Կաթված չկա, Վլադիմիր Սպիվակովն առողջ է. Սաթի Սպիվակովայի կարճ հերքումը հիվանդանոցի դռնից մինչև Գյումրիի հին խոստումը՝ Սպիվակովի մասին լուրը նորից բացեց նրա հայկական հիշողության մասը

5 ՀՈՒԼԻՍԻ, 2026, ԱՐԱՄ ՄԻՆԱՍՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԹՂԹԱԿԻՑ 

Հուլիսի 3-ի երեկոյան Սաթի Սպիվակովայի էջում հայտնվեց լուսանկար։ Նկարն իր գործն արեց։ Կտրեց առաջին օրերի աղմուկը։ Տակը գրված էր՝ «Մենք տանն ենք»։ Հետո նա շնորհակալություն հայտնեց բոլորին, ովքեր անհանգստացել էին Վլադիմիր Թեոդորովիչի առողջության համար։ Առանձին շնորհակալություն՝ բժիշկներին։ Վերջում մի պարզ ցանկություն կար՝ առողջ եղեք և պահեք իրար։ Ոչ մի երկար բացատրություն։ Ոչ հիվանդության լրիվ քարտեզ։ Ոչ բեմի լեզու։ Տան ձայն էր։ Հոգնած, կարճ, բավական։ Երկու շաբաթ առաջ նույն անունը հայտնվել էր ուրիշ բառերի մեջ՝ շտապօգնություն, աղոթք, կաթվածի կասկած, հերքում, սովորական պալատ, թոքաբորբ, տեղափոխված համերգ։ Հիմա այդ անունը վերադարձել էր տուն։

Հունիսի 19-ի երեկոյան լուրը սկսվեց եկեղեցական բառով։ Միտրոպոլիտ Իլարիոնը իր ալիքում խնդրեց աղոթել Սպիվակովի առողջության համար։ Նա գրեց, որ երաժշտին շտապօգնությամբ տարել են հիվանդանոց՝ կաթվածի կասկածով։ Այդ նախադասությունը արագ դուրս եկավ իր առաջին տեղից։ Այն մտավ լրատվական ժապավեններ, կարճացավ վերնագրերում, թարգմանվեց հայերեն, դարձավ խոսակցության նյութ։ Լուրը դեռ չուներ հիվանդանոցի անուն։ Չուներ բժշկական փաստաթղթի ձայն։ Չուներ ընտանիքի վերջնական խոսքը։ Ուներ մի ծանր բառ՝ կաթված։ Ութսունմեկ տարեկան մարդու անվան կողքին այդ բառը երկար ստվեր է գցում, նույնիսկ երբ հետո հերքվում է։

Հաջորդ օրը Սաթի Սպիվակովան կանգնեց այդ բառի դիմաց։ Նա ասաց, որ Վլադիմիր Թեոդորովիչի մոտ կաթված չկա։ Կան առողջական խնդիրներ։ Նա հուսալի ձեռքերում է։ Նրան հետազոտում են։ Բժիշկները վստահ են, որ ամեն ինչ լավ կլինի։ Այդ պահին հիվանդության անունը դեռ հրապարակված չէր։ Դուռը փակ էր, ինչպես փակ են մնում հայտնի մարդկանց առողջության այն մասերը, որոնք ընտանիքը չի հանում հրապարակ։ Լուրի բայերը փոխվեցին արագ։ «Տեղափոխել են» բառի կողքին եկավ «հերքել է»-ը։ Հետո՝ «հետազոտում են»։ Հետո՝ «սովորական պալատում է»։ Հունիսի 21-ին արդեն ասվում էր, որ նրա հետ ամեն ինչ լավ է, նա սովորական պալատում է։ Այդ բառը սառն էր։ Սովորական։ Այն փոքրացրեց դրաման։ Սենյակի դուռը ծանր վերնագրերից հեռու տարավ մի տեղ, որտեղ չափում են ջերմությունը։ Քաղաքական հիշողությունը մնում է դռան մյուս կողմում։

