նա նորից նայեց իր անցած ճանապարհին։ Նոր երկիրը սովորեցրեց արագ արձագանքել և խնայել ժամանակը։ Ինքնաբավ լինելը դարձավ առօրյա պահանջ։ Այդ փոփոխությունների մեջ Նանեն պահեց ընտանիքի ու հայկական ինքնության հանդեպ իր պատասխանատվությունը։ Ստեղծելու պահանջն էլ մնաց։

«Ես պարզապես դարձել եմ իմ տեսակի ավելի հաստատուն տարբերակը»,- ասում է նա։

Հայաստանն այդ կյանքում ամեն օր ներկա է։ Առավոտյան լրահոս։ Զրույցներ այնտեղ մնացած մտերիմների հետ։ Ամսագրի նյութեր։ Համայնքի խնդիրներ։ Հեռավորությունից երկրի ցավը երբեմն ավելի սուր է հասնում։ Ուրախությունը՝ նույնպես։

Նանեն ասում է՝ ֆիզիկական հեռավորությունը կարող է խորացնել հոգևոր կապը։ Իր դեպքում այդպես է եղել։ Հայաստանին օգտակար լինելու ցանկությունը մեծացել է այն ժամանակ, երբ յուրաքանչյուր հարցի անմիջապես ձեռք մեկնելու հնարավորությունն այլևս չի եղել։

Նրա ամենօրյա հաշվարկը քսանչորս ժամ ունի։ Այդ ժամանակի մեջ ընտանիքը պիտի զգա իր ջերմությունը, իսկ սկսած աշխատանքը՝ գոնե մեկ քայլ առաջ գնա։ Սա այն հաշվարկներից է, որոնց համար պատրաստի բանաձև չկա։

Որդիները նրա ամենախիստ քննադատներն են։ Իր ամենամոտ ոգեշնչումը նույնպես նրանցից է գալիս։ Նրանք ամեն օր տեսնում են, թե որքան աշխատանք է պահանջվում մի նախագիծ մեկ քայլ առաջ տանելու համար։ Նրանց հպարտ հայացքը Նանեի համար ամենամոտ գնահատականն է։ Մայրությունից հետո որոշումները նրա համար երկար ճանապարհ ունեն։ Դրանք անցնում են երեխաների ապագայի միջով։

Նրան հետաքրքրում է, թե ինչ լեզվով է աշխարհը խոսում իր որդիների հետ։ Ինչ մարդկանց է ներկայացնում որպես հաջողության օրինակ։ Եվ ինչպիսի Հայաստան են նրանք տեսնում իրենց մոր պատմությունների մեջ։

Այս հարցերը Նանեին բերում են ամսագրի աշխատանքին, բայց դրանց սկիզբը ավելի վաղ է։

Հայաստանում նա հիմնել էր մյուզիքլների թատրոն։ Այնտեղ երեխաները բեմ էին բարձրանում ու երգում կենդանի։ Նանեի համար դա սկզբունք էր։ Կենդանի ձայնի մեջ լսվում է շունչը։ Երբեմն նաև վախը։ Այն կարող է մի պահ դողալ, հետո ամրանալ։

Ֆոնոգրաման չի դողում։

Մեդիայում Նանեն փնտրում է նույն կենդանի ձայնը։ Նա ամսագրի յուրաքանչյուր էջը սպիտակ բեմ է անվանում։ Այնտեղ մարդը կանգնում է իր պատմության հետ։ Լուսանկարը լույս է տալիս։ Տեքստը պիտի թողնի, որ ձայնը լսվի։

«Ընթերցողը միշտ զգում է՝ արդյոք տեքստն ունի «ֆոնոգրամա», թե՞ այն բխում է սրտից»,- ասում է նա։

Այդ պատճառով Նանեն կարևորում է անկեղծ խոսքը։ Հերոսը չպիտի թաքնվի պատրաստի կերպարի հետևում։ Լրագրողը կարող է մաքրել նախադասությունն ու հանել ավելորդը։

Հոգին չեն խմբագրում։

Այդ միտքը շատ բան է ասում նաև ամսագրի ընտրած մարդկանց մասին։ Հաջողակ գործարարին կարելի է ներկայացնել թվերով։ Բժշկին՝ կոչումներով։ Արվեստագետին՝ ցուցահանդեսների ու բեմերի անուններով։ Բայց այդպես հաճախ կորչում է մարդը։ Նանեին հետաքրքրում է ճանապարհի գինը։ Այն, ինչ եղել է լուսանկարից առաջ։

Սփյուռքի նոր սերնդի հետ խոսելիս այս անկեղծությունն ավելի կարևոր է։ Վերացական կոչերը արագ հոգնեցնում են։ Երիտասարդը ուզում է տեսնել մեկին, որի փորձից կարող է մի բան սովորել։ Մեկին, ով կարողացել է իր մասնագիտական կյանքը կառուցել աշխարհում և իր հայկական ծագումը պահել այդ կյանքի ներսում։

Լուսինե Նազարյանը մի պարզ ձևակերպում ունի. լեզուն հաղորդակցության գործիք է, ինքնությունը՝ գիտակցություն։ Սփյուռքում մեծացած երիտասարդը կարող է թույլ հայերեն խոսել և միևնույն ժամանակ իր գիտելիքով ու աշխատանքով մեծ օգտակարություն բերել Հայաստանին։ Նախ պիտի արթնանա պատկանելու զգացումը։ Լեզուն հետո կարող է դառնալ ներքին պահանջ։

Նանեն այս մասին մտածում է նաև որպես մայր։ Նա գիտի, որ արմատները միայն հորդորով չեն պահպանվում։ Երեխան այդ արմատներին պիտի հասնի կենդանի մարդկանց միջոցով։ Մարդկանց, որոնք աշխատանքի մեջ սխալվելուց հետո նորից սկսում են։

Հենց այդ պատճառով ամսագիրը Հայաստանը ներկայացնում է ներկա ժամանակով։ Հիշողությունն այդ էջերում իր տեղն ունի։ Կողքին ապրում են այսօրվա հայերի աշխատանքն ու գաղափարները։ Որոշ գաղափարներ դեռ ճանապարհ են փնտրում։ Նանեն ուզում է, որ երիտասարդը Հայաստանի մասին մտածելիս տեսնի նաև իր հնարավոր մասնակցությունը։

Եթե մի օր ունենա անհրաժեշտ միջոցները, նա ԱՄՆ-ում կստեղծի մշակութային-մեդիա կենտրոն սփյուռքահայ երեխաների և երիտասարդների համար։ Այնտեղ նրանք բեմ կունենան և պատմելու տեղ։ Կկարողանան գրել, նկարահանել, երգել։ Հայկական ինքնությունը նրանց համար կապրի արված գործի մեջ։

Թատրոնն էլ դեռ սպասում է իր ժամանակին։ Նանեն ուզում է ԱՄՆ-ում բեմադրել հայկական արմատներով և համամարդկային հնչողությամբ մյուզիքլ։ Երբեմն մտածում է ամսագրի հերոսների իրական պատմությունները բեմ տեղափոխելու մասին։ Հարցազրույցը կարող է դառնալ դերասանի խոսք։ Մարդու անցած ճանապարհը՝ երգ։

Առայժմ նրա բեմը ամսագրի սպիտակ էջն է։

Էջը լուռ է։ Ընթերցողը, ասում է Նանեն, միևնույն է լսում է՝ ձայնը կենդանի՞ է։