Նոր փոփոխություններ Ռուսաստան մեկնող հայերի համար. սեպտեմբերից երեք աշխատանքային օր լռած հեռախոսը կարող է կտրել միգրացիոն հաշվառումը, նույնիսկ երբ մարդը նույն բնակարանում է և իր փաստաթղթերը կարգին են

8 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԱՆԻ ՍԱՀԱԿՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ   

2026 թվականի օգոստոսի 7-ին «Ամինա»-ի էջում կանաչ նշանը վառվում էր։ Ժամը չէր փոխվում։ Մեկ օգտատիրոջ մոտ՝ տասնհինգ ժամ, մյուսի մոտ՝ երկու օր։ Երրորդը գրել էր, որ հավելվածը նորից կանգնել է։

Էջի վերևում թվերն ավելի հանգիստ էին՝ ավելի քան չորս միլիոն ներբեռնում, 4,2 գնահատական, 59,8 հազար գնահատող։ Մշակողի պատասխանները գրեթե նույնն էին։ Թույլատրել աշխատանքը փակ էկրանի դեպքում։ Անջատել էներգախնայողությունը։ Միացնել ախտորոշիչ տվյալների ուղարկումը։ Եթե ժամն էլի չի շարժվում, զանգահարել տեխնիկական աջակցությանը։

Քսանհինգ օր անց այդ կանաչ նշանը պարտադիր է դառնալու Մոսկվայում և Մոսկվայի մարզում երկար մնացող մարդկանց նոր խմբի համար։ 2026 թվականի սեպտեմբերի 1-ից փորձնական հաշվառման մեջ են մտնում Հայաստանից առանց վիզայի ժամանած, տասնութ տարին լրացած և աշխատանքի հետ չկապված նպատակով այդ երկու տարածաշրջաններից մեկում 90 օրից ավելի ժամանակավորապես գտնվող քաղաքացիները։

Այդ խմբում կարող է լինել ամիսներով սովորող ուսանողը, եթե կրթության նպատակով ժամանակավոր բնակության թույլտվություն չունի։ Կարող է լինել ԵԱՏՄ աշխատողի չաշխատող չափահաս ամուսինը։ Կամ ընտանիքի մեկ այլ անդամ, որի օրինական մնալու ժամկետը կապված է աշխատողի պայմանագրի հետ։ Մինչև 90 օր մնացող այցելուի համար սեպտեմբերի փուլը չի սկսվում։ Փորձից դուրս են տասնութ տարին չլրացածները, Բելառուսի քաղաքացիները, դիվանագետներն ու օրենքում առանձնացված մի քանի ծառայողական խմբեր։

Առաջին սահմանը 90 օրն է։ Արագ տարածված զգուշացումների մեջ այն խառնվել է մեկ ուրիշ թվի՝ 30 օրվա հետ։ Հայաստանի քաղաքացուն աշխատանքի համար Ռուսաստան ժամանելիս պատենտ կամ աշխատանքի թույլտվություն պետք չէ։ Առաջին 30 օրը նա ազատված է միգրացիոն հաշվառման պարտականությունից։ Երեսունմեկերորդ օրվանից սկսվող հաշվառումը վերաբերում է աշխատողին։ Սեպտեմբերի նոր խումբը ձևավորվում է 90 օրից ավելի տևող ոչ աշխատանքային մնալու հիմքով։ Թվերը կողք կողքի են, կանոնները՝ տարբեր։

Փորձի հիմքը 2025 թվականի մայիսի 23-ին ստորագրված թիվ 121 դաշնային օրենքն է։ Մոսկվան և Մոսկվայի մարզը մինչև 2029 թվականի սեպտեմբերի 1-ը դարձել են թվային միգրացիոն հաշվառման փորձադաշտ։ Օրենքը նախատեսում է գրանցել օտարերկրացիների և նրանց տեղաշարժերի մասին տեղեկությունները, ստուգել մեխանիզմը, հետո առաջարկներ պատրաստել ամբողջ երկրի համար։

