Օդանավակայանում ասված «կարող ա խառնվի վիճակը» նախադասությունը քննության մեջ դարձավ իշխանության զավթման մասին «հաստատապես հայտնի» տեղեկություն. նույն օրվա 7-ին մեկնող Հովհաննես Սահակյանը դեռ Երևանում է

8 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԱՆԻ ՍԱՀԱԿՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ   

Հունիսի 7-ի ուշ ժամին Հովհաննես Սահակյանը «Զվարթնոցից» զանգեց ընկերոջը։ Իրավապահներն իրեն ձերբակալում էին։ Մոսկվա չմեկնեց։ Գիշերը փաստաբանը չէր կարողանում պարզել՝ որտեղ են նրան պահում և ինչ կարգավիճակ ունի։ Զանգեցին Մարդու իրավունքների պաշտպանի թեժ գիծ։ Ավելի ուշ գտնվելու վայրը պարզվեց՝ Ներքին գործերի նախարարության ձերբակալվածների պահման վայր։ Հունիսի 8-ի վաղ առավոտյան Պաշտպանի ներկայացուցիչները գնացին այնտեղ, առանձին խոսեցին Սահակյանի հետ, մի քանի հարց լուծեցին տեղում։ Նա մեկ գիշեր անցկացրեց անազատության մեջ։ Երեկոյան յոթին վերադառնալու խոստումը մնաց արդեն տարածված տեսանյութում։

Կադրն ընդամենը մի քանի վայրկյան է։ «Մոսկվայից եկել ենք՝ ընտրենք, երեկոյան 7-ին հետ ենք վերադառնում»,— ասում է Սահակյանը։ Լրագրողը ճշտում է՝ «Նույն օրը՞»։ «Անպայման»։ Հետո ավելացնում է՝ վիճակը կարող է խառնվել, երեխաների հետ են, չեն ուզում բարդությունների մեջ մնալ։ Զրույցն այստեղ ավարտվում է։ Հետագա հրապարակումներում գործը նորից ու նորից վերադառնում էր այդ կադրին։

Կադրի օրը երեք տարբեր ձևով է նշվել։ Օդանավակայանային հարցման էջը կրում է հունիսի 3-ի ամսաթիվը՝ ժամը 20։15։ Նույն էջում գրված է, որ նկարահանող խումբն այդ օրը զրուցել է Մոսկվա–Երևան չվերթով ժամանած քաղաքացիների հետ։ Տեսանյութը հունիսի 5-ին ու 6-ին արդեն շրջում էր սոցիալական ցանցերում։ Հունիսի 9-ի հրապարակումներից մեկում նույն զրույցը տեղափոխվել էր հունիսի 7-ի առավոտ։ Օգոստոսի 5-ի վերնագրում Սահակյանն արդեն «ընտրությունների օրը Մոսկվայից ժամանած» մարդն էր։

Նրա կինը՝ Նունե Մովսիսյանը, ձերբակալությունից հետո ասաց, որ ամուսիններով Հայաստանում մնացել են երեք օր։ Երեխաները նրանց հետ չեն եղել։ Նրանք չափահաս են և ապրում են այլ երկրում։ Ընկերոջ պատմելով՝ այցը կապված էր նաև Սահակյանի մոր 83-ամյակի հետ։ Նույն ընկերը նրան նկարագրում էր որպես Հայաստան հաճախ եկող, այստեղ գործարար ծրագրեր իրականացնող մարդ։ Տեսանյութի օրը մի հրապարակումից մյուսը փոխվում էր։ Սահակյանի խոսքում երեխաները նրանց հետ էին, կնոջ պատմության մեջ՝ չէին։ Նույնօրյա վերադարձի խոսքը չէր համընկնում երեքօրյա այցի հետ։ Այդ մանրուքները հրապարակային պատմության մեջ այդպես էլ իրար չմիացան։

Մովսիսյանի խոսքով՝ ամուսինը գաղտնի տեղեկություն չի ունեցել և պատասխանել է առանց հետին մտքի։ Ընկերը նրա խոսքի մեջ վիրավորված հեգնանք էր տեսել․ Սահակյանը դժգոհել էր, որ Ռուսաստանից եկող հայերին նախապես համարում են կազմակերպված ընտրողներ։ Փաստաբանը նույնպես ասել էր, որ նա քաղաքականությամբ չի զբաղվել, որևէ ուժի չի աջակցել, ընտանիքով ապրում է Ռուսաստանում և պարբերաբար գալիս է Հայաստան։ Սրանք կնոջ, ընկերոջ ու պաշտպանի խոսքերն էին։ Քննչական կոմիտեի հաղորդագրության մեջ հանդիպում, նամակագրություն, ձայնագրություն կամ վկայի ցուցմունք նշված չէր։

