Wildberries-ի ողբերգական ճակատագիրը

17 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԱՆԻ ՍԱՀԱԿՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ 

2026 թվականի օգոստոսի 16-ի առավոտյան Կոլեդինոյի վերևում սև ծուխ էր։ Մոսկվայից մոտ քառասունհինգ կիլոմետր հարավ այրվում էր «Վայլդբերիզ»-ի խոշորագույն պահեստներից մեկը։ Աշխատակիցներին հասցրել էին տարհանել։ Նրանցից ոչ ոք չէր տուժել։ Նույն մերձմոսկովյան հարձակման մեկ այլ վայրում զոհվել էր ութսուներեքամյա տղամարդ, մի քանի մարդ վիրավորվել էր։ Ուկրաինական կողմը հայտարարեց, թե շարքից հանել է ընկերության տասը խոշորագույն կենտրոններից յոթը։ Անկախ հաստատում չկար։ Տեսանյութերում թվեր էլ չկային։ Հրշեջ ուղղաթիռ։ Տանիքի կրակ։ Սևացած երկինք։ Ընկերությունը պատվերների հոսքն ուղարկում էր այլ կենտրոններ։

2004-ին այդ ամբողջ հոսքը տեղավորվում էր մոսկովյան բնակարանում։ Տատյանա Կիմը, այն ժամանակ՝ Բակալչուկ, քսանութ տարեկան էր։ Նախկինում անգլերեն էր դասավանդել։ Հիմա ծննդաբերության արձակուրդում էր։ Գերմանական «Օտտո» և «Քվելե» կատալոգներից հագուստ էր վաճառում։ Պատվերն ընդունում էր, լուսանկարը դնում կայքում, կողքին գրում նկարագրությունը։ Ամուսինը՝ Վլադիսլավ Բակալչուկը, բերեց տեխնիկական փորձն ու մարդկանց։ Տարիներ անց երկուսն էլ կասեին, որ ընկերությունը կառուցել են իրենք։ 2004-ին այդ վեճը դեռ չկար։ Կային տուփերը, հեռախոսը, կայքը և գնորդը, որը հագուստը ուզում էր նախ փորձել։

Ընկերությունն աճեց այդ պահանջի վրա։ Հագուստը կարելի էր փորձել, չհամապատասխանողը՝ հետ տալ, պատվերը՝ վերցնել տնից ոչ հեռու։ Փորձասենյակներով փոքր կետերը բացվեցին մեծ քաղաքներում, հետո՝ փոքր բնակավայրերում։ Համավարակի տարիներին ծանրոցների թիվը կտրուկ բարձրացավ։ 2026-ին Ռուսաստանում և հարևան երկրներում կար մոտ իննսունութ հազար կետ։ Պատվերների իննսունհինգ տոկոսը մարդիկ վերցնում էին այնտեղ։ Օրվա հոսքը անցնում էր քսան միլիոնից։

2023 թվականի մարտի 15-ին այդ կետերից շատերի դռները փակ մնացին։ Սեփականատերերն ու աշխատակիցները բողոքում էին նոր կանոնից. գնորդի վերադարձած թերի կամ սխալ ապրանքի ամբողջ գինը կարող էր պահվել իրենց հաշվից։ Ընկերությունը չէր ընդունում «համազգային գործադուլ» ձևակերպումը։ Մարտի 16-ին չեղարկեց ավելի քան տասը հազար «սխալ» տուգանք և սառեցրեց վիճելի մեխանիզմը։ Դռները նորից բացվեցին։ Պայմանագրերի երկար տողերն էլ մնացին։