Առաջին փուլը սկսվել է 2025 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։ Այն ընդգրկել է առանց վիզայի աշխատանքի եկածներին՝ պատենտով աշխատողներին և միջազգային պայմանագրով պատենտից ազատվածներին։ Բելառուսի քաղաքացիները նույն կետում առանձին բացառված են։ Հայաստանի անունը բացակայում է։ ԵԱՏՄ պայմանագիրը հայ աշխատողին արդեն տեղադրում է այդ խմբում։

ԵԱՏՄ պայմանագիրը հայ աշխատողին ազատում է պատենտից։ Նա հերթ չի կանգնում և պատենտի համար չի վճարում։ Նույն կարգավիճակով նա «Ամինա»-ի պարտականության տակ է 2025 թվականի սեպտեմբերից։ 2026-ի փոփոխությունը նրա համար նոր պահանջ չէ։ Նորը կողքի սենյակում ապրող չափահաս ընտանիքի անդամն է, որը չի աշխատում և 90 օրից ավելի օրինական հիմքով մնում է Ռուսաստանում։ Նույն բնակարանում մեկի հեռախոսը հաշվառման մաս է դարձել անցյալ տարի, մյուսինը կդառնա այս սեպտեմբերին։

Հին կարգում տանտերը կամ ընդունող կողմը օտարերկրացու ժամանման մասին ծանուցում էր ներկայացնում։ Բնակության հասցեն դառնում էր միգրացիոն հաշվառման հասցե։ Փորձի մասնակիցների համար տանտիրոջ այդ ծանուցումը հիմնականում դուրս է գալիս ընթացքից։ Նրանց պաշտոնական հասցեն դառնում է Սախարովոյի բազմաֆունկցիոնալ միգրացիոն կենտրոնը։ Օրենքը հատուկ գրում է, որ այդ գրանցումը կենտրոնից բնակարան ստանալու իրավունք չի տալիս։

Մարդը կարող է գիշերել Միտիշչիի վարձով բնակարանում, սովորել Մոսկվայի կենտրոնում և պետական համակարգում հաշվառված լինել Վարշավյան խճուղու 64-րդ կիլոմետրում։ Իրական բնակության կետը պահվում է առանձին։ Պաշտոնական ընթացակարգում այն կոչվում է «քնելու և հանգստանալու վայր»։

Հավելված մտնելու համար պետք է օտարերկրյա քաղաքացու գործող քարտ, որը ձևակերպվում է միգրացիոն կենտրոնում։ Գրանցման ժամանակ մարդը համաձայնություն է տալիս անձնական տվյալների ավտոմատ մշակմանը՝ ներառյալ հեռախոսի և տեղորոշման տվյալները։ Նրան լուսանկարում են։ Հավելվածը ՆԳՆ-ին ուղարկում է փաստացի գտնվելու վայրի հաղորդումը։

RuStore-ի էջում պահանջվող հասանելիությունների ցանկը կարճ չէ։ Ճշգրիտ և մոտավոր տեղորոշում։ Սարքի նույնացուցիչ։ Լուսանկարներ։ Օգտատիրոջ նույնացուցիչ և անուն։ Օրենքը թույլ է տալիս մշակել նաև կենսաչափական անձնական տվյալներ։

Երեք աշխատանքային օրը օրենքում հայտնվում է երկու տեղ։ Առաջինը հասցեի փոփոխությունն է։ Մեկ բնակարանից մյուսը տեղափոխվելուց հետո նոր «քնելու և հանգստանալու վայրը» պետք է հայտնել երեք աշխատանքային օրվա ընթացքում։ Նույն հասցեն ամեն երեք օրը մեկ ուղարկելու պահանջ չկա։ Մարդը կարող է օրը անցկացնել համալսարանում, հարազատի գրասենյակում կամ քաղաքի մյուս ծայրում։ Գիշերելու հասցեն նրան տնային կալանքի տակ չի դնում։ Երեք օր տնից բացակայելու համար ոստիկանությանը նամակ էլ պետք չէ։

