Երկու շաբաթ հիվանդանոցում, հետո՝ զբոսանք Երևանի փողոցներում. ինչպես է ապաքինվում Վլադիմիր Սպիվկովը

19.07.2026, YEREVAN ONLINE Mag.

Հուլիսի 17-ի լուսանկարում Վլադիմիր Սպիվակովի աջ ձեռքը սրճարանի սեղանին է։ Մատների մոտ սպիտակ բաժակ կա, փոքր ափսեներ, հատապտուղներ, կարմիր սոուսով կլոր թխվածքներ և նարնջագույն ըմպելիք։ Վերևում բեժ հովանոցներ են։ Սատի Սպիվակովան սպիտակ վերնաշապիկով ու մուգ ակնոցով թեքվել է ամուսնու կողմը։ Սպիվակովը կապույտ-սպիտակ վանդակավոր շապիկով է, օձիքը բաց։ Ժպտում է։ Նվագախումբ չկա։ Գրառումը նրանց համար է, ովքեր հարցնում էին նրա առողջությունից։

«Իմ Հայրենիքի կենսատու օդը»,— գրել է Սատին։ «Հայրենիքը» մեծատառ է, կողքին՝ Հայաստանի դրոշն ու կարմիր սիրտը։ Հաջորդ նախադասությունն արդեն ուղիղ է․ լուսանկարը նրանց համար է, ովքեր անհանգստանում են ամուսնու ապաքինմամբ ու ինքնազգացողությամբ։ Վերջում նա շնորհակալություն է հայտնել հարազատ քաղաքին «այս կախարդական օրվա» համար։ Ջերմության թիվ չի նշել։ Բժշկի անուն չի տվել։ Թոքերի նկար չի հրապարակել։ Այդ օրը 81-ամյա երաժիշտը դուրս էր եկել, նստել սրճարանում, հետո կանգնել փողոցում և լուսանկարվել։ Ուրիշ բան գրառումը չէր ասում։

Երկրորդ կադրում ամուսինները կանգնած են Երևանի մուգ քարե պատերից մեկի մոտ։ Սատին երկար սև զգեստով է։ Ձեռքը գցել է ամուսնու թևը։ Սպիվակովը կապույտ պոլո է հագել, ջինս և բաց գույնի կոշիկներ։ Ետևում ծաղկաման է, ծառերի ստվեր, սրճարանների հովանոցներ, խանութների վերևում կախված փոքր դրոշներ։ Հոսպիտալացումից հետո սա նրա առաջին հրապարակված ամբողջ հասակով պատկերներից մեկն էր։ Մինչ այդ նրա վիճակը նկարագրում էին ուրիշները։

Հունիսի 19-ին, ուրբաթ ուշ երեկոյան, Մոսկվայում շտապօգնության մեքենան Սպիվակովին տարավ հիվանդանոց։ Ժամը 23-ն անց էր, երբ մետրոպոլիտ Իլարիոնը իր հրապարակային ալիքում խնդրեց աղոթել նրա առողջության համար։ Գրառման մեջ երկու ծանր բառ կար՝ «կաթվածի կասկած»։ Դրանք արագ անցան վերնագրերի ու լրատվական ալիքների մեջ։ Սպիվակովի անունը, որ սովորաբար գրվում էր Բախի, Մոցարտի, Ռախմանինովի և «Մոսկվայի վիրտուոզների» կողքին, այդ գիշեր հայտնվեց շտապ բժշկական բառապաշարում։

Կասկածը նույն գիշեր չհաստատվեց։ Իլարիոնը թարմացրեց գրառումը, բայց առաջին ձևակերպումն արդեն տարածվել էր։ Սատի Սպիվակովան պատասխանեց մեծատառով․ «ԿԱԹՎԱԾ ՉԿԱ»։ Նա գրեց, որ ամուսինը առողջական խնդիր ունի, հետազոտվում է և բժիշկների վստահելի ձեռքերում է։ Մի քանի օր անց այդ գիշերվա տեղեկությունը անվանեց «փչացած հեռախոս»։ Նախնական կասկածը հասցրել էր դառնալ ախտորոշում՝ առանց բժշկի հրապարակված եզրակացության։

