Փենսիլվանիայում Թրամփի ելույթի ժամանակ հրաձգություն է տեղի ունեցել. նրան արյունոտ ականջով դուրս են բերել բեմից

14 հուլիսի, 2024, ԱՄՆ, ԱՇՈՏ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Ամերիկան մի պահ սառեց էկրանների դիմաց. Դոնալդ Թրամփի հերթական հանրահավաքը մի ակնթարթում վերածվեց կրակոցների, խուճապի ու տեղում կայացած անվտանգության գործողության։ Տեսագրության մեջ երևում է՝ Թրամփը ձեռքով բռնում է ականջը, արյունը թափվում է, նա կռանում է, իսկ Գաղտնի ծառայության աշխատակիցները՝ մեխանիկորեն ճշգրիտ, նրա շուրջը պատ շարելով դուրս են բերում բեմից։ Այդ պահին ամբոխի արձագանքը միախառնված էր վախի, շոկի ու մի տեսակ մարտական համառության հետ. նա բռունցք բարձրացրեց, ասես ուզեց ցույց տալ, որ դեռ կանգուն է։

Ասեցին՝ կրակողը միջոցառման տարածքում չի եղել. բարձրացել է մոտակա շենքերից մեկի տանիք ու կրակել այնտեղից՝ զգալի հեռավորությունից։ Շրջանային դատախազ Ռիչարդ Գոլդինգերը հաստատեց՝ կրակել է «մի քանի հարյուր յարդ» հեռավորությունից. այսպիսի կրակոցի համար հրացան է պետք, սառնասրտություն ու պատրաստվածություն։ Կասկածյալը սպանվել է։

Հաստատվել է նաև մեկ քաղաքացիական զոհ. մարդ, որը պարզապես եկել էր լսելու իր նախընտրելի թեկնածուին։ Մնացածը դեռ փոշու մեջ է․ քանի՞ վիրավոր կա, արդյո՞ք կան բերման ենթարկվածներ, որո՞նք են կասկածյալի նշանառությունը, դրդապատճառները, կենսագրությունը։ Ամեն ինչ դեռ քննչական սեղաններին է։

Թրամփի խոսնակը վստահեցրել է՝ նա «լավ է», գտնվում է բժշկական հաստատությունում, անցնում է զննություն։ Թրամփը, իր հերթին, շնորհակալություն է հայտնել իրավապահներին ու առաջին արձագանքողներին՝ «զազրելի հարձակմանը» արագ հակազդելու համար։ Սպիտակ տունը հայտնել է, որ Ջո Բայդենը տեղյակ է, բայց այս պահին հրապարակային հայտարարություն չի արել։ Մինչ քաղաքական հաղորդագրությունները հերթով կհասցվեն Հանրային տիրույթ՝ մեկ բան արդեն ակնհայտ է. երկու կուսակցությունների առաջատար գործիչները շտապում են դատապարտել քաղաքական բռնությունը և՝ անկախ նախընտրական կրքի աստիճանից, ընդգծում են անվտանգության առաջնահերթությունը։

Հակառակ այն բանին, որ կրակոցները հնչել են մեկ մարդու կողմից, այս դեպքը վաղուց դուրս է եկել «մի հոգու հանցանք» սահմանումից։ Այն հանկարծակիորեն, բայց շատ պարզ ցույց տվեց, թե որքան փխրուն են դարձել կանոնները, որոնք պիտի պահեին ընտրական մրցապայքարը քաղաքակիրթ դաշտում։ Քանի՞ անգամ է Ամերիկան անցել այս վշտոտ ճանապարհով՝ Լինքոլն, Գարֆիլդ, ՄակՔինլի, Քենեդի, Ռեյգան… Ամեն նոր կրակոց նման դեպքերում ոչ միայն հիշեցնում է անցյալը, այլ նաև սրում է ներկան՝ զենքի ազատ շրջանառության, ատելության խոսքի, ծայրահեղականացման, սոցիալական ցանցերում թունավոր քարոզչության թեմաներով։

Այս գիշեր իրավապահները սկսելու են հաշվարկել ամեն մանրուք՝ ով, ինչպե՞ս, ե՞րբ է բարձրացել տանիք, ո՞ր պահից պիտի տեսանելի լիներ, ինչո՞վ են զբաղվել հակադիպուկահարային դիտարկման խմբերը, ինչպես՞ է տնօրինվել շենքերի շրջափակումը։ Մյուս օրը թերևս կոնգրեսական լսումների մասին էլ կխոսեն․ եթե պարզվի, որ անվտանգային շղթայում բացեր կային, կպահանջվեն բացատրություններ՝ ի՞նչ պիտի արվեր և չարվեց։