Այդ օրերին «Զվարթնոցում» լրագրողները հենց Ռուսաստանից եկող ուղևորներին էին հարցեր տալիս։ Մայիսի 29-ին հրապարակված միջազգային հետաքննության մեջ արևմտյան հինգ հետախուզական պաշտոնյաներ խոսել էին հայ ընտրողների կազմակերպված տեղափոխման քննարկումների մասին։ Նշվել էր մինչև հարյուր հազար մարդ և մոտ հիսուն միլիոն դոլար։ Հետաքննության հեղինակները չէին հաստատել, որ ծրագիրն իսկապես գործի է դրվել։ Ռուսաստանի արտգործնախարարությունը պնդումները կեղծ էր անվանել։ Թվերը մնացին Հայաստանի ընտրարշավում ու հասան օդանավակայան։

Հունիսի 3-ի հարցումից առաջ Հակակոռուպցիոն կոմիտեն հայտարարել էր, որ տեղեկություններ ունի Ռուսաստանում գործարարությամբ զբաղվող անձանց մասին, որոնք մարդկանց նյութական կախվածությունն օգտագործելով պատրաստվում են նրանց Հայաստան բերել և պարտադրել քվեարկել որոշակի կուսակցության օգտին։ Հունիսի 4-ին «Զվարթնոցում» ռազմական ոստիկաններ տեղակայվեցին։ Իշխանության ներկայացուցիչները Ռուսաստանից ժամանող տղամարդկանց հիշեցնում էին 25-օրյա վարժական հավաքների հնարավոր ծանուցումների մասին։ Բանակի գլխավոր շտաբի պետն ավելի ուշ ասաց, որ օդանավակայանում ծանուցվածների թվի մասին տեղեկություն չունի։ Արտերկրում ապրող քաղաքացիներին նա հորդորեց Հայաստան չգալ բացառապես քվեարկելու համար։

Սահակյանի պատասխանը սոցիալական ցանցեր հասավ արդեն այս մթնոլորտում։ «Քաղաքացիական պայմանագրի» անդամ Վիլեն Գաբրիելյանը հունիսի 6-ին տարածեց հատվածը և գրեց՝ «ՍԵԿՏ-ը փակե՞նք»։ Հաջորդ երեկոյան Սահակյանը եկավ օդանավակայան՝ Մոսկվա վերադառնալու։ Նրան կանգնեցրին։ Հանրությանը տեղեկություն չի ներկայացվել, որը Գաբրիելյանի գրառումն իրավականորեն կապեր քննիչի որոշման հետ։ Օրերը կողք կողքի են՝ գրառումը հունիսի 6-ին, ձերբակալությունը՝ հունիսի 7-ին։

Հունիսի 8-ին Քննչական կոմիտեն հրապարակեց մի քանի տող։ Հ. Ս.-ն, ըստ հաղորդագրության, «հաստատապես տեղյակ է եղել նախապատրաստվող հանցագործությանը» և չի հայտնել իրավասու մարմիններին։ Վարույթը նախաձեռնվել էր Քրեական օրենսգրքի 473-րդ հոդվածի առաջին մասով։ Չկային ենթադրվող գործողության նկարագրությունը, մասնակիցների անունները, վայրը, ժամկետը կամ Սահակյանի տեղեկության աղբյուրը։ Հունիսի 9-ին փաստաբանը հայտնեց, որ մեղադրանքի տեքստը վերաբերում է իշխանության զավթմանը կամ դրա փորձին։ Սահակյանը մեղադրանքը չընդունեց։ Բովանդակային ցուցմունք չտվեց։

Գործը քննում էր Քննչական կոմիտեի այն գլխավոր վարչությունը, որը զբաղվում է պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործություններով։ Պաշտոնական հաղորդագրությունը տեսանյութը չէր հիշատակում։ Այնտեղ չէր գրված, որ մեղադրանքը կառուցվել է հենց այդ պատասխանի վրա։ Հրապարակային հերթականությունը կարճ էր՝ տեսանյութի տարածում, կուսակցական գրառում, օդանավակայան, ձերբակալություն։ Մինչև օգոստոսի սկիզբ քննությունը չէր հայտնել՝ գործում կա՞ն հեռախոսային խոսակցություններ, նամակագրություն, հանդիպումների տվյալներ կամ այլ ցուցմունքներ։

