Էտնա հրաբուխը Սիցիլիայում ժայթքում է արդեն մեկ շաբաթից ավելի, Կատանիայի օդանավակայանը փակ է մոխրի ամպի պատճառով. Yerevan Online Mag.-ի ռեպորտաժը
- 2 дня назад
- 4 мин. чтения
15 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԹԱՄԱՐ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ
Երեսուն կիլոմետր հյուսիս սարքերը գրանցում էին լեռան շարժումը։ Իտալիայի երկրաֆիզիկայի և հրաբխագիտության ազգային ինստիտուտի ժամը 18:32-ի տեղեկագրում նշված էր, որ 1900 մետր բարձրության վրա գտնվող բացվածքը շարունակում է լավա տալ։ Կողքի ժամանակավոր բացվածքն էլ ակտիվ էր։ 2750 մետրի բացվածքի հոսքը կանգնել էր։ Գործող լավայի ամենահեռու ճակատները հասել էին Ռոկկա Մուսարայի մոտ՝ շուրջ 1600 մետր բարձրության։ Վորաջինե խառնարանը փոփոխական ուժով պայթում էր։ Մոխիրը գնում էր հարավ։ Հրաբխային դողի միջին ուժգնությունը բարձր էր, իսկ հողի դեֆորմացիայի ցանցը զգալի փոփոխություն չէր գրանցել։
Օդաչուների քարտեզում կոդը կարմիր էր։ Քաղաքացիական պաշտպանության էջում՝ դեղին։ Բնակավայրերի տարհանման հրահանգ չկար։ Լավայի ճակատները մնում էին Վալլե դել Բովեի տարածքում։ Ինքնաթիռները գետնին էին։ Հրաբխային մոխիրը կարող է ներծծվել ռեակտիվ շարժիչի մեջ, վնասել համակարգերը և կանգնեցնել շարժիչը։ Էթնայի աստղադիտարանի հետազոտող Բորիս Բենկեն դրանով էր բացատրում ավիացիոն ծառայությունների կոշտ զգուշությունը։ Վերջին տասնամյակներում ավելի ուժեղ ու կարճ ժայթքումներ եղել էին, ասում էր նա։ Այս անգամ մոխիրը օրերով չէր դադարում։
Կատանիայի երկինքը գործառնական հատվածների է բաժանված։ Մոխրի տակ ընկած հատվածը փակվում է։ Ազատ միջանցք մնալու դեպքում ժամանումների կամ մեկնումների մի մասը կարող է շարունակվել։ Առաջին օրերին օդանավակայանը մի քանի ժամ այդպես աշխատեց։ Քամին փոխեց ուղղությունը։ Փակվող գոտիները հասան C1-ին ու B3-ին, ազատ միջանցք չմնաց։ Օգոստոսի 6-ից գործող ճգնաժամային խումբը մեկ սեղանի շուրջ էր հավաքել քաղաքացիական ավիացիայի մարմնին, օդային երթևեկության ծառայությանը, հրաբխագետներին, ռազմաօդային ուժերին և օդանավակայանի կառավարչին։ Ամեն բացումից առաջ նորից չափում էին ամպը, մաքրում թռիչքուղին ու շարժուղիները, զննում մոխրի տակ մնացած ինքնաթիռները։
Օգոստոսի 5-ի երեկոյան Վորաջինեից ընդհատվող մոխիր բարձրացավ ու արագ ցրվեց։ Օգոստոսի 6-ի առաջին ժամերին ուժեղ պայթյուն գրանցվեց։ Սկսվեցին ստրոմբոլյան տիպի պարբերական պայթյունները։ Երեկոյան դրանք խտացան, գիշերվա ընթացքում հասան լավայի շատրվանի։ Մոխիր ընկավ Ադրանոյում, Ռագալնայում և Նիկոլոզիում։ Օգոստոսի 7-ին 2750 մետրի վրա նոր բացվածք առաջացավ։ Հաջորդ օրը Մոնտե Ռիտմանի մոտ՝ 2360 մետր բարձրության վրա, ժայթքման նոր բացվածք առաջացավ։ Դրա ձևավորման պահին հրաբխաբեկորային երկու փոքր հոսք սահեց լանջով։ Օգոստոսի 10-ի ուշ երեկոյան Մոնտե Սիմոնեի մոտ՝ 1900 մետր բարձրության վրա, ժայթքման նոր բացվածք առաջացավ։ Օգոստոսի 11-ին ևս մեկը՝ 2090 մետրի վրա։ Լեռան քարտեզին նոր կետեր էին ավելանում։ Օդանավակայանի հաղորդագրություններին՝ նոր ժամեր։