Հունիսի 21-ին Սվետլանովի անվան դահլիճում պետք է հնչեր «…Նա և երաժշտությունը և խոսքը…» ծրագիրը։ Ալիսա Ֆրեյնդլիխի խոսքը, «Մոսկվայի վիրտուոզները», Վլադիմիր Սպիվակովը՝ գեղարվեստական ղեկավար, դիրիժոր, մենակատար, ջութակ։ Տոմսերը վաճառված էին։ Մոսկվայի միջազգային երաժշտության տան էջում գրված էր՝ մեկ ժամ, մեկ բաժին, առանց ընդմիջման։ Այդ մեկ ժամը պետք է փակեր տան քսաներեքերորդ համերգաշրջանը։ Ծրագրի անունների շարքը պատրաստ էր՝ Բախ, Շուբերտ, Չայկովսկի, Ռախմանինով, Պիացոլա, Մանդելշտամ, Ախմատովա, Գումիլյով, Ցվետաևա։ Հունիսի 19-ի ուշ երեկոյան այդ ամբողջ պատրաստի երեկոյի վրա դրվեց չոր նախադասություն. հունիսի 21-ի համերգը չի կայանա։ Հուլիսի 3-ին նույն էջում արդեն նոր ամսաթիվ կար՝ սեպտեմբերի 12, ժամը 19։00։ Տոմսերը վավեր են։ Սեպտեմբերի 12-ը Սպիվակովի ծննդյան օրն է։ Ութսունմեկը այդ օրը դառնում է ութսուներկու։

Տոմսը համբերատար բան է։ Այն պահում է շարքը, տեղը, դահլիճի մութը, ծափի ուշացումը։ Հիվանդասենյակը այդպես չի պահում։ Այն ունի ժամեր, ջերմաչափ, հետազոտություն, դեղաչափ, հերթապահ բժշկի կարճ հարց։ Հունիսի վերջերին Սաթի Սպիվակովան արդեն ասաց հիվանդության անունը՝ թոքաբորբ՝ բրոնխիտի և ուժեղ գերհոգնածության ֆոնին։ Կաթվածի կասկածը ետ քաշվեց։ Մնաց մարմնի դանդաղ սպառումը։ Երկար աշխատանք։ Չնկատված կամ հետ մղված հիվանդություն։ Ուշացած կանգառ։ Ութսունմեկ տարեկան մարդու համար գերհոգնածությունը գեղեցիկ բառ չէ։ Այն օրացույց է։ Փորձեր են։ Չեղարկված հանգիստ է։ Օդանավակայաններ են։ Բեմի մարդկանց հին սովորություն է՝ հիվանդությունը պահել կուլիսում, մինչև շտապօգնության դուռը բացվի։

Սպիվակովի օրացույցը վաղուց մեկ մարդու օրացույց չէր հիշեցնում։ Նա ծնվել է 1944-ի սեպտեմբերի 12-ին Ուֆայում։ Ընտանիքը այնտեղ էր հայտնվել պատերազմի տարիների տարհանման պատճառով։ Հետո Լենինգրադն էր։ Հետո Մոսկվան։ Յուրի Յանկելևիչի դպրոցը, Դավիդ Օյստրախի ազդեցությունը, 1960-ականների ու 1970-ականների մրցույթները՝ Փարիզ, Ջենովա, Մոնրեալ, Մոսկվա։ 1975-ին բացվեց ամերիկյան մենահամերգային ճանապարհը։ 1979-ին մի խումբ երաժիշտների հետ նա ստեղծեց «Մոսկվայի վիրտուոզներ» կամերային նվագախումբը։ Անունը հետո դուրս եկավ իր առաջին չափից։ Այդ անունը կապվեց խորհրդային վերջի և հետխորհրդային ռուսական մշակույթի ճանաչելի ձայնի հետ։ Լեոնարդ Բերնսթայնի նվիրած դիրիժորական փայտիկի պատմությունը երկար տարիներ քայլեց նրա կողքով։ Փայտիկը ձեռքին, ջութակը կողքին, նվագախումբը հետևում՝ Սպիվակովը մտավ այն մարդկանց շարքը, որոնց կենսագրությունը պաշտոնական լեզուն սիրում է երկարացնել շքանշաններով։