473-րդ հոդվածի համար առանցքային բառը «հաստատապես»-ն է։ Օրենքը վերաբերում է հաստատապես հայտնի հանցագործությանը, որը դեռ նախապատրաստվում է կամ հասել է հանցափորձի փուլ, և որի կատարումը կամ հետևանքը դեռ կարելի է կանխել։ Սահակյանի ձայնագրության մեջ հնչում է «կարող ա»։ Քննչական հաղորդագրության մեջ՝ «հաստատապես»։ Այդ երկու բառերի արանքում պիտի լինեին ծրագիրը, մասնակիցները, ժամկետը և տեղեկության աղբյուրը։ Հրապարակված նյութերում դրանք չկային։

Ժամանակը ևս գործի մաս էր։ Հաղորդումը պետք է արվեր այն պահին, երբ հանցագործությունը կամ դրա հետևանքը դեռ հնարավոր էր կանխել։ Հունիսի 3-ով թվագրված հարցումից մինչև հունիսի 7-ի ձերբակալությունն անցել էր չորս օր։ Քննչական կոմիտեն չէր ասել՝ իշխանության ենթադրվող զավթումը երբ էր նախատեսված, Սահակյանը երբ էր իմացել դրա մասին, չորս օրերից որ պահին էր դեռ հնարավոր կանխել այն և ինչ քայլ էր արվել նրա ձերբակալությունից հետո։

Հունիսի 8-ի երեկոյան Սահակյանին ազատ արձակեցին։ Քննիչը կիրառեց «բացակայելու արգելք»։ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածը թույլ է տալիս այդ միջոցը, երբ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է անձը հաստատող փաստաթղթով փախչել Հայաստանից։ Որոշումն անմիջապես ուղարկվում է սահմանային վերահսկողությանը։ Սահակյանը նախապես ասել էր, որ մեկնելու է, հետո անձամբ եկել էր օդանավակայան։ Նրա ընտանիքն ապրում էր Ռուսաստանում։ Վերադարձը քննիչի որոշման մեջ գրվեց «փախչել» բառով։

Այլ սահմանափակման մասին հրապարակված տեղեկություն չկար։ Արգելքը գործելու էր սահմանային անցակետում՝ անձնագրի ստուգման պահին։ Սահակյանը մնաց Հայաստանում ու սպասեց, որ քննիչը կամ դատարանը վերացնի այն։ Մոսկվա մեկնելու ամեն նոր փորձ կանգնելու էր հունիսի 8-ին սահմանային համակարգ ուղարկված որոշման առաջ։

473-րդ հոդվածի առաջին մասը պատժի մի քանի տարբերակ է նախատեսում՝ տուգանք, հանրային աշխատանք, մինչև մեկ տարվա ազատության սահմանափակում կամ մինչև մեկ ամսվա կարճաժամկետ ազատազրկում։ Սահակյանի նկատմամբ կիրառված միջոցը նրան չէր թողնում հատել սահմանը։ Օգոստոսի 5-ին ձերբակալությունից անցել էր 59 օր։ Նույն օրվա հրապարակումը գրել էր «շուրջ երեք ամիս»։ Օրացույցը երեք ամիս չէր հաշվում։ Սահմանային արգելքը դրանից չէր փոխվում։

Ընտրությունն արդեն ավարտվել էր։ Ձայները հաշվել էին, արդյունքները հրապարակել։ Օդանավակայանի կադրերը դուրս էին եկել լրահոսից։ Սահակյանի գործի հրապարակային մասում դեռ չկային իշխանության զավթման ծրագիրը, գործողության վայրը, մասնակիցների անունները կամ այն խոսակցությունը, որից նա իբր տեղեկացել էր։ Պաշտպանությունը Վերաքննիչ քրեական դատարանում բողոքարկել էր սահմանափակումը։ Օգոստոսի 5-ին որոշմանը դեռ սպասում էին։ Քննչական մարմինը նոր մանրամասներ չէր հայտնել։

Գործից հանրության առաջ մնացել էր երկու կարճ տեքստ։ Քննչական կոմիտեի հաղորդագրության մեջ գրված էր՝ «հաստատապես տեղյակ»։ Օդանավակայանի տեսանյութում տղամարդն ասում էր՝ վիճակը «կարող ա խառնվի», հետո վստահեցնում՝ երեկոյան յոթին հետ է մեկնելու։ Հոլովակն ավարտվում էր նրա «անպայման»-ով։ Երեկոյան յոթը մնաց կադրի ներսում։