Երկրորդ երեք օրը հեռախոսի մասին է։ Եթե վերջին ստուգումից հետո համակարգը երեք աշխատանքային օրից ավելի չի ստանում բաժանորդային սարքի տեղորոշման տվյալները, մարդուն հանում են Սախարովոյի հասցեով միգրացիոն հաշվառումից։ Օրենքը գրում է՝ տվյալների բացակայություն։ Պատճառների ցանկ չկա։

Հեռախոսը կարող է անջատված լինել։ Մարտկոցը կարող է նստել։ Փակ էկրանի դեպքում հավելվածը կարող է դադարել աշխատել։ Սարքը կարող է փոխված լինել։ Կապը կարող է կտրվել։ Հավելվածը կարող է սխալվել։ Օրենքում այդ դեպքերից ոչ մեկը առանձին բացառություն չէ։ Համակարգում մնում է վերջին հասած կետը և դրանից հետո բացված ժամանակը։

Հաշվառումից հանելը նույն վայրկյանին արտաքսման որոշում չէ։ Ընթացքը ավելի երկար է։ Սկզբում դադարում է Սախարովոյի հասցեով հաշվառումը։ Եթե մարդու օրինական գտնվելու հիմքը բացակայում է, նրա տվյալները կարող են մտնել վերահսկվող անձանց ռեեստր։ Վերահաշվառվելու կամ այլ տարածաշրջանում սովորական կարգով հաշվառվելու դեպքում տվյալները կարող են այնտեղից հանվել։

Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի պարզաբանման մեջ կա ավելի կոշտ կետ։ Տեղորոշման բացակայության պատճառով հաշվառումից բազմակի հանվելու դեպքում տեղեկությունը փոխանցվելու է Ռուսաստանի ՆԳՆ՝ միգրացիոն խախտման հիմքով ռեեստր ներառելու հարցը լուծելու համար։

Ռեեստրի անունը չոր է։ Սահմանափակումները՝ առօրյա և անմիջական։ Մարդը չի կարող նոր բանկային հաշիվ բացել։ Կանխիկ գումար ստանալիս ամսական սահմանը 30 հազար ռուբլի է։ Չի կարող ամուսնություն գրանցել, գույք կամ մեքենա ձեռք բերել, վարորդական իրավունք ստանալ կամ փոխարինել։ Առանց ՆԳՆ թույլտվության չի կարող փոխել բնակության վայրը կամ դուրս գալ այն տարածաշրջանից, որտեղ գտնվում է։ Արտաքսման ռեժիմը կարող է բերել փաստաթղթերի ստուգման, բերման, ձերբակալման և հատուկ հաստատությունում տեղավորման։

Ռեեստրի սահմանափակումները հավելվածի մեկ ուշացած ժամից անմիջապես չեն գործարկվում։ Դրանցից առաջ պետք է փոխվի մարդու պետական գրառումն ու իրավական կարգավիճակը։ Շղթայի առաջին օղակը կարող է լինել հենց այդ ուշացած ժամը։

Օգոստոսի 7-ի մեկնաբանություններում այդ օղակը արդեն երևում էր տեխնիկական լեզվով։ Կանաչ ցուցիչը տեղում էր, փոխանցման ժամը՝ հին։ Մշակողը խնդրի մեծ մասը վերադարձնում էր օգտատիրոջը։ Ստուգել թույլտվությունները։ Բացել աշխատանքը փակ էկրանի պայմաններում։ Անջատել էներգախնայողությունը։ Միացնել ախտորոշումը։ Եվրասիական հանձնաժողովի հարցուպատասխանը մեկ խորհուրդ էլ է ավելացնում՝ անջատել վիրտուալ մասնավոր ցանցը։ Միգրացիոն հաշվառման նոր առօրյան սկսվում է հեռախոսի կարգավորումների բաժնից։