Այդ շարքը երկար է։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ։ Հայաստանի ժողովրդական արտիստ։ Ռուսաստանի պետական մրցանակ։ Ֆրանսիական բարձր պարգևներ։ Իտալիայի, Վրաստանի, Ղրղզստանի, Բաշկորտոստանի, Հայաստանի նշաններ։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Աշխարհի արտիստ»։ «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի բոլոր աստիճանները։ 2025-ի դեկտեմբերին Կրեմլի Եկատերինյան դահլիճում Վլադիմիր Պուտինը նրան հանձնեց Ռուսաստանի աշխատանքի հերոսի ոսկե մեդալը։ Նույն անունը կարող էր լինել պետական արարողության սցենարում, փառատոնի պաստառի վրա, բարեգործական հիմնադրամի ծրագրում և հիվանդանոցային լուրի վերնագրում։ Անունը շարունակում էր աշխատել, երբ մարմինը կանգ էր առել։ Համերգը տեղափոխվում էր։ Տոմսերը պահվում էին։ Բժիշկները մնում էին անանուն։

2003-ի հունվարին ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը ստեղծվեց նախարարական հրամանով և նախագահական հանձնարարության լեզվով։ Սեպտեմբերին այդ նոր կազմը դուրս եկավ Մոսկվայի միջազգային երաժշտության տան առաջին սեզոնի բացմանը։ Սպիվակովը դարձավ նրա գեղարվեստական ղեկավարը և գլխավոր դիրիժորը։ Նույն շենքի նախագահը։ Նույն օրացույցի մշտական մարդը։ Այդ պահից փորձը, ընդունելությունը, պարգևը, նոր սեզոնը, հյուրախաղերի թուղթը, երիտասարդ երաժիշտների անունները և բարեգործական դիմումները սկսեցին պտտվել մեկ ստորագրության շուրջ։ Նրա հիմնադրամը, ստեղծված 1994-ին, երեխաների և պատանիների համար բացել էր առանձին ճանապարհ՝ կրթաթոշակ, գործիք, ցուցահանդես, փոքր բեմ, առաջին արտասահմանյան փորձ։ Հիվանդանոցային լուրը դիպավ ընտանիքին, հետո անցավ այդ ամբողջ ցանցով։ Այնտեղ Սպիվակովը երկար տարիներ եղել էր ձեռքի շարժում, անուն, վարչական վերջակետ։

Սաթի Սպիվակովայի ձայնը այդ ցանցում ունի իր տեղը։ Նա ծնվել է Երևանում՝ Սաթենիկ Սահակյանց անունով։ Հայրը ջութակահար Զարեհ Սահակյանցն էր, մայրը՝ դաշնակահարուհի Աիդա Ավետիսովան։ Նրա կենսագրության մեջ Երևանը դեկոր չէ։ Տուն է։ Երաժշտական տուն։ Այդ տունը հետո գնաց Մոսկվա, հեռուստատեսություն, գրքեր, թատրոն, շրջագայություններ։ Սաթիի գրառումը հայերեն մեդիայում արագ կարդացվեց ընտանեկան լուրի պես։ Սպիվակովը Հայաստանում վաղուց միայն ռուս մեծ երաժիշտ չէ։ Նրա անունը այստեղ անցնում է Սաթիի միջոցով, հետո հասնում է 1988-ի երկրաշարժին, Գյումրիին, բարեգործական համերգներին, այն տնային արտահայտություններին, որոնցով հայերը երբեմն չափազանց մոտ են բերում հեռու մարդուն։ Այդ խոսքերը երբեմն չափազանցնում են կապը։ Կապը դատարկ չէր։ Այն ուներ տեսանելի օրեր։

1988-ի դեկտեմբերի 7-ից հետո Հայաստանի հյուսիսում փոշի էր, ցուրտ, արագ հուղարկավորություններ, օգնության մեքենաներ, կորած մարդկանց անուններ։ Սպիվակովն ու «Մոսկվայի վիրտուոզները» եկան Հայաստան երկրաշարժից հետո։ Այդ այցը նստեց նրա հայկական կենսագրության կոշտ կետերի մեջ։ 2013-ին Գյումրիում լրագրողը խնդրեց նրան հայերեն մի բան ասել։ Նա ասաց՝ «Ես երբեք չեմ մոռանա այս օրերը»։ Ռուսական շեշտը չխանգարեց։ Հակառակը՝ նախադասությունը ավելի հիշվող դարձրեց։ Այն չէր հնչում պատրաստված ճառի պես։ Մարդը օտար լեզվով փորձում էր դիպչել մի քաղաքի ցավին։ Գյումրին հիշում էր ավերակի առաջին տարիները։ Հետո լսում էր այդ նախադասությունը մի երաժշտից, որը վաղուց ապրում էր մեծ դահլիճներում։

1989-ի մարտին, երբ քաղաքի ավերակների միջից դեռ անձնական իրեր էին դուրս գալիս, Սպիվակովը խոսեց զգուշությամբ։ Ասաց, որ ձեռքը չի բարձրանա ուրախ երաժշտություն կատարել։ Խոստացավ՝ երբ երեխաները մեծանան և տները կառուցվեն, նրանք կվերադառնան, կհանդիպեն, ուրախ երաժշտություն կհնչի։ Այդ խոստումը չմտավ որևէ պաշտոնական արձանագրության մեջ։ Քաղաքը պահեց այն իր ձևով։ Տարիներ անց նա նորից գալիս էր Գյումրի՝ Խաչատրյանի հոբելյանական ծրագրով, բարեգործական համերգով, մի դահլիճ, որտեղ հանդիսատեսը պահում էր երաժշտության սպասումը և 1988-ի չավարտված խոսակցությունը։ 2022-ի նոյեմբերին Վ. Աճեմյանի անվան թատրոնում նրա բարեգործական համերգի մասին լուրը նորից կապվեց նույն քաղաքի հետ։ Գյումրին այդ կենսագրության մեջ ֆոն չէր։ Այն ստուգման տեղ էր։ Այնտեղ մեծ խոսքը երկար չի ապրում, եթե մարդը չի վերադառնում։ Սպիվակովը վերադարձել էր։ Մի քանի անգամ։

Երևանում նրա խոսքերից վերցվում էր ամենաջերմը։ 2016-ին Արամ Խաչատրյան համերգասրահի մոտ նա ասաց, որ այստեղ իր տանն է։ 2020-ի աշնանը, Արցախի պատերազմի օրերին, նա իր առաջիկա համերգի հոնորարը փոխանցեց երեխաներին օգնելու նախաձեռնությանը։ 2022-ին Երևանում նրա անունը կապվեց վիրավորում ստացած և բուժում ու վերականգնում անցնող զինվորների աջակցության ծրագրի հետ։ Այս փաստերը Հայաստանում հիշվում են առանց երկար ձևակերպման։ Նա եկել է։ Նվագել է։ Փող է փոխանցել։ Ասել է մի քանի բառ։ Կանգնել է բեմի վրա այն օրերին, երբ մշակութային ժեստը մի քանի ժամով թուլացնում էր մենակության զգացումը։ Հունիսի վերջին նույն մարդիկ կարդում էին թոքաբորբի մասին և գրում էին՝ առողջություն։ Այդ գրառումներում առաջին պլանում Կոլմարը չէր, Ղրիմը չէր, Կրեմլը չէր։ Առաջին պլանում Սաթիի ամուսինն էր, հին համերգների մաեստրոն, Սպիտակից հետո Հայաստան եկած մարդը։

Սպիվակովի անունը այդ ջերմ շրջանակում ամբողջությամբ չի տեղավորվում։ Ստորագրություններն ու պարգևները ունեն իրենց առանձին թղթապանակը։ 2014-ի մարտին նա հայտնվեց այն ռուսաստանցի մշակութային գործիչների շարքում, որոնք ստորագրեցին Վլադիմիր Պուտինի՝ Ուկրաինայի և Ղրիմի վերաբերյալ դիրքորոշմանը աջակցող նամակը։ Նամակի լեզուն խոսում էր ընդհանուր պատմության, մշակույթի, արմատների, հայրենակիցների մասին։ Այդպիսի ստորագրությունը միջազգային բեմերում արագ դառնում էր հարց։ Երբեմն՝ բողոք։ Մի քանի շաբաթ անց Միացյալ Նահանգների համալսարանական բեմերից մեկում համերգը ընդհատվեց։ Քաղաքական թղթի վրա դրված ստորագրությունը հասել էր երաժշտական երեկոյի դուռը։ Բեմը չկարողացավ պահել իրենից դուրս գրված նախադասության քաշը։

