Հովհաննես Սահակյանի ձերբակալությունը վերաքննիչ դատարանը ճանաչվել է ոչ իրավաչափ և արձանագրել, որ ձերբակալելիս հիմնավոր կասկած առհասարակ չի եղել

ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԱՆԻ ՍԱՀԱԿՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ   

«Էկել ենք ընտրենք, երեկոյան 7-ին հետ ենք վերադառնում»։

Լրագրողի հաջորդ հարցը մեկ բառ էր՝ «Նույն օրը՞»։

«Անպայման, որ կարող ա խառնվի վիճակը, էրեխեքի հետ ենք, չմնանք էլի բարդություններին»։

Հունիսի 5-ն էր։ Հովհաննես Սահակյանը Ռուսաստանից եկել էր ընտանիքի հետ։ Տեսախցիկի առաջ ասաց՝ ինչու է եկել, երբ է վերադառնալու և ինչից է զգուշանում։ Կադրն ավարտվեց։ Երեք օր անց նա վերադարձավ նույն օդանավակայան՝ մեկնելու համար։ Մինչև ինքնաթիռ հասնելը նրան ձերբակալեցին։ Նրա անունը հայտնվեց ձերբակալման փաստաթղթերում։

Հունիսի 7-ի լույս 8-ի գիշերը փաստաբանը զանգեց Մարդու իրավունքների պաշտպանի թեժ գիծ։ Հաղորդեց, որ Սահակյանին ձերբակալել են օդանավակայանում, իսկ նրա գտնվելու վայրն ու դատավարական կարգավիճակը հայտնի չեն։ Ավելի ուշ պարզվեց՝ նրան տարել են ՆԳՆ ձերբակալվածների պահման վայր։ Վաղ առավոտյան ՄԻՊ ներկայացուցիչները գնացին այնտեղ և առանձնազրույց ունեցան նրա հետ։ Պաշտպանի աշխատակազմի հաղորդագրության մեջ գրված էր, որ բարձրացված որոշ հարցեր տեղում լուծվել են։ Հարցերը չթվարկվեցին։

Հունիսի 8-ին՝ ժամը 13։30-ին, Քննչական կոմիտեն հրապարակեց իր կարճ հաղորդագրությունը։ Հ. Ս.-ն, ըստ այդ տեքստի, «հաստատապես տեղյակ լինելով նախապատրաստվող հանցագործության մասին՝ չի հայտնել ՀՀ իրավասու մարմիններին»։ Վարույթը նախաձեռնել էր պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչությունը՝ Քրեական օրենսգրքի 473-րդ հոդվածի առաջին մասով։

Հաղորդագրությունը չէր ասում՝ ինչ հանցագործություն էր նախապատրաստվում։ Չկար այն ծրագրած անձի անունը, հանդիպման կամ հաղորդագրության նկարագրությունը, վայրը, ժամը, որևէ դրվագ, որտեղ Սահակյանը կարող էր ստանալ իր «հաստատ» գիտելիքը։ Կար ձերբակալման մասին որոշումը։

Հաջորդ օրը փաստաբան Կարինե Մարգարյանը հրապարակեց մեղադրանքի բովանդակությունը։ Սահակյանին վերագրվում էր, թե նա իմացել է իշխանության զավթման նախապատրաստման կամ հանցափորձի մասին և չի հայտնել իրավապահներին։ Նա մեղքը չընդունեց։ Բովանդակային ցուցմունք չտվեց։ Պաշտպանի խոսքով՝ օդանավակայանում ասվածը ընտրություններից հետո հնարավոր անկարգությունների մասին մտահոգություն էր։ Մինչև օգոստոսի 14-ը Քննչական կոմիտեն հրապարակավ չնկարագրեց այն կոնկրետ ծրագիրը, որի մասին Սահակյանը, ըստ մեղադրանքի, հաստատ գիտեր։

473-րդ հոդվածը պահանջում է, որ անձը հաստատապես իմանա արդեն նախապատրաստվող կամ հանցափորձի փուլում գտնվող՝ օրենքում նշված հանցագործության մասին և չհայտնի այն պահին, երբ արարքը կամ դրա հետևանքը դեռ հնարավոր է կանխել։ «Կարող ա խառնվի վիճակը» նախադասությունից այդ հանգամանքները չէին երևում։ Հրապարակված նյութերում չկային Սահակյանի տեղեկության աղբյուրը, նախապատրաստվող ծրագրի կոնկրետ նկարագիրը և այն պահը, երբ նա որոշել էր չհայտնել դրա մասին։

Նույն հոդվածի պատիժը տուգանք է, մինչև հարյուր ժամ հանրային աշխատանք, ազատության սահմանափակում մինչև մեկ տարի կամ կարճաժամկետ ազատազրկում մինչև մեկ ամիս։ Մեղադրանքի բառապաշարում արդեն կար «իշխանության զավթում»։ Սահակյանի նկատմամբ կիրառված բացակայելու արգելքը օգոստոսի կեսին անցել էր մեկ ամսից։ Իրավաբանորեն դրանք տարբեր միջոցներ էին։ Օրացույցը նույնն էր։

Մոտ երեք ժամ հարցաքննությունից հետո նրա նկատմամբ հարուցվեց հանրային քրեական հետապնդում, առաջադրվեց մեղադրանք, ապա նա ազատ արձակվեց։ Խափանման միջոցը կոչվում էր «բացակայելու արգելք»։ Երեկոյան յոթի վերադարձը չկայացավ։ Սահակյանը դուրս եկավ ՁՊՎ-ից, բայց չէր կարող մեկնել Ռուսաստան։ Օգոստոսի սկզբին հրապարակված տեղեկություններով՝ նա դեռ Հայաստանում էր։ Պաշտպանությունը դատարանում վիճարկում էր ձերբակալության իրավաչափությունը։

Ձերբակալման հիմքում գրված էր՝ «հանցանք կատարած լինելու անմիջականորեն ծագած հիմնավոր կասկած»։ «Անմիջականորեն» բառը այստեղ ժամկետ է թելադրում։ Օրենսգիրքը այդ հիմքը կապում է այն դեպքերի հետ, երբ մարդուն բռնում են արարքի պահին կամ անմիջապես հետո, ականատեսը մատնանշում է նրան, բացահայտ հետքեր են հայտնաբերվում, կամ կան հանցանքի հետ կապող այլ տվյալներ՝ փախուստի փորձի, անհայտ ինքնության կամ մշտական բնակության բացակայության լրացուցիչ պայմաններով։ Վճռաբեկ դատարանը նախորդ որոշումներում գրել էր, որ ժամանակային զգալի ընդմիջումն ու արտաքին ակնհայտ նշանների բացակայությունը չեն տեղավորվում այս կառուցակարգում։ Մեկ այլ գործում հանցանքի մասին տեղեկությունն ստանալուց երկու օր անց կատարված ձերբակալությունն էլ չէր համապատասխանել «անմիջականության» պահանջին։

Հիմնավոր կասկածը պետք է առկա լինի ազատությունից փաստացի զրկելու պահին։ Հետագայում ձեռք բերված նյութը չի կարող հետադարձ ուժով հիմնավորել արդեն կատարված ձերբակալությունը։ Դատարանը պիտի ստուգեր՝ Սահակյանին կանգնեցնելու պահին եղե՞լ են հանցանքի հետ նրա օբյեկտիվ կապը և անհապաղ ձերբակալման անհրաժեշտությունը հաստատող տվյալներ։

Տեսանյութն այդ պահին երեք օր հին էր։ Սահակյանի դեմքը, խոսքը և վերադառնալու ծրագիրը հանրային էին։ Նա եկել էր նույն օդանավակայան, որտեղ երեք օր առաջ ասել էր, որ նույն երեկո մեկնելու է։ Քննիչը կիրառել էր «անմիջականորեն ծագած» կասկածի հիմքը։ Կարինե Մարգարյանը բողոքում գրել էր, որ ձերբակալման պահին հանցանք կատարելու հիմնավոր կասկած առհասարակ չի եղել։ Պաշտպանությունը նշել էր նաև տեսանյութի հրապարակման և ձերբակալության միջև անցած երեք օրը։ Կարինե Մարգարյանը առաջին ատյանի որոշման դեմ վերանայման բողոք ներկայացրեց։

Մինչ դատարանում վիճարկվում էր ձերբակալությունը, նույն տեսանյութը հիշատակվեց Ազգային ժողովում։ Քարոզարշավի վերջին օրերին տարածվում էին պնդումներ, թե «Ուժեղ Հայաստանը» Ռուսաստանից ընտրողներ է բերում իր օգտին քվեարկելու համար։ Սահակյանի կադրում կուսակցության անուն չկար։ Քննչական կոմիտեն նույնպես չէր պնդել, թե ում օգտին էր նա քվեարկել։ Կադրում նա ասաց, որ եկել է ընտրելու, երեկոյան վերադառնում է և երեխաների հետ չի ուզում մնալ հնարավոր խառնաշփոթի մեջ։ Կուսակցական պատկանելությունը կադրում չկար, բայց տեսանյութը մտավ կուսակցական վեճի մեջ։ Սահակյանի անունն արդեն քրեական գործում էր։

Հունիսի 17-ին «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավոր Ալխաս Ղազարյանը Ազգային ժողովում պատասխանում էր լրագրողների հարցերին։ Նա և Արուսյակ Մանավազյանը առաջարկել էին արտերկրում ապրող Հայաստանի քաղաքացիների ընտրելու իրավունքը կապել երկրում փաստացի գտնվելու օրերի հետ։ Նախագծի առաջին տարբերակում շեմը նախորդ մեկ տարվա ընթացքում 183 օրն էր։ Ղազարյանը նախաձեռնությունը կապեց հունիսի 7-ի ընտրությունների հետ և ասաց, որ «լավ օրից չէ, որ գնում ենք նման փոփոխության»։ Լրագրողները հարցրին՝ ինչ դեպք է ստիպել շտապել։ Նա հիշեց օդանավակայանի կադրը՝ մարդը եկել է ընտրելու, երեկոյան մեկնում է, որովհետև կարող է խառնաշփոթ լինել։ Ավելացրեց, որ տեսանյութը միակ հիմքը չէ։ Ռուսաստանից ժամանած ընտրողների թիվ կամ համեմատական տվյալ չներկայացրեց։

Հուլիսի 3-ին Ազգային ժողովն ընդունեց նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ։ Վերջնական տարբերակում շեմն ավելի բարձր էր․ ընտրացուցակների հրապարակմանը նախորդող երկու տարվա ընթացքում քաղաքացին պետք է առնվազն մեկ տարի փաստացի գտնված լիներ Հայաստանում։ Բացառություն նախատեսվեց ուսման մեկնածների և պետական գործուղումների համար։ Կողմ քվեարկեցին «Քաղաքացիական պայմանագրի» պատգամավորները և «Հայաստան» խմբակցությունից հեռացած Գեղամ Նազարյանը։ Ընդդիմադիր խմբակցությունը հայտարարեց, որ օրենքը վիճարկելու է Սահմանադրական դատարանում։ Սահակյանի անունը օրենքի տեքստում չկար։ Նրա խոսքը արդեն հնչել էր որպես օրենքը բացատրող օրինակ։

Օգոստոսի 14-ին LEGIST փաստաբանական թիմը ստացավ Վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշումը։ Դատարանը ոչ իրավաչափ համարեց առաջին ատյանի եզրահանգումները և բեկանեց «Ձերբակալման իրավաչափության վերաբերյալ բողոքը քննելու մասին» որոշումը։ Երեքօրյա ընդմիջումը բողոքի առանձին կետն էր։ Որոշման կոշտ տողը հասնում էր ձերբակալման պահին․ Սահակյանին ազատությունից զրկելիս հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկածն առհասարակ բացակայել էր։

Վերաքննիչի որոշումը քրեական վարույթը չի կարճում։ Բացակայելու արգելքն էլ ինքնաբերաբար չի վերանում։ Դրա համար առանձին դատավարական որոշումներ են պետք, որոնց մասին օգոստոսի 14-ի հաղորդագրության մեջ տեղեկություն չկար։ Քննչական կոմիտեի հունիսի 8-ի տեքստը շարունակում էր մնալ հրապարակային՝ «հաստատապես տեղյակ» ձևակերպմամբ և առանց նախապատրաստվող ծրագրի անձի, վայրի, ժամի ու Սահակյանի տեղեկության աղբյուրի։

Հանրային տեսանյութում լրագրողը հարցնում է՝ «Նույն օրը՞»։ Սահակյանը պատասխանում է՝ «Անպայման»։ Կադրն այդտեղ կտրվում է։ Երեք օր անց պետական հաղորդագրության մեջ հայտնվեց «հաստատապես տեղյակ» ձևակերպումը։ Ավելի քան երկու ամիս անց դատական որոշման մեջ՝ մեկ ուրիշը․ ձերբակալման պահին հիմնավոր կասկածը բացակայել էր։