«Ամինա»-ի 2.5.1 տարբերակը հրապարակվել է 2026 թվականի հունիսի 8-ին։ Թարմացման նկարագրությունը մեկ տող էր՝ «աշխատանքը օպտիմալացվել է»։ Օգոստոսի 7-ին պաշտոնական բաշխման էջը տանում էր RuStore և նվազագույն պահանջ էր նշում Android 8-ը։ Apple-ի հավելվածների խանութում պաշտոնական «Ամինա» այդ օրվա որոնմամբ չէր երևում։ 2025 թվականի մեկնարկին հրապարակված տեղեկություններով iPhone-ի տարբերակը դեռ պատրաստ չէր, իսկ գործող ընթացակարգը Android սարք էր պահանջում։ Օրենքը հեռախոսի ապրանքանիշ չի նշում։ Այն հաշվում է սարքից երեք աշխատանքային օր չստացված տեղորոշումը։

Փորձի քարտեզը ավարտվում է Մոսկվա քաղաքով և Մոսկվայի մարզով։ Տուլա, Կալուգա, Սանկտ Պետերբուրգ կամ մեկ այլ տարածաշրջան տեղափոխված մարդը պետք է անցնի սովորական միգրացիոն հաշվառման։ Հյուրանոցում, հանգստյան տանը, հիվանդանոցի ստացիոնարում և օրենքում նշված մի քանի այլ հաստատություններում ժամանման ու մեկնելու տվյալները գրանցում է վարչակազմը։ Քաղաքի սահմանը երբեմն փողոցում չի երևում։ Մարզի սահմանը կարող է անցնել գնացքի մեկ կանգառի միջով։ Հաշվառման երկու կարգերի սահմանը թղթի վրա շատ հստակ է։

Անորոշ է արդեն Մոսկվայում գտնվող նոր խմբի առաջին քայլի վերջնաժամկետը։ Օրենքը ասում է, թե երբ են այդ մարդիկ մտնում փորձի մեջ։ 2026-ի խմբի համար առանձին 30- կամ 90-օրյա անցումային արտոնություն այնտեղ գրված չէ։ Այդ թվերով ժամկետները վերաբերում են 2025 թվականին օրենքի ուժի մեջ մտնելու պահին հաշվառված կամ չհաշվառված մարդկանց։ Դրանք սեպտեմբերի նոր խմբի վրա ուղղակի տեղափոխելը կարող է սխալ հասցե և սխալ վերջնաժամկետ տալ։

Օգոստոսի 7-ի դրությամբ Սախարովոյի հրապարակային նյութերի մեծ մասը դեռ բացատրում էր աշխատանքի եկածների 2025 թվականի ընթացակարգը։ Ուսանողի կամ աշխատողի չափահաս ընտանիքի անդամի համար օրենքը պարտականության օրը նշել է։ Առաջին այցի, հերթագրման և գործողությունների մանրամասն օրացույցը դեռ ամբողջությամբ բացված չէր։

Սեպտեմբերի 1-ից Մոսկվայում կամ Մոսկվայի մարզում 90 օրից ավելի ոչ աշխատանքային նպատակով օրինական մնացող չափահաս հայաստանցու փաստացի հասցեն, հեռախոսը և տեղորոշման հոսքը միանում են նույն պետական հաշվառմանը։ Տանտիրոջ մեկանգամյա ծանուցման տեղը զբաղեցնում է սարքի պարբերական ազդանշանը։

Օգոստոսի 7-ի երեկոյան «Ամինա»-ի մեկնաբանությունների բաժնում կանաչ կետը դեռ ասում էր՝ տեղորոշումը փոխանցվում է։ Ներքևում մնացել էր երեկվա ժամը։ Օրենքը հաշվում է երեք աշխատանքային օր։ Ժամը չէր շարժվում։