Այդ էջը նրա մոտ փակ չմնաց։ 2020-ին, Բելառուսի նախագահական ընտրություններից հետո, բռնի ճնշումների օրերին, նա վերադարձրեց Ալեքսանդր Լուկաշենկոյից ստացած Ֆրանցիսկ Սկորինայի շքանշանը։ Բաց նամակում խոսեց խավարամտության, բռնության, նվաստացման մասին։ 2022-ի փետրվարին, Ռուսաստանի ներխուժումից երկու օր անց, նա ռուսաստանցի մշակութային գործիչների խմբի հետ ստորագրեց կոչ՝ դադարեցնել ռազմական գործողությունները, զորքերը հետ քաշել, նստել բանակցությունների սեղանի շուրջ։ Նույն կոչի տակ կար Ալիսա Ֆրեյնդլիխի անունը։ Հունիսի 21-ին հենց նա պետք է Սպիվակովի հետ կանգներ Մոսկվայի երաժշտության տան բեմին։

Այդ փաստերը անհարմար են համերգային կենսագրության համար։ Դրանք չեն հնչում Բախից առաջ։ Չեն տեղավորվում ծաղիկների արարողության մեջ։ Մնում են կողքին՝ թուղթ, ստորագրություն, վերադարձված շքանշան, չեղարկված պաստառ, բողոք, երկար մեկնաբանություն։ 2022-ին Կոլմարի փառատոնը, որը Սպիվակովը ղեկավարում էր 1989-ից, անցավ ուրիշ ձեռքի։ Ֆրանսիական քաղաքի պատմությունը հիմա հաշվում է նրա երեսուներկու թողարկումները և ավելի քան յոթ հարյուր համերգները։ Հետո՝ երեք տարվա դադարից հետո, սկսվում է Ալեն Ալտինօղլուի շրջանը։ Սպիվակովը այդ փոփոխությունը ընդունեց ցավով։ Ասաց, որ բանակցությունները տարվել են իր թիկունքում։ Խոսեց դավաճանված լինելու զգացման մասին։ Փառատոնի համար դա գոյատևման և նոր քաղաքական օդի հարց էր։ Նրա համար՝ երեսուներեք տարվա աշխատանքի կտրուկ վերջ։ Կոլմարի եկեղեցիները, հին մաքսատունը, Ալզասի ամառային դահլիճները դուրս եկան նրա օրացույցից։

Հունիսյան հիվանդությունը այդ բոլոր թղթերը բերեց նույն սեղանին։ Ով Սպիվակովին հիշում էր որպես Հայաստանի բարեկամ, կարդաց Սաթիի գրառումը։ Ով նրան հիշում էր 2014-ի նամակով, չմոռացավ ստորագրությունը։ Ով հետևում էր ռուսական մշակույթի եվրոպական նահանջին, հիշեց Կոլմարը։ Ով սիրում էր նրա ձայնագրությունները կամ «Վիրտուոզների» հին հնչողությունը, սպասեց բժշկական լավ լուրի։ Հիվանդանոցը մարդուն փոքրացնում է մինչև մարմին։ Հանրային հիշողությունը նրան այդքան հեշտ չի թողնում։ Այն բերում է շքանշանները, սխալները, նվիրատվությունները, համերգները, վիրավորանքները, չեղարկված տոմսերը։ Մարդը պառկած է սովորական պալատում։ Անունը շարունակում է շրջել քաղաքներով։

Առողջական լուրը առաջին ժամերին արագ կորցնում է մարմինը։ Մեկը գրում է աղոթքի լեզվով։ Երկրորդը վերցնում է ախտորոշման կասկածը։ Երրորդը վերնագիր է դնում։ Չորրորդը թարգմանում է։ Հինգերորդը հիշում է տարիքը։ Վեցերորդը փնտրում է վերջին լուսանկարը։ Բժիշկը այդ շղթայում գրեթե չի երևում։ Ընտանիքը ստիպված է լինում սխալ բառը հանել ճանապարհից, մինչ բուժումը մնում է փակ դռան հետևում։ Սաթիի «կաթված չկա»-ն այդ պահին բժշկական զեկույց չէր։ Այն մաքրող նախադասություն էր։ Կարճ։ Կտրուկ։ Անհրաժեշտ։

Հուլիսի 3-ին նրան այլևս պետք չէր երկար խոսել։ Մի քանի օր առաջ նա արդեն ասել էր հիվանդության անունը՝ թոքաբորբ բրոնխիտի և ուժեղ գերհոգնածության ֆոնին։ Այդքանն էր բավական։ Տուն բառը պետք էր։ Սպիվակովի կյանքում տունը միշտ շարժվել է՝ Ուֆա, Լենինգրադ, Մոսկվա, Երևան, Փարիզ, Կոլմար, Իսպանիա, համերգասրահ, հյուրանոց, օդանավակայան, փորձասենյակ։ Սաթիի «Մենք տանն ենք»-ը այդ ամբողջ աշխարհագրությունը սեղմեց մեկ կետի մեջ։ Հայկական ընթերցողի համար նախադասությունը մեկից ավելի շերտ ուներ։ Այն ընտանեկան ռուսերեն գրառում էր, որը հայերենում տաքանում էր Սաթենիկ Սահակյանցի անունով, Երևանի հիշողությամբ, այն հին սովորությամբ, որով հայկական միջավայրը երբեմն մեծ մարդկանց տուն է կանչում նաև հեռվից։

Հիվանդանոցից դուրս գրվելու լուրի տակ գրեցին երգիչներ, դերասաններ, օպերային ձայներ, հեռուստատեսային դեմքեր, ծանոթներ և անծանոթներ։ Մեկնաբանությունները նման էին իրար՝ առողջություն, ուժ, արագ վերադարձ, սպասում ենք բեմում։ Այդ կրկնության մեջ ամենաճիշտ բառը սպասումն էր։ Սպիվակովի վերադարձի առաջին տեսանելի կետը հիմա սեպտեմբերի 12-ն է։ Մոսկվայի երաժշտության տան էջում երեկոն կանգնած է նույն չորությամբ՝ Ալիսա Ֆրեյնդլիխ, «Մոսկվայի վիրտուոզներ», Վլադիմիր Սպիվակով, Սվետլանովի դահլիճ, 6+, տոմսերը վաճառված են, տոմսերը վավեր են։ Այդ էջում հիվանդանոց չկա։ Կա ժամ։ Կա դահլիճ։ Կա նոր ամսաթիվ։ Կա տեղերի բացակայություն։

Ծննդյան օրը մշակութային հաստատությունները սովորաբար վերածում են հոբելյանական ծեսի։ Ծաղիկներ։ Ողջույնի հեռագրեր։ Հին կադրեր։ Գործընկերների տեսագրություններ։ Այս անգամ նույն օրը կկրի հունիսյան հիվանդության հետքը։ Աթոռները վաճառված են։ Ծրագիրը չի ջնջվել։ Պաստառի անունները մնացել են իրենց տեղերում։ Նրանց վրա նստել է մի շերտ, որը վարչական խմբագրումը չի հանում։ Ֆրեյնդլիխի ներկայությունն էլ իր լռությունն ունի։ 2022-ի կոչի ստորագրողներից մեկը պետք է խոսք կարդա մի երաժշտի կողքին, որի անունը երկու շաբաթ առաջ շրջում էր հիվանդանոցային լուրերում։ Բեմում այդ մասին չեն խոսի։ Դահլիճը կհիշի իր ձևով։ Շնչառությամբ։ Մի քիչ երկար ծափով։ Երաժիշտների արագ հայացքով դեպի դիրիժորի ձեռքը։

Վարչական լեզուն երբեմն անսպասելիորեն ճիշտ է լինում։ Այն չի նկարագրում վախը։ Չի բացատրում թոքաբորբը։ Չի պատմում շտապօգնության մասին։ Այն պահում է տեղը, մինչև մարդը վերադառնա։

Սեպտեմբերի 12-ին, եթե բժիշկների և ընտանիքի ուզածը կատարվի, Սվետլանովի դահլիճում մարդիկ կտեսնեն տարեց երաժշտի վերադարձը իր աշխատանքին։ Ծափը հավանաբար երկար կլինի։ Ֆրեյնդլիխի ձայնը կմտնի այն տեքստերի մեջ, որոնք հունիսին մնացին լռության տակ։ «Վիրտուոզները» կբռնեն առաջին հնչյունը։ Սպիվակովի ձեռքը կբարձրանա։ Երկու շաբաթ հիվանդանոցային լեզվով չափված պատմությունը նորից կչափվի շնչով, լարով, լուռ դահլիճով։ Հուլիսի 3-ի լուսանկարը կմնա իր տեղում։ Այն չի պահանջում մեծ խոսք։ Այնտեղ մարդը տանն է։ Մոսկվայի երաժշտության տան էջում գրված է՝ տոմսերը վավեր են։ Երկու չոր նախադասություն։ Մեկը պահում է կյանքը։ Մյուսը՝ նստատեղը։