Օգոստոսի 8-ին մոխիրը նախ կանգնեցրեց ժամանումները։ Օդանավակայանում արդեն կանգնած ինքնաթիռներից մի քանիսը դեռ մեկնեցին։ Օգոստոսի 10-ից դադարեցին նաև մեկնումները։ Ֆոնտանարոսայի փակումը դարձավ 2002-ից հետո ամենաերկարը։ Սկզբում ժամկետը հետաձգվում էր կես օրով, հետո՝ մինչև հաջորդ առավոտ, ապա՝ հաջորդ երեկո։ Քամին մոխիրը տանում էր հարավ։ Թեթև շերտը հասավ Մալթա և Հյուսիսային Աֆրիկա։ Մալթայի օդանավակայանն օգոստոսի 11-ին չեղարկեց տասնինը չվերթ։
Օգոստոսի 6-ից 12-ը Կատանիայում նախատեսված էր 1974 չվերթ։ SAC-ի հաշվարկով դրանց 36 տոկոսը չեղարկվել էր, շուրջ 630 չվերթ վերաուղղվել էր ուրիշ օդանավակայաններ։ Իտալիայի հինգերորդ ամենաբանուկ օդային հանգույցից ինքնաթիռները գնացին Պալերմո, Տրապանի, Կոմիզո, հետո նաև Կալաբրիայի Լամեցիա Տերմե։ Պալերմոն մի քանի օրում ընդունեց Կատանիայից շեղված 190 չվերթ։ Կոմիզոն ինքն էլ կարճ ժամանակով փակվեց մոխրի պատճառով։
Անտոնելլա Թիրանդե Վառնակուլասուրիա Կոստան Մեսինայից Շրի Լանկա էր գնում՝ Դուբայով։ Մեկնումը նախատեսված էր չորեքշաբթի։ Չվերթը չեղարկեցին և նոր օրը նշանակեցին ուրբաթ։ Ուրբաթվա չվերթն էլ ջնջվեց։ Բրազիլիայի Ժուան Պեսոա քաղաքից եկած Մաթեուս Պաուլու Նետուն փորձում էր հասնել Սարդինիայի Օլբիա։ Նրա չվերթը երկու անգամ փոխվել էր։ Էլեկտրոնային նամակները գալիս էին, բայց դրանցից ամբողջ ճանապարհը չէր հասկացվում։ Նամակը հյուրանոց չէր գտնում, տրանսպորտ չէր տալիս և չէր ասում՝ ինչպես հասնել կղզու մյուս ծայրի օդանավակայան։
Սիցիլիայի կառավարությունը ուղևորներին սկսեց տեղափոխել ցամաքով։ Օգոստոսի 11-ի դրությամբ կազմակերպվել էր հարյուրից ավելի հատուկ ավտոբուսային երթ։ Պալերմո–Կատանիա գծում ավելացվել էր հինգ գնացք, հաջորդ օրը՝ վեց։ Պալերմո շեղված ուղևորները կարող էին սովորական գնացք նստել անվճար՝ ցույց տալով Կատանիա նշանակետով ավիատոմսը։ Օդանավակայաններում յուրաքանչյուր հերթափոխում մոտ երեսուն քաղաքացիական պաշտպանության կամավոր ջուր էր բաժանում և բացատրում գործող երթուղիները։
Ամբողջ համակարգի սահմանը մի կարճ թիվ ուներ՝ վեց։ Կոմիզոյի օդանավակայանում ինքնաթիռների վեց կայանատեղի կա։ Սիցիլիայի ենթակառուցվածքների և տրանսպորտի պատասխանատու Ալեսանդրո Արիկոն ուղիղ ասաց, որ այդ օդանավակայանը չի կարող կլանել Կատանիայի ծավալը։ Նույն նիստում տարածաշրջանային կառավարությունը որոշեց նոր գումար հատկացնել Կոմիզոյի կարողությունները մեծացնելու համար։ Պահեստային օդանավակայանն էլ գտնվում էր Էթնայի մոխրի ճանապարհին և արդեն մեկ անգամ կարճ ժամանակով դադարեցրել էր աշխատանքը։
Ջուրը բաժանվում էր անվճար։ Մյուս օդանավակայան հասնելը՝ ոչ։ «Կոդակոնս» սպառողների միությունը չորս ժամով մեքենա վարձելու փորձնական որոնում արեց։ Կատանիայից Կոմիզո հասնելու և մեքենան այնտեղ հանձնելու ամենացածր առաջարկը 337 եվրո էր։ Նույն մեքենան օգոստոսի 27-ի համար, նույն ժամերով և նույն ճանապարհով, արժեր 87 եվրո։ Միությունը դիմում պատրաստեց Իտալիայի մրցակցության և շուկայի վերահսկող մարմնին՝ հնարավոր չարաշահումը ստուգելու համար։ Այդ պահին որևէ խախտում հաստատված չէր։ Էկրանին 337 եվրո էր գրված։
Գիշերը մարդկանց մի ուրիշ հոսք էր գնում դեպի լեռը։ Սեռակոցցոյի արահետով բարձրանում էին նարնջագույն լավան տեսնելու։ Կատանիայի նահանգից երկու քսանամյա երիտասարդ վերադարձի ճանապարհին կորցրին արահետի հետքը և օգնություն կանչեցին։ Լեռնափրկարարները նրանց գտան ու իջեցրին Չիտելի լեռնային ապաստարանի կայանատեղի։ Այդ գիշեր լեռը զբոսաշրջիկներին դեպի լավան էր ձգում։ Ներքևում մոխիրը փակ էր պահում օդանավակայանը։
Փակման հինգերորդ օրը քաղաքացիական պաշտպանության նախարար Նելլո Մուզումեչին հիշեցրեց 1999-ի ծրագիրը։ Այդ ժամանակ, որպես Կատանիայի նահանգի ղեկավար, նա տարածքային ծրագրում առաջարկել էր ուսումնասիրել նոր օդանավակայանի կառուցումը Կատանիայի և Էննայի միջև ընկած հարթավայրում։ Այն պետք է սպասարկեր Սիցիլիայի ինը նահանգներից յոթին։ Քաղաքական ու ֆինանսական աջակցություն չէր եղել։ 2026-ի օգոստոսին Մուզումեչին կրկնեց հին առաջարկը․ Ֆոնտանարոսայի տեղադրությունը պետք է մտնի երկարաժամկետ ենթակառուցվածքային ծրագրերի քննարկման մեջ։
Սիցիլիայի նախագահ Ռենատո Շիֆանիի կառավարությունն այդ օրերին Կոմիզոյի համար նոր միջոցներ հատկացրեց, ավելացրեց ավտոբուսները, գնացքները և կամավորների հերթափոխերը։ Մուզումեչիի հին քարտեզի կողքին մնաց ընթացիկ օրվա հաշվարկը՝ վեց լրացուցիչ գնացք և հարյուրից ավելի ավտոբուսային երթ։ Վերևում քամին շարունակում էր փակ պահել C1 և B3 հատվածները։
Օգոստոսի 14-ի ժամը 19:00-ի օդանավակայանային հաղորդագրությունն ու ժամը 18:32-ի հրաբխագիտական տեղեկագիրը նույն խոստումն ունեին՝ նոր տեղեկություններ կլինեն։ Առաջինը փակումը երկարացնում էր մինչև հաջորդ օրվա ժամը 15:00-ը։ Երկրորդը կրկնում էր՝ Վորաջինեի մոխիրը գնում է հարավ։ Տերմինալում այդ երկու տողերից ոչ մեկը տեղից չէր շարժում ճամպրուկները։ Խաղաքարտերը մնացել էին նստարանին։ Մանկասայլակը՝ կողքին։
