Աշնանից սկսած չորս հոգանոց ընտանիքը նոր անձնագրեր ստանալիս 4000 դրամի փոխարեն ստիպված կլինի վճարել 138 400 դրամ. ի՞նչ է սպասվում ՀՀ քաղաքացիներին

14 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԼԵՎՈՆ ԱՐԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ    

Օգոստոսի 14-ին Նալբանդյան 130-ում կայացած նույն ասուլիսի մասին երեք նյութ հրապարակվեց։ Ժամը 12։08-ին նույնականացման քարտն արժեր 2 950 դրամ։ Ժամը 12։34-ին՝ 5 950։ Ժամը 13։12-ին՝ 7 950։ Երեք նյութում էլ նույն տվյալներն էին՝ աշնանային մեկնարկ, հինգ տարվա քարտ, պարտադիր կարգավիճակ։ Մայիսի 29-ին հրապարակված օրենքում թիվը մեկ հատ է․ բազային տուրքի 5,95-ապատիկ՝ 5 950 դրամ։ Սպասարկման առաջին գրասենյակը դեռ չէր բացվել։ Քարտն արդեն երեք գին ուներ։

Նելլի Դավթյանն ասաց՝ աշնանը։ Օրենքը դրել է վերջնաժամկետը․ միասնական էլեկտրոնային հարթակի գործարկման պաշտոնական հայտարարությունից տասը օր անց նոր կանոնները պետք է ուժի մեջ մտնեն, ամենաուշը՝ 2026 թվականի նոյեմբերի 1-ին։ Առաջին փուլում նախատեսված է 14 մասնավոր սպասարկման գրասենյակ։ Սովորական ընթացակարգը՝ 14 աշխատանքային օր։ Արագացված տարբերակը կունենա առանձին գին։ Դավթյանը խոստացավ սպասարկման նոր չափանիշ։ Նրա խոսքով՝ 14 գրասենյակները պետք է կոտրեն վատ սպասարկման մասին կարծրատիպը։

Տասնվեց տարին լրացած քաղաքացու կենսաչափական անձնագիրը կարժենա 28 650 դրամ և կգործի տասը տարի։ Նույնականացման քարտը՝ 5 950 դրամ, հինգ տարով։ Անձնագիր վերցնելը կամավոր է։ Քարտը 16 տարեկանից պարտադիր է։ Այդ տարիքից անձնագիր ստանալու համար քարտը պետք է արդեն լինի։ Վեցից մինչև տասնվեց տարեկան երեխայի քարտը կամավոր է։ Մինչև վեց տարեկանը քարտ չի տրվում․ անձը հաստատվում է ծննդյան վկայականով կամ անձնագրով։

Քարտ չունեցող, 16 տարին լրացած քաղաքացին երկու փաստաթղթի համար կվճարի 34 600 դրամ։ Արագացված սպասարկումն այդ գումարի մեջ չկա։ Չորս հոգանոց ընտանիքի հաշիվը, եթե բոլոր անդամների 16 տարին լրացել է և յուրաքանչյուրը նոր քարտ ու անձնագիր է վերցնում, հասնում է 138 400 դրամի։

Այսօր տրվող կապույտ, ոչ կենսաչափական անձնագրի պետական տուրքը 1 000 դրամ է։ 2012-ին ներդրված կենսաչափական գրքույկն արժեր 25 000։ Նոր անձնագիրը հին կենսաչափականից թանկ է 3 650 դրամով։ Այսօրվա կապույտից՝ 27 650 դրամով։ Գործող նույնականացման քարտն արժե 3 000 դրամ, նորի գինը 5 950 է։ Հին անձնագիրը կորցրած քաղաքացին հենց 27 650 դրամանոց տարբերությունն է վճարելու։

Հին փաստաթղթերը մեկնարկի օրը չեն չեղարկվի։ Մինչև նոր օրենքի ուժի մեջ մտնելը տրված անձնագիրն ու քարտը կգործեն մինչև իրենց ժամկետի ավարտը։ Քաղաքացին կարող է սպասել։ Կարող է նաև նոր նմուշը վերցնել ավելի շուտ։ Նոր համակարգի բացվելուց հետո հին ձևաչափը չի տպագրվի՝ կառավարության սահմանած հատուկ դեպքերից դուրս։ Կորած, վնասված կամ ժամկետանց կապույտ անձնագրի փոխարեն նույն գրքույկը չի տրվի։ Նոր փաստաթուղթ վերցնելու պահին հինը կկորցնի ուժը։ Դարակում պահված կապույտը դեռ աշխատում է։ Կորածի պատճեն այլևս չի լինի։

Դիմումը կընդունի մասնավոր ընկերության աշխատակիցը։ 2025 թվականի ապրիլի 25-ին ՆԳ նախարար Արփինե Սարգսյանը և «ՀայՓասի» գործադիր տնօրեն Ռեջիս Բուշյեն, փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի ներկայությամբ, ստորագրեցին պետություն-մասնավոր գործընկերության պայմանագիրը։ Մրցույթը շահել էր ֆրանսիական «Իդեմիա Այդենթիթի Սեքյուրիթի Ֆրանս» և «Էյ Սի Այ Թեքնոլոջի» ընկերությունների կոնսորցիումը։ Հայաստանում դրա համար ստեղծվեց «ՀայՓասը»։

Մասնավոր աշխատակիցը կընդունի դիմումը, կլուսանկարի քաղաքացուն, կվերցնի ստորագրությունն ու մատնահետքերը, կտպի փաստաթուղթը և կհանձնի այն։ Ինքնությունն ու իրավական կարգավիճակը հաստատելու, փաստաթուղթ տալու կամ մերժելու իրավունքը կմնա պետությանը։

Օրենքով «ՀայՓասը» կարող է մտնել պետական շտեմարաններ միայն պատվիրակված աշխատանքի համար անհրաժեշտ չափով։ Այլ տվյալներ հավաքել կամ օգտագործել չի թույլատրվում։ Սպասարկման պատուհանի գործողության կամ անգործության դեմ քաղաքացին մեկ ամսվա ընթացքում կարող է դիմել Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայությանը։ Ծառայությունը բողոքը կարող է քննել մինչև երկու ամիս։ Հաջորդ հասցեն վարչական դատարանն է։ Փաստաթղթի համար ժամացույցը 14 աշխատանքային օր է։ Բողոքի համար՝ մինչև երկու ամիս։

2025 թվականի գարնանը ՆԳՆ-ն խոսում էր 23 գրասենյակի մասին՝ 20-ը մարզերում, երկուսից երեքը Երևանում։ Օգոստոսի 14-ին առաջին փուլի քարտեզի վրա մնաց 14 կետ։ Այդ կետերում պետք է լինեն նոր սարքեր, սպասասրահներ և հերթերի կառավարման ուրիշ համակարգ։

Պետությունը դեռ 2023 թվականի դեկտեմբերին գրել էր, թե ինչն է պետք փոխել։ Ամռանը էլեկտրոնային հերթը ձգվում էր մեկ ամսից ավելի։ Մի շարք ստորաբաժանումներ չունեին բավարար շենքային պայմաններ։ Դիմումները տեղից տեղ էին գնում թղթով։ Տասնամյակների արխիվները կուտակվել էին սենյակներում և արդեն համարվում էին տվյալների անվտանգության ռիսկ։ Նախարարի ներկայացրած հաշվեկշռում գրված էր նաև «ցածր որակ» և քաղաքացիների «հիմնավոր դժգոհություն»։ Այդ ցուցակով էր հիմնավորվում նոր պայմանագիրը։

Նախորդ կենսաչափական ծրագիրը սկսվել էր 2011 թվականի հուլիսին։ Լեհաստանի նախագահ Բրոնիսլավ Կոմորովսկին այցելել էր Հայաստան, իսկ կառավարությունը պայմանագիր էր ստորագրել Լեհաստանի արժեթղթերի տպագրության պետական ձեռնարկության հետ։ Լեհական ընկերությունը Երևանում տեղադրեց կենտրոնացված անհատականացման համակարգ, այն կապեց պետական ռեգիստրներին և կենսաչափական տվյալների ընդունման կետեր բացեց 61 գրասենյակում։ Հնգամյա պայմանագրով նախատեսված էր 300 հազար անձնագրային գրքույկ և մեկ միլիոն պոլիկարբոնատային քարտի բլանկ։

2012 թվականի հունիսի 1-ին քաղաքացիներին առաջարկվեցին կենսաչափական անձնագիրն ու էլեկտրոնային քարտը։ Անձնագիրը՝ 25 000 դրամ, քարտը՝ 3 000։ Հինգ տարին դեռ չէր լրացել, երբ համակարգը սկսեց խափանվել։ 2016-ի ամռանը լեհական բլանկների պաշարը սպառվեց։ 2017 թվականի հունվարի 1-ին պայմանագրի ժամկետն ավարտվեց։ Կառավարությունը վերադարձրեց 1 000 դրամանոց կապույտ անձնագիրը և պայմանագիրը չերկարաձգեց։

Պաշտոնական բացատրությունն ասում էր՝ քաղաքացիներն ընտրում էին էժան անձնագիրը։ Բլանկները սպառվել էին, նոր մատակարար չկար, մրցույթները ձգձգվում էին, իսկ հին կենսաչափական անձնագրի պաշտպանական կառուցվածքն էլ սահմանափակումներ ուներ։ 2016-ին ու 2017-ին հայտարարված մրցույթները նոր համակարգի չհասան։ Ժամկետները երկարացվեցին։ Որոշումները հետաձգվեցին։ 2023 թվականի փետրվարի 15-ից պետությունը կրկին սկսեց տալ ոչ կենսաչափական անձնագիր և առանց էլեկտրոնային կրիչի քարտ։ Այդ պահին արդեն պաշտոնապես գրված էր՝ ենթակառուցվածքը հնացել է։

2026 թվականի ապրիլի 28-ին կառավարության աշխատանքային քննարկման սեղանին դրված նոր նմուշը կարմիր էր։ Շապիկի ու էջերի վրա Հայաստանի ուրվագիծն էր, Մաշտոցի այբուբենը, «Ճանաչել զիմաստություն և զխրատ» նախադասությունը, Հայկ Նահապետը, ժայռապատկերները, Էրեբունու արձանագրությունը, Արտաշեսյան սահմանաքարերը և Էջմիածինը։ Որոշ տառեր մեծացված էին՝ ազատություն, անկախություն, խաղաղություն, պետություն, օրենք և այլ հասկացություններ նշելու համար։ Մայիսին հայկական պատվիրակությունը Հարլեմի արտադրամասում դիտում էր նոր ձևանմուշների տպագրությունը։ Այնտեղից փաստաթուղթը պետք է հասնի «ՀայՓասի» սպասարկման պատուհաններ։

Կարմիր գրքույկը տեղ ունի նաև Հայաստան–Եվրամիություն վիզաների ազատականացման փաստաթղթերում։ Երկխոսությունը բացվեց 2024 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։ Գործողությունների ծրագիրը Երևանին հանձնվեց 2025 թվականի նոյեմբերի 5-ին։ 2026 թվականի ապրիլի վերջին հրապարակված առաջին առաջընթացի զեկույցը սկսվում էր փաստաթղթերի անվտանգությունից և կենսաչափությունից։ Նոր ազգային համակարգն այնտեղ նշված է որպես ծրագրի հենասյուն։ Փաստաթղթերը պետք է համապատասխանեն Քաղաքացիական ավիացիայի միջազգային կազմակերպության 9303 փաստաթղթին։ Հայաստանը պետք է միանա նաև հանրային բանալիների այն շտեմարանին, որով սահմանային ծառայությունները ստուգում են չիպի իսկությունն ու վավերականությունը։

Զեկույցի հաջորդ էջերում սահմանների կառավարումն է, ապաստանը, վերադարձները, հանրային անվտանգությունը, հիմնարար իրավունքները, մուտքի մերժումները և ԵՄ տարածքում անօրինական մնալու տվյալները։ Չիպը փաստաթուղթը ճանաչելի է դարձնում էլեկտրոնային անցակետում։ Առանց վիզայի ռեժիմի որոշումը գրվում է ուրիշ փաստաթղթով և ուրիշ փուլում։ Ապրիլին եվրոպական կողմը դեռ պահանջում էր հին անձնագրերի ամբողջական դուրսբերման հստակ ժամանակացույց։ Հայաստանի օրենքը նոր համակարգի պարտադիր մեկնարկը դրեց ամենաուշը նոյեմբերի 1-ին։ Այդ օրը շրջանառության մեջ եղած հին գրքույկները չեն անհետանա։ Ամեն մեկի վրա իր ժամկետն է գրված։

Քաղաքացու համար օգոստոսի 14-ի ասուլիսից մնացին չորս կարճ տվյալ՝ 14 գրասենյակ, 14 աշխատանքային օր, 28 650 դրամ և պարտադիր քարտ։ Քարտի գինը լրահոսում բաժանվեց երեքի։ Օրենքում մնաց 5 950 դրամը։ Նույն օրենքը կառավարությանը թույլ է տալիս որոշ խմբերի փոխարեն ամբողջությամբ կամ մասամբ վճարել տուրքը։ Ասուլիսի մասին հրապարակված նյութերում այդ խմբերի ամբողջական ցանկը չկար։

Հայաստանի որևէ տան դարակում հիմա կարող է դրված լինել կապույտ անձնագիր, որի համար վճարվել է 1 000 դրամ։ Այն վավեր է մինչև ժամկետի ավարտը։ Նոր համակարգի գործարկումից հետո դրա կորուստը բացելու է ուրիշ ընթացակարգ։ Քաղաքացին գնալու է մասնավոր գրասենյակ, մատները դնելու է սկաների վրա, սպասելու է մինչև 14 աշխատանքային օր և վճարելու է 28 650 դրամ։ Եթե 16 տարին լրացել է ու քարտ չկա, ավելանալու է ևս 5 950։ Դարակում կապույտ գրքույկը դեռ ուժ ունի։ Կորչելու օրը հին գինը վերջանում է։