Հիվանդանոցը հանրային բժշկական տեղեկագիր չտվեց։ Առաջին լուրը գրել էր հոգևորականը։ Երկրորդը՝ ընտանիքը։ Լրատվական ալիքներից մի քանիսը շարունակում էին վերարտադրել արդեն հերքված տարբերակը։ Սատին գրում էր կարճ։ Սկզբում ուղղեց կաթվածի մասին լուրը, հետո՝ վիճակի ծանրության շուրջ խոսակցությունները, վերջում հայտնեց դուրսգրման օրը։ Երկու շաբաթվա մասին հանրությունը տեղեկացավ այդ կտորներով։

Հունիսի վերջում հիվանդության անունը հստակվեց՝ բրոնխիտի ֆոնին զարգացած թոքաբորբ և ծանր գերհոգնածություն։ Սատին ասաց, որ ամուսնու վիճակը լավ է, կյանքին վտանգ չի եղել, դուրսգրումը սպասվում է շաբաթվա վերջում։ Այդ պահին Սպիվակովը արդեն տասը օր հիվանդանոցում էր։ Հունիսի 19-ի գիշերվա վերնագրերը լռել էին։ Մնացել էին բուժումը, հետազոտությունները և տեղափոխված ծրագրերը։

Առաջին ծրագիրը հունիսի 21-ին էր։ Մոսկվայի երաժշտության միջազգային տան Սվետլանովյան դահլիճում Սպիվակովը պետք է հանդես գար Ալիսա Ֆրեյնդլիխի հետ։ Ծրագրի անունը երեք կետով էր սկսվում՝ «…Նա և երաժշտությունը և խոսքը…»։ Ֆրեյնդլիխը կարդալու էր Մանդելշտամ, Ախմատովա, Գումիլյով, Ցվետաևա։ «Մոսկվայի վիրտուոզները» նվագելու էին Բախ, Շուբերտ, Չայկովսկի, Ռախմանինով, Պիացոլա։ Սպիվակովի անվան դիմաց երեք աշխատանք կար՝ գեղարվեստական ղեկավար, դիրիժոր, ջութակահար-մենակատար։ Հիվանդանոցում նա չէր կարող կատարել դրանցից ոչ մեկը։

«Չեղարկված» բառը ազդագրի վրա չհայտնվեց։ Համերգը տեղափոխվեց սեպտեմբերի 12՝ Սպիվակովի ծննդյան օրը։ Այդ երեկո նա կդառնա 82 տարեկան։ Կայքում մնաց հունիսի 21-ը և կարճ ծանուցում՝ միջոցառումը տեղափոխվել է, գնված տոմսերը վավեր են։ Ծրագիրը նույնն է։ Տևողությունը՝ մեկ ժամ, առանց ընդմիջման։ Թոքաբորբի անունը էջում չկա։ Կա նոր ամսաթիվ։

Սպիվակովը Մոսկվայի երաժշտության միջազգային տան նախագահն է։ Նույն հաստատության կայքում նրա անունը մի էջում ղեկավարության կազմում է, մյուսում՝ տեղափոխված համերգի ազդագրի վրա։ Հունիսին այդ տունը սպասում էր իր նախագահին։ Ծանուցումն ասում էր երեք բան՝ նոր օր, նույն դահլիճ, նույն տոմս։ Մնացածը հայտնում էր ընտանիքը։

Հուլիսի 3-ին, կեսօրից հետո, Սպիվակովին դուրս գրեցին հիվանդանոցից։ Սատին գրեց․ «Մենք տանն ենք և սկսում ենք հանգստանալ»։ Այդ տունը Մոսկվայում էր։ Երկու շաբաթ անց նրանք Երևանում էին։ Հուլիսի 17-ի գրառման մեջ քաղաքն արդեն «հարազատ» էր։ Մոսկվայից Սատին գրել էր՝ «սկսում ենք հանգստանալ»։ Երևանյան լուսանկարներում այդ հանգիստն արդեն դուրս էր եկել փողոց՝ քայլք, բացօթյա սեղան, երկար ամառային օր։

