Կախարդական փայտիկը մնաց հեռուստատեսությունում, ձեռնափայտը հայտնվեց ձախ ձեռքում. ինչպես հիվանդությունը, ծնողների մահը և անավարտ թատրոնը Հմայակ Հակոբյանին դուրս բերեցին կադրից
- 2 дня назад
- 5 мин. чтения
9 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ՍԱՐԳԻՍ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԹՂԹԱԿԻՑ
2026 թվականի օգոստոսի 8-ին Հմայակ Հակոբյանը նկարագրեց այն առարկան, որով այժմ անցնում է Մոսկվայի փողոցներով։ Սովորական հովանոցը նրա համար հենարան է դարձել։ Ծանոթները ձեռնափայտեր են նվիրել, և դրանցից մեկը նա անվանում է «ձախ ձեռքի շարունակություն»։ Հակոբյանը 69 տարեկան է։ Այս տարի, իր հաշվարկով, լրանում է բեմական աշխատանքի վաթսուն տարին։ Վերադարձի խոստում նա չտվեց։ Նախկին առույգությունը, թեթևությունը և շարժունությունը մարմինը չի պահում։ Հեռուստատեսային հրավերներ կան, առաջարկված նյութը նրան չի գրավում։ Դեմքի «վերականգնման» մասին կիսակատակ խոսքն արագ փոխվում է լուրջ հարցի՝ հանդիսատեսը ցանկանո՞ւմ է տեսնել իրեն այսօրվա տեսքով։ Մի քանի նախադասության մեջ հավաքվում են նրա երկար բացակայության պատճառները՝ ցավ, ինքնասիրություն, վատ սցենարներ և վախ, որ տեսախցիկը ծերացող մարդուն կօգտագործի իր պատրաստի պատմության համար։
Պատրաստի պատմությունն արդեն շրջանառվում է։ «Հազիվ է քայլում, մենակ է ապրում մուրացկան թոշակով» ձևակերպումը 2025 թվականի հունվարից անցնում է կայքից կայք՝ հաճախ նույն նախադասություններով, նույն դրամատիկ հերթականությամբ։ Այնտեղ կա Կուտուզովսկի պողոտայի ծնողական բնակարան, որը նկարագրվում է որպես տարօրինակ իրերով լցված պահեստ, կա Օստանկինո տեղափոխված կինը, կա շաբաթական մեկ հանդիպում, կա 25 հազար ռուբլու թոշակ։ Հակոբյանի իսկ խոսքերից վերցված ցավը կպցվել է ուրիշների գրած տեսարաններին և դարձել ամբողջական անկման սյուժե։ Այդ սյուժեն հարմար է վերնագրի համար, բայց ժամանակագրությունը չի դիմանում։ 2025-ի հոկտեմբերին նա արդեն ասում էր, որ ստանում է մոտ 60 հազար ռուբլի, ունի տարիներով կուտակած խնայողություններ և կարող է իրեն շատ բան թույլ տալ։ Կնոջ մասին էլ նրա բառապաշարում «լքել» բայը չկար։ Նա ասում էր, որ Ելենայի շնորհիվ է դեռ ապրում։
Հակոբյանի կյանքի առաջին բնակարանը նույնպես խիտ էր իրերով, բայց դրանցից յուրաքանչյուրն իր դերն ուներ։ Նա ծնվել է 1956 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Մոսկվայում՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, աճպարար-մանիպուլյատոր Հարություն Հակոբյանի և Լիա Հակոբյանի ընտանիքում։ Նեգլիննայա փողոցի 20-րդ տան փոքր սենյակում մանկական մահճակալը ժամանակին չհասավ, և հայրը նորածնին տեղավորեց բեմական արկղի մեջ։ Նույն արկղը հանդիսատեսին դատարկ էր երևում հայելու շնորհիվ։ Հյուրերի առաջ Հարությունը ծածկոցը քաշում էր, արտասանում իր հանդիսավոր խոսքը, և ներսում հայտնվում էր որդին։ Հմայակը հետագայում պատմում էր, որ կյանքի առաջին ամիսներն անցկացրել է «հայելից այն կողմ»։ Ընտանեկան լեգենդը մանրամասն մշակված էր։ Հայրը հասկանում էր, որ արտիստին կենսագրություն էլ է պետք, և որդու ծնունդը հենց սկզբից վերածել էր համարի։