2024 թվականի հունվարի 13-ին, առավոտյան 7։42-ին, Շուշարիի պահեստում կրակ բռնկվեց։ Ներսում մոտ հազար երկու հարյուր մարդ կար։ Բոլորը դուրս եկան։ Զոհ չեղավ։ Կրակը տարածվեց յոթանասուն հազար քառակուսի մետրի վրա, շենքի հատվածներ փլվեցին, հրդեհին տրվեց բարդության ամենաբարձր աստիճանը։ Նախնական վնասը տասից տասնմեկ միլիարդ ռուբլի էր։ Քաղաքի շինարարական վերահսկողությունը հայտնեց, որ համալիրը շահագործման վերջնական թույլտվություն չուներ։ «Վայլդբերիզ»-ը պատասխանեց, որ անհրաժեշտ փաստաթղթերը ստացել էր։ Քննչական կոմիտեն գործ հարուցեց լիազորությունների չարաշահման հատկանիշներով։ Վաճառողներին վճարված փոխհատուցումները հետո հասան մոտ երեսունհինգ միլիարդ ռուբլու։ Մեկուկես տարի անց պահեստը նորից աշխատեց։

Հունիսին «Վայլդբերիզ»-ը հայտարարեց արտաքին գովազդի խոշոր օպերատոր «Ռուսս»-ի հետ միավորման մասին։ Տատյանա Բակալչուկն ու «Ռուսս»-ի ղեկավար Ռոբերտ Միրզոյանը նամակ էին ուղարկել Վլադիմիր Պուտինին։ Խոստանում էին ստեղծել «Ամազոն»-ի և «Ալֆաբեթ»-ի համաշխարհային մրցակից, մտնել Գլոբալ հարավ, հաշվարկները կատարել ռուբլով, շրջանցել «Սվիֆթ»-ը։ Նախագահի նշումը կարճ էր՝ «աջակցել»։ Հանձնարարությունը ստացավ նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի տեղակալ Մաքսիմ Օրեշկինը։

Հուլիսի 4-ին գրանցվեց «ՌՎԲ»-ն։ «Վայլդբերիզ»-ին բաժին հասավ վաթսունհինգ տոկոս, «Ռուսս»-ի սեփականատեր կառույցին՝ երեսունհինգ։ 2023-ին «Վայլդբերիզ»-ի հասույթը 538,7 միլիարդ ռուբլի էր։ «Ռուսս»-ինը՝ 27,9 միլիարդ։ Գլխավոր տնօրեն նշանակվեց Ռոբերտ Միրզոյանը։ Հուլիսին և օգոստոսին նոր ընկերությանը փոխանցվեցին «Վայլդբերիզ»-ի տիրույթը և մոտ երկու տասնյակ դուստր կառույցների իրավունքները։ Մի քանի բարձրաստիճան ղեկավար հեռացավ։ Հին ընկերության մեկ տոկոսն ունեցող Վլադիսլավ Բակալչուկն էլ դուրս մնաց ընթացիկ կառավարումից։

Հուլիսի 23-ին Վլադիսլավը տեսանյութում նստած էր Ռամզան Կադիրովի կողքին։ Նա պատմում էր ընտանիքի և բիզնեսի վեճի մասին։ Կադիրովը կատարվածը կոչեց ռեյդերային զավթում, տվեց Միրզոյան եղբայրների անունները և խոստացավ խոսել երկրի ղեկավարության հետ։ Տատյանա Բակալչուկը պատասխանեց մեկ նախադասությամբ՝ «Սա ամուսնալուծություն է»։ Նա ասաց, որ ամուսինը ներկա է եղել նոր կառուցվածքի ներկայացմանը և սկզբում համաձայնել է։ Մի քանի օր անց ամուսնալուծության հայցը մտավ դատարան։

Սեպտեմբերի 18-ին, կեսօրին, Վլադիսլավ Բակալչուկը մի խումբ մարդկանց հետ հասավ «Ռոմանով դվոր» բիզնես կենտրոն։ Մուտքից Կրեմլը մի քանի հարյուր մետր էր։ Նա ասում էր, որ հանդիպում ունի «ՎԲ Դևելոփմենթ»-ի պահեստաշինության վեճը քննարկելու համար։ Ընկերությունը հայտարարեց՝ հանդիպում նշանակված չէր, ներս մտնելու փորձն ապօրինի էր։ Տեսագրության մեջ մարդիկ սկզբում իրար էին հրում նեղ միջանցքում։ Հետո կրակոցներ լսվեցին։

Քառասունմեկամյա Ադամ Ալմազովը և քսանութամյա Իսլամ-Բեկ Էլմուրզիևը մահացան։ Երկուսն էլ գրասենյակի պահակախմբից էին։ Յոթ մարդ վիրավորվեց, նրանց թվում՝ երկու ոստիկան։ Կողմերը մեղադրեցին իրար։ Վլադիսլավը պնդեց, որ իր մարդիկ զենք չունեին, իսկ կրակը բացվել էր գրասենյակից։ «Վայլդբերիզ»-ը հակառակն ասաց։ Մոտ երեսուն մարդ բերման ենթարկվեց։ Երկու պահակների մարմինները տարան Ինգուշեթիա։ Օդանավակայանում նրանց դիմավորեցին հազարավոր մարդիկ։ Կրեմլի խոսնակը հրաժարվեց դեպքը մեկնաբանել։ Ասաց՝ գործով իրավապահներն են զբաղվում։

Սկզբնական քրեական գործում երեսուներեք անուն կար։ Վլադիսլավը երկու օր ձերբակալված մնաց, հետո ազատ արձակվեց։ Առանձնացված դատավարության ամբաստանյալների մեջ նա չկար։ Գործը բաժանվեց մասերի։ 2026 թվականի մարտի 24-ին Պրեսնենսկի դատարանի առջև վեց մարդ նստեց։ Դատավճիռները՝ մեկ տարի յոթ ամսից երկու տարի չորս ամիս։ Մեղադրանքները՝ խուլիգանություն, ինքնիրավչություն, գույքի վնասում։ Սկզբնական մեղադրյալներից շատերը պայմանագիր էին ստորագրել ռուսական բանակի հետ՝ Ուկրաինայում ծառայելու համար։ Նրանց մեջ կային սպանության, սպանության փորձի և ապօրինի զենքի գործերով անցնող անձինք։ Այդ վեց մարդու դատավճռում Ալմազովի և Էլմուրզիևի մահվան համար պատասխանատու չկար։

Ընտանեկան գործը դատարաններում ավելի արագ ավարտվեց։ 2025 թվականի փետրվարի 10-ին քսաներկու տարվա ամուսնությունը լուծարվեց։ Ապրիլին առաջին ատյանի դատարանը Վլադիսլավի մեկ տոկոսը փոխանցեց Տատյանա Կիմին։ Նոյեմբերին նախկին ամուսինները գաղտնի հաշտություն կնքեցին։ Դեկտեմբերին Վլադիսլավը հայտարարեց, որ վաճառել է իր բաժինը։ Պետական գրանցամատյանում «Վայլդբերիզ» ՍՊԸ-ի դիմաց մնացել էր մեկ սեփականատեր՝ Տատյանա Կիմ։ Բաժինը՝ հարյուր տոկոս։ «ՌՎԲ»-ում հարաբերակցությունը մնաց նույնը՝ վաթսունհինգ և երեսունհինգ։

2025-ին «ՌՎԲ»-ի առևտրային շրջանառությունը հասավ 6,1 տրիլիոն ռուբլու, զուտ շահույթը՝ 175 միլիարդի։ Հաշվետվության մեջ թվերը կային։ Ալմազովի և Էլմուրզիևի մահվան գործով մեղավորի անուն դեռ չկար։

2026 թվականի հուլիսի 18-ի գիշերը հարվածներ եղան Մոսկվայի մարզի Էլեկտրոստալի և Տամբովի մարզի Կոտովսկի պահեստներին։ Երկու կենտրոններում զոհվեց առնվազն ութ մարդ, տասնյակ մարդիկ վիրավորվեցին։ Չորս օր անց այրվում էին Կրասնոդարի և Նևինոմիսկի համալիրները։ Հետո՝ Սանկտ Պետերբուրգի մերձակայքը, Պենզան, Սարապուլը, Եկատերինբուրգը, Սամարան, Ռյազանը։ Օգոստոսի 7-ին ցուցակում առնվազն քսան վայր կար։ Երեք շաբաթ էլ չէր անցել։ Արբանյակային պատկերներով վնասված կամ ոչնչացված տարածքը առնվազն 1,18 միլիոն քառակուսի մետր էր՝ ամբողջ պահեստային կարողության ավելի քան հինգերորդ մասը։ Զոհերի թիվը հասել էր առնվազն տասներեքի։

Ուկրաինան հայտարարեց, որ «Վայլդբերիզ»-ի ցանցը սպասարկում է ռազմական նշանակության ապրանքների հոսքը։ Հարթակում վաճառվում էին գիշերային տեսանելիության սարքեր, սաղավարտներ և զինամթերքի պայուսակներ։ Այդ ապրանքների էջերը կայքում կային։ Դրանք բանակին ուղիղ մատակարարման ապացույց չէին։ «Վայլդբերիզ»-ն ու Կրեմլը հերքեցին ուղիղ մատակարարումները։ Պահեստների վրա հարվածները շարունակվեցին։

Մոսկվայում Վասիլի Կլիմովի կետը հարվածներից առաջ օրական մոտ չորս հարյուր ծանրոց էր ստանում։ Օգոստոսի սկզբին՝ հարյուր հիսուն։ Վաճառքը կիսով չափ ընկել էր։ Լրագրողների այցելության օրը ոչ մի ծանրոց չեկավ։ Կլիմովը կետը վաճառքի հանեց և լրագրողին հեգնանքով առաջարկեց մեկ ռուբլով վերցնել այն։ «Ավիտո»-ում վաճառվում էր «Վայլդբերիզ»-ի ավելի քան երեք հազար հարյուր կետ։

Քաղցրավենիք պատրաստող Աննա Ստարոստինան առաջին հարվածներից մեկում կորցրեց ձեռագործ կարամելի հարյուր յոթանասուն տուփ։ Փոխհատուցման չէր սպասում։ «Ֆին Ֆլեր» հագուստի ընկերության կորուստը միայն Էլեկտրոստալի հրդեհում անցավ հարյուր միլիոն ռուբլին։ Պահեստների դարակներին տասնյակ հազարավոր վաճառողների ապրանք կար։

«Վայլդբերիզ»-ը կամավոր վճարումներ խոստացավ ավելի քան իննսունյոթ հազար վաճառողի։ Տվեց վճարումների հետաձգումներ, պահեստավորման զեղչեր, վարկային արձակուրդներ։ Կառավարությունում քննարկեցին պետական բանկերի վարկեր, հարկային արտոնություններ և սուբսիդիաներ։ Կենտրոնական բանկը հետևում էր՝ պահեստների կորուստը գների մեջ կանցնի՞։ Փոքր վաճառողները բացում էին անձնական հաշվեկշիռը։ Այնտեղ երեք բան էր երևում՝ մնացորդը, այրված ապրանքի արժեքը, հաջորդ վարկի ամսաթիվը։

Օգոստոսի 16-ին Կոլեդինոյի պահեստից մարդկանց արդեն դուրս էին բերել։ Հրշեջներն աշխատում էին։ Ընկերությունը պատվերների ուղիներն էր փոխում։ Ուկրաինական զինվորականները կրկնում էին, որ տասը խոշոր կենտրոններից յոթը շարքից հանել են։ Մոսկվայի մարզային իշխանությունները հաղորդում էին մեկ այլ վայրում զոհված ութսուներեքամյա տղամարդու և վիրավորների մասին։ 2024 թվականի սեպտեմբերին «ՌՎԲ»-ի իրավաբանական հասցեն տեղափոխվել էր հենց այդ ինդուստրիալ պարկ։ Պետական գրանցամատյանում տողը նույնն էր՝ Մոսկվայի մարզ, Կոլեդինո, «Կոլեդինո» ինդուստրիալ պարկ, շենք 6, կառույց 1։ Տեսագրության մեջ շենքի համարը չէր երևում։ Միայն ծուխը։