Բայց այս պատմության ամենավտանգավոր հատվածը դեռ տեսանելի չէ։ Թե ինչպես է, որոշ ժամեր անց, սոցիալական մեդիան լինելու միջադեպի երկրորդ դաշտահարթակը՝ դավադրության տարբերակներով, ատելության կոշտ լեզվով, «մերները» ընդդեմ «նրանցը» պարզունակ բաժանումով։ Ճշմարտությունը սովորաբար ավելի դանդաղ է քայլում, քան սոցցանցային բղջաձայնը։ Ահա ինչու իրավապահների ամենակարևոր խնդիրը միայն հրացանի ծագումն ու կրակողի ինքնությունը բացահայտելը չէ, այլ նաև հնարավորինս արագ, հստակ ու ամբողջական տեղեկատվությամբ փակել այն վակուումը, որտեղ սովորաբար աճում են խառնակիչ բոլոր թվերը։

Թրամփի հանրահավաքները միշտ էլ եղել են բարձր ռիսկային՝ կապված և՛ ամբոխի ծավալի, և՛ հակախմբերի հնարավոր գործողությունների, և՛ Թրամփի՝ որպես հասարակության մի հատվածի համար սիմվոլիկ կերպարի, մյուսների համար՝ սուր հակամարդկային կերպար սահմանման հետ։ Այս ամենը, հատկապես ընտրություններից ամիսներ առաջ, սարքել է հողի տեսքով այն, ինչը հիմա տեսանք՝ մեկ արձակված պարկուճը ցնցեց ամբողջ երկրի քաղաքական օրակարգը։ Հաջորդ հանրահավաքներին, վստահ եղեք, մուտքի վերահսկողությունը, տարածքների փակագծումը, բարձրադիր շենքերի դիտարկումը, անօդաչուների կիրառումը, հակադիպուկահարային թիմերի կազմը պետք է տեսանելիորեն խստացվեն։ Մարդիկ պետք է տեսնեն, որ նույն սխալը չի կրկնվելու։

Կա նաև այլ կարևոր՝ ինքնից սրված հարց. ինչպե՞ս խոսել քաղաքականության մասին, երբ կրակոցը դառնում է փաստարկ։ Որտե՞ղ է ավարտվում ազատ խոսքը, որն անսահման համարձակ է իր քննադատության մեջ, և որտեղ է այն դառնում հրահրում։ Սա բարակ սահման է, որը, ցավոք, շատերը գերազանցում են՝ կամ անգիտակցաբար, կամ զուտ քաղաքական շահի մղումով։ Իսկ նման դեպքերի հետևանքը միշտ անձնական ողբերգություն է՝ մեկ զոհված, մի քանի վիրավոր, ընտանիքներ, որոնք էլ չեն վերադառնա իրենց սովորական կյանքին։

Այս գիշեր ամենակարևորը թափանցիկությունն է ու զսպվածությունը։ Իրավապահ մարմինները պետք է խոսեն շատ ու հստակ, լրատվամիջոցները՝ ստուգվածով, հանրությունը՝ առանց ջահերի ու խաչերի։ Տրամաբանորեն՝ սա փորձություն է ոչ միայն անվտանգության պետական կառուցվածքների, այլև երկրի քաղաքական մշակույթի համար։ Եթե այս դեպքից հետո քաղաքական դաշտը խելքի չի գալու ու չի փորձելու նոր պայմանավորվածություններ գտնել՝ կարելի է սպասել նոր ու ավելի վտանգավոր էսկալացիաների։

Բաթլերում հնչած կրակոցները չեն ավարտվել այն րոպեին, երբ Գաղտնի ծառայությունը Թրամփին դուրս բերեց բեմից։ Դրանք շարունակվում են հիմա՝ քննիչի գրասեղանի վրա, քաղաքական գործչի ելույթի հաջորդ նախադասության մեջ, սոցցանցերի ամենահաս յոթնօրյա ընթացքի մեջ։ Եվ այս ամենի մեջ պիտի պահպանվի ամենաբարդ հավասարակշռությունը՝ խիստ պաշտպանություն, բայց ոչ՝ ազատությունների խեղդում, կոշտ դատապարտում, բայց ոչ՝ նոր ատելության ցիկլ, փաստերի վրա հիմնված խոսք, բայց ոչ՝ շահարկումների առատ շուկա։

Եվ վերջում՝ այս պատմության մեջ ամենագլխավորը, որքան էլ հնչի պարզ, մարդկային կյանքն է։ Մեկ մարդ մահացավ այն վայրում, որտեղ եկել էր քաղաքական իր նախընտրությունը արտահայտելու։ Այս մի փաստն ինքնին բավական է՝ հասկանալու, որ ամեն ինչից առաջ սա բռնության դեմ չգրված, բայց կենսական սահմանագծի վերահաստատման պահ է։ Մնաց տեսնել՝ արդյո՞ք Ամերիկան, իր բոլոր կոշտ հակադրություններով, կկարողանա նորից հավաքել իրեն և անցնել ընտրությունների՝ առանց նոր կրակոցի ձայնի։