Հինգ տարեկանից Հմայակը հոր հետ բեմ էր դուրս գալիս։ Թաքնվում էր լայն հանդերձանքի տակ, բռնվում հոր ոտքերից, սպասում պայմանական հարվածին և ճիշտ պահին գլորվում դեպի բեմեզր՝ ձեռքին աղավնու վանդակ։
Դպրոցում նույն շարժիչ ուժը վերածվել էր անկարգության։ Նա նկարում էր դասագրքերի վրա, ֆոկուսներով խափանում ստուգողականները, կտրած պիոներական փողկապը պատրաստվում էր ակնթարթորեն «վերականգնել», բայց տնօրենը նրան դուրս էր նետել մինչև համարի ավարտը։ Երեխան ուզում էր նկարիչ դառնալ, սովորել էր Վլադիմիր Սերովի արվեստանոցում, ընդունվել Սուրիկովի գեղարվեստական դպրոց։ Հետո ընտրեց էստրադային-կրկեսային ուսումնարանը։ Այնտեղ ընկավ, վնասեց ողնաշարը և տեղափոխվեց Թատերական արվեստի պետական ինստիտուտ՝ Անխել Գուտիերեսի ռեժիսորական կուրս։
Վնասվածքը չփակեց կարիերան։ Այն մնաց մարմնի մեջ և սպասեց իր ժամին։ 1980-ականներին Հակոբյանը վարում էր «Առավոտյան փոստը», «Զարթուցիչը», «Վաղ առավոտից» ու տոնական հաղորդումներ, նկարահանվում էր կինոյում, մեկնում արտասահմանյան հյուրախաղերի։ Հետագայում «Բարի գիշեր, փոքրիկներ» ծրագրում հայտնվեց Ռահատ Լուկումիչը՝ գունավոր հագուստով, արագ խոսքով, մանկական լրջությամբ աշխատող կախարդը։ Հակոբյանը հաշվում էր 35 կինոդեր և ավելի քան վաթսուն երկիր։ «Խեղճ Մաշան», «Օրենքով գողերը», «Կատաղած ավտոբուսը», Յուրի Կարայի «Վարպետը և Մարգարիտան» տարբեր հանդիսատեսներ բերեցին նրա շուրջ։ Նա իրեն անվանում էր «արտարժութային արտիստ»։ Խորհրդային պետությունը նրան ուղարկում էր հյուրախաղերի, արտասահմանյան հոնորարների մեծ մասը վերցնում էր, մնացածով նա կարողանում էր մեքենա, բնակարան, ամառանոց գնել։ Այդ ժամանակ նրա անհետանալու խնդիրը հակառակ իմաստ ուներ․ կինոռեժիսորները չէին կարողանում նրան բռնել, քանի որ նա ամիսներով Ճապոնիայում, Անգլիայում կամ Եվրոպայում էր։
1990-ականների սկզբին նա երկար ժամանակ աշխատեց Ճապոնիայում, վերադարձավ Մոսկվա և տեսավ կանգնած կինոն, դատարկվող թատրոններն ու կիսատ նախագծերը։ Հետագա տարիներին առաջարկները նորից շատացան, բայց սերիալների դերերը նրա համար «ստվարաթղթե» էին։ Նրա մեծ ծրագիրը մանկական հրաշքների թատրոնն էր՝ «Ծերունի Խոտաբիչ», «Կալիոստրո», «Զմրուխտե քաղաքի կախարդը» ներկայացումներով։ Նա կազմել էր խումբ, հավաքել դերասաններ ու աշակերտներ, փնտրել հովանավորներ։ Գումարը չեկավ։ Խումբը ցրվեց։ Հակոբյանը մարդկանց բաժանեց հագուստները, դեկորների մասերն ու ռեկվիզիտը, որպեսզի նրանց սպասումը լրիվ դատարկ չմնար։ Մնացին մանկական հիվանդանոցները, որտեղ նա անվճար ելույթ էր ունենում։ Երբեմն, իր պատմելով, նախ լացում էր բուժքույրերի սենյակում, հետո հագնում բեմական հագուստը և մտնում երեխաների մոտ։
Մարմինը այդ տարիների հաշվապահությունը պահել էր ավելի կարգապահ, քան մշակութային հաստատությունները։ Երիտասարդ տարիքի անկումը կրկեսային ուսումնարանում դարձավ առաջին գրառում։ Հյուրախաղերի ծանր ճամպրուկները և դեկորները՝ հաջորդը։ Կինոյում նա աշխատում էր առանց կրկնորդի։ «Օրենքով գողերը» ֆիլմում նրա վրա անիվ էին նետում՝ մի քանի փորձով։ «Կատաղած ավտոբուսում» կերպարին դուրս էին շպրտում դիմապակու միջով։ «Վարպետը և Մարգարիտան» նկարահանելիս նրա պարանոցը վնասվեց հնարքի ժամանակ։ Ավելի ուշ նա խոսում էր ողնաշարի ճողվածքների, ճաքերի, մշտական ցավի և շարժվելու դժվարության մասին։ 2025-ի գարնանը ասում էր, որ ապրում է ցավազրկողների վրա։ Բժիշկները թանկարժեք վիրահատություն էին առաջարկել, իսկ նա վախենում էր այն ելքից, որի դեպքում քայլելու հնարավորությունը կարող էր վերջնականապես կորչել։ Տարիներով կրկնվող նկարագրության առանցքը չի փոխվել՝ մեջք, պարանոց, ցավ, հենարան։
2005-ին մահացավ Հարություն Հակոբյանը։ Որդին տարիներ անց խոստովանեց, որ հոր մահից հետո երկար ժամանակ խմել է և կանգ է առել բժիշկների կոշտ զգուշացումից հետո։ 2020 թվականի մարտին մահացավ մայրը։ Լիա Հակոբյանին նա անվանում էր իր բարոյական լարիչը։ Այդ կորստից հետո փակվեց ծնողական բնակարանում, վարագույրները քաշեց և շփման շրջանակը նեղացրեց մինչև կնոջը։ 2023-ին, երկար դադարից հետո հեռուստատեսային ստուդիա մտնելով, ասաց, որ ներսից շարունակում է փլվել։ Փողոցում նրան դեռ ճանաչում էին, դաջվածք էին ցույց տալիս Ռահատ Լուկումիչի պատկերով, խնդրում լուսանկարվել։ Տանը նա այլ կերպ էր ապրում՝ հին իրերի, հոր ռեկվիզիտի, սեփական հավաքածուների և մահացած մարդկանց հիշողությունների կողքին։
2025-ի հունվարյան հրապարակումը Ելենայի առանձին բնակվելը ներկայացրեց որպես ամուսնու խառնաշփոթ տնից փախուստ։ Նույն տեքստում Հակոբյանը կնոջը նկարագրում էր որպես իրեն ապրեցնող մարդ։ Մի քանի ամիս անց նա պատմում էր, որ Ելենան արվեստաբանական կրթություն ունի, լավ գիտի Մոսկվայի ճարտարապետությունը, և իրենք միասին քայլում են քաղաքում։ Առանձին հասցեները հաստատված ամուսնալուծության կամ խզման չվերածվեցին։ Նրա մենակությունը իրական է այն չափով, որով նա կորցրել է ծնողներին, ուսուցչին, Ալեքսանդր Շիրվինդտին, Միխայիլ Դերժավինին և իր հին շրջապատի մեծ մասին։ Կնոջը այդ դատարկության մեջ դնելը ուրիշ պատմություն է, որը Հակոբյանի խոսքերը չեն հաստատում։
Թոշակի պատմությունն ավելի հեշտ է ստուգվում ամսաթվերով։ 2023 թվականի նոյեմբերին նա նշել էր 23 հազար ռուբլի և ասել, որ այդ գումարը բուժմանը չի բավականացնում։ 2024 թվականի փետրվարի 5-ին Ռուսաստանի նախագահի թիվ 90 հրամանագրով նրան շնորհվեց Ռուսաստանի վաստակավոր արտիստի կոչում՝ երկարամյա ստեղծագործական աշխատանքի համար։ Այդ պահին նա 67 տարեկան էր, բեմում կանգնելն արդեն դժվար էր։ 2025-ի սկզբի նյութերը շարունակում էին շրջանառել 25 հազարի թիվը։ Նույն տարվա հոկտեմբերի 29-ին Հակոբյանը պատմեց մոտ 60 հազար ռուբլու թոշակի մասին, այն կապեց կոչման հավելավճարի հետ և հիշեցրեց իր խնայողությունները։ Խորհրդային հյուրախաղերից, 1990-ականների արտասահմանյան աշխատանքից ու կազինոների ելույթներից մնացած միջոցները նրան թույլ են տալիս չաշխատել։ Նա նաև ասաց, որ 60 հազարով առանձին ապրելը շատ համեստ կլիներ։ «Մուրացկան» բառը այդ տարբեր նիշերը ջնջում է և թողնում մեկ հարմար պատկեր։
Թոք-շոուների առաջարկները նա հետ է ուղարկում, երբ այնտեղ սպասում են ընտանեկան սկանդալ և «տապակած» պատմություն։ Դերերն էլ մերժում է, երբ առաջարկում են խաղալ նախկին կրկեսային արտիստի կամ հերթական թոշակառուի։ 2025-ի սեպտեմբերին ասել էր, որ վախենում է ավելորդ խոսք ասել, քանի որ հետո տպագրում են ուրիշ բան։ Նույն զրույցում հնչեց ուղիղ պատասխանը՝ «Ես ոչ մի տեղ չեմ գնացել»։ Նրա լռությունն ընտրված վարք է, իսկ հիվանդությունը սահմանում է դրա ֆիզիկական չափը։ Առաջարկը կարող է լինել, տեսախցիկը՝ պատրաստ, հոնորարը՝ իրական։ Հակոբյանը հարցնում է՝ ինչ է իրենից մնալու եթերից հետո։
2026 թվականի մարտի 18-ին նրա անունը հնչեց Ռուսաստանի կառավարության նիստում։ Վլադիմիր Պուտինը Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի քաղաքականությունը համեմատեց Հակոբյանի ֆոկուսների հետ։ Նույն օրը լրագրողը զանգահարեց աճպարարին։ Նա պատասխանեց, կատակեց, հետո անցավ խորհրդային օլիմպիական հիշողություններին։ «Անհետացած» մարդը հեռախոսի մյուս ծայրում էր։ Հուլիսին Մոսկվայի փողոցում անցորդը նկարահանեց նրան՝ վառ կոստյումով և գլխարկով։ Հակոբյանը կանգ առավ, խոսեց, ինքնագիր տվեց։ Այդ տեսանյութի մասին պատմող հրապարակումներից մեկը նորից գրեց 21 հազար ռուբլու թոշակի մասին՝ ամիսներ առաջ հրապարակված 60 հազարի կողքով անցնելով։ Հին սյուժեն ավելի երկար է ապրում, քան դրա ներսում տեղադրված թիվը։
Օգոստոսին նա կրկին ասաց, որ նախկինի պես բեմ չի վերադառնա։ Այդ նախադասության մեջ չկար հրաժեշտի հանդիսավորություն։ Կային հովանոց, նվիրած ձեռնափայտեր, չհետաքրքրող հեռուստատեսային առաջարկներ և դեմքի մասին անհարմար կատակ։ Մանկության տարիները հիշելիս Հակոբյանը կախարդական փայտիկը կոչել էր ձախ ձեռքի շարունակություն։ 2026-ի օգոստոսին նույն բառերը տվեց ձեռնափայտին։ Հին կադրերում այդ ձեռքը բացում է դատարկ ափը և սպասում ծափին։ Նոր կադրերում սեղմում է բռնակը։ Հակոբյանը Մոսկվայում է։ Քայլում է դանդաղ։ Տեսախցիկը նրան գտնում է ամեն անգամ, երբ հերթական վերնագիրն արդեն հասցրել է նրան անհետացած հայտարարել։