Դուրսգրումից մինչև երևանյան լուսանկարները անցավ ուղիղ տասնչորս օր։ Այդ ընթացքում Սպիվակովը տեսախցիկի առաջ չէր երևացել։ Հիվանդասենյակի լուսանկար չկար։ Բժիշկների հետ տեսանյութ չկար։ Տնային վերականգնման մանրամասներ նույնպես չհրապարակվեցին։ Հուլիսի 17-ին ընտանիքը հրապարակեց այն, ինչ արդեն հնարավոր էր անել՝ դուրս գալ, նստել, քայլել։ Մնացածը փակ մնաց։

Սատի Սպիվակովայի ծննդյան անունը Սատենիկ Սահակյանց է։ Նա ծնվել է Երևանում 1962-ին՝ ջութակահար Զարե Սահակյանցի և դաշնակահարուհի Աիդա Ավետիսովայի ընտանիքում։ Սովորել է Չայկովսկու անվան մասնագիտացված երաժշտական դպրոցում՝ դաշնամուրի դասարանում։ Հետո մեկնել է Մոսկվա և ավարտել թատերական ինստիտուտը։ Ուսանողական տարիներին ծանոթացել է Վլադիմիր Սպիվակովի հետ։ Նա արդեն շրջագայող ջութակահար էր և նորաստեղծ «Մոսկվայի վիրտուոզների» ղեկավարը։

Սատին դերասանական կրթությունից հետո սովորել է նաև Սորբոնում՝ ֆրանսերեն և Ֆրանսիայի պատմություն։ Նկարահանվել է կինոյում, վարել մշակութային հեռուստահաղորդումներ, տասնամյակներ ուղեկցել ամուսնու հյուրախաղերին։ Փորձ, մեկնում, հյուրանոց, հաջորդ քաղաքի ժամ, տեղափոխված համերգ։ Այդ օրացույցը նա գիտեր։ 2026-ի հունիսին նրա գործը ուրիշ էր․ ամեն հրապարակումից առաջ որոշել, թե ամուսնու բուժումից ինչ կարելի է ասել։

2025-ի սեպտեմբերին Սատին բարեգործական այցով Երևանում էր։ «Հայաստանում կարծես վերածնվում եմ»,— ասել էր նա։ Խոսել էր Արարատի, հին հիշողությունների, փողոցներում զգացվող անցյալի «ուրվականների» մասին։ Երևանում ներկայացվել էր նրա «Սիրո մետաֆիզիկան» ծրագիրը։ Հասույթը փոխանցվել էր քաղցկեղային և արյունաբանական հիվանդություններ ունեցող երեխաներին աջակցող հիմնադրամին։ Տասը ամիս անց նա Երևան վերադարձավ հիվանդանոցից նոր դուրս եկած ամուսնու հետ և գրեց «կենսատու օդի» մասին։

Սպիվակովի հայկական պատմությունը սկսվել էր շատ ավելի վաղ։ 1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ին նա «Մոսկվայի վիրտուոզների» հետ Իտալիայում էր։ Տարիներ անց պատմել է, որ Ֆլորենցիայի փողոցում տեսել էր երկու միանձնուհու։ Նրանք փոքր տուփով գումար էին հավաքում։ Տուփի վրա գրված էր՝ Հայաստանին։ Ներսում մոտ տասը հազար լիրա կար։ Սպիվակովը նրանց հրավիրել էր Սան Լորենցոյի եկեղեցի, որտեղ նվագախումբը պետք է ելույթ ունենար։ Երեկոյի ամբողջ հոնորարը՝ ավելի քան հիսուն հազար դոլար, փոխանցվել էր երկրաշարժից տուժածներին։

Մոտ երկու շաբաթ անց երաժիշտները հասան Լենինական։ Քաղաքը դեռ Գյումրի չէր կոչվում։ Փողոցների մի մասը փլատակ էր։ Սպիվակովն այդ համերգը հիշել է նույն մանրամասներով։ Ելենա Օբրազցովան երգել է Բախի «Մատթեոսի չարչարանքներից» արիա։ Սիլվա Կապուտիկյանը կարդացել է իր բանաստեղծությունները։ Ալլա Դեմիդովան՝ Աննա Ախմատովայի «Ռեքվիեմը»։ Նրա հիշողությամբ՝ «Ռեքվիեմի» ժամանակ հետցնցում է եղել։

Այդ այցից հետո Սպիվակովին փոքր գորգ էին տվել։ Վրան ծաղրածու էր գործված։ Գորգը պատրաստել էր երկրաշարժի ժամանակ զոհված մի աղջիկ։ Տասը տարի անց նրան տվել էին երկրորդ գորգը՝ գործված աղետի օրը ծնված երեխայի ձեռքով։ 2008-ին, երբ «Մոսկվայի վիրտուոզները» դեկտեմբերի 7-ի քսանամյակին նորից Գյումրիում էին, Սպիվակովը լրագրողներին ասել էր, որ երկու գորգերն էլ պահում է աչքի լույսի պես և իր հետ տանում է։

Օգնությունը համերգով չավարտվեց։ Հետագա տարիների ցուցակներում հայտնվեցին անվասայլակներ, թանկ դեղորայք և երեխաների տաք հագուստ։ «Մոսկվայի վիրտուոզները» դեկտեմբերի 7-ը նշել են Հայաստանում տրված համերգներով։ Այցերի ծրագրերում եղել են հիվանդանոցներ, երաժշտական դպրոցներ, երեխաների հետ հանդիպումներ։ Այդ աշխատանքը հետո մտավ հիմնադրամի հաշվետվությունների մեջ։

Սպիվակովի միջազգային բարեգործական հիմնադրամի 1994–2020 թվականների փաստաթղթում հիշատակված են կույր երեխաներ, որոնք 1997-ին բուժվել էին Մոսկվայի Ֆյոդորովի աչքի միկրովիրաբուժության կենտրոնում, երիտասարդ երաժիշտների կրթաթոշակներ, արտասահմանյան վարպետության դասեր և համերգային ուղևորություններ։ Երևանում հիմնադրամի օգնությամբ ստեղծվել ու գործիքավորվել էր երիտասարդական սիմֆոնիկ նվագախումբը։ Վաղ կրթաթոշակառուներից մեկը Սերգեյ Սմբատյանն էր, որը հետագայում ղեկավարեց Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախումբը։

Հաշվետվության ուրիշ էջերում մարդկանց անունների կողքին առարկաներ են՝ ջութակ, թավջութակ, ֆլեյտա, հոբոյ, կլարնետ, աղեղ, պատյան։ 2004-ից հիմնադրամը վճարել էր հայկական ստեղծագործական պատվիրակությունների ճանապարհածախսը՝ «Մոսկվան դիմավորում է բարեկամներին» փառատոնին մասնակցելու համար։ Հայկական մասնաճյուղը կազմակերպել էր երիտասարդ երաժիշտների համերգներ ու արտասահմանյան վարպետության դասեր, կրթաթոշակ տվել կարիքավոր երեխաներին։ Հաշվետվության մեկ տողի ետևում երբեմն մեկ գործիք էր, երբեմն՝ ամբողջ ճանապարհը մինչև դասարան կամ բեմ։

2022-ի նոյեմբերին Սպիվակովը կրկին Երևանում էր։ Երեք համերգներից առաջինը տրվեց Զինվորի տանը վերականգնվող վիրավոր զինծառայողների համար։ Նա ասաց, որ Հայաստանը վաղուց իր տունն է, և համերգը նվիրեց նրանց, ովքեր «վերադառնում են կյանք»։ Զինվորի տանը նրանք անցնում էին ֆիզիկական վերականգնում, ստանում հոգեբանական աջակցություն և նոր մասնագիտություն սովորում։ 2026-ի հուլիսին Սպիվակովը Երևան հասավ իր հոսպիտալացումից հետո։

Այդ այցի երկրորդ ծրագրում հնչել են Չայկովսկի, Խաչատրյան, Ռոսինի, Բելինի և Պուչինի։ Երգել է Աննա Ագլատովան։ Դահլիճում ներկա էին Նիկոլ Փաշինյանն ու Աննա Հակոբյանը։ Համերգի ամբողջ հասույթը փոխանցվել է Զինվորի տանը բուժում և մասնագիտական վերապատրաստում անցնող վիրավոր զինծառայողներին։ Բեմից ասված «վերադառնում են կյանք» բառերի ետևում եղել են ֆիզիոթերապիայի սենյակները, դասարաններն ու աշխատանքի նոր հմտությունները։

2014 թվականի մարտի 11-ին այդ կենսագրության մեջ հայտնվեց ուրիշ բառապաշար։ Ռուսաստանի կողմից Ղրիմի բռնակցմանը նախորդած օրերին Սպիվակովի անունը դրվեց մշակույթի գործիչների հավաքական նամակի տակ։ Ստորագրողները աջակցում էին Ռուսաստանի նախագահի դիրքորոշմանը Ուկրաինայի և Ղրիմի հարցում։ Ցուցակում դերասաններ էին, ռեժիսորներ, երաժիշտներ, թատրոնների ղեկավարներ։ Սպիվակովն այդ ժամանակ ղեկավարում էր Ռուսաստանի ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը և Մոսկվայի երաժշտության միջազգային տունը։

Նամակը խոսում էր «ընդհանուր պատմության» և «ընդհանուր մշակութային արմատների» մասին։ Հրապարակված ցանկը չէր պատմում, թե ստորագրությունները ինչպես էին հավաքվել։ Մնաց փաստաթուղթը և դրա տակ՝ Սպիվակովի անունը։ Պաշտոնական կենսագրություններն ու համերգային ծրագրերը հետագայում շարունակում էին թվարկել նրա կոչումները, նվագախմբերն ու պարգևները։ 2014-ի այդ ստորագրությունը այնտեղ սովորաբար չէր գրվում։

2020 թվականի օգոստոսի 12-ին Սպիվակովը Ալեքսանդր Լուկաշենկոյին վերադարձրեց Բելառուսի Ֆրանցիսկ Սկորինայի շքանշանը։ Նախորդ օրերին Մինսկի փողոցներում ուժայինները ծեծում ու ձերբակալում էին վիճարկվող նախագահական ընտրությունների դեմ խաղաղ ցույցերի մասնակիցներին։ Սպիվակովը գրեց բռնության, դաժանության և տարրական իրավունք պահանջող մարդկանց մասին։ Նա ասաց, որ ամաչում է կրել այդ իշխանության հետ կապվող պարգևը։ Պաշտոնական կենսագրության երկար տարիների մի տող ավարտվեց «վերադարձնում եմ» բայով։

2022 թվականի փետրվարի 26-ին՝ Ուկրաինայի դեմ Ռուսաստանի լայնածավալ ներխուժումից երկու օր անց, հրապարակվեց ռուսաստանցի մշակույթի գործիչների կոչ։ Այն պահանջում էր դադարեցնել ռազմական գործողությունները, դուրս բերել զորքերը և նստել բանակցությունների սեղանի շուրջ։ Ստորագրողների մեջ էին Սպիվակովն ու Ալիսա Ֆրեյնդլիխը։ 2026-ին նրանք պետք է միասին բեմ բարձրանային Մոսկվայում։ Հունիսի 21-ի հանդիպումը խափանեց թոքաբորբը։ Սեպտեմբերի 12-ի էջում նրանց անունները մնացին կողք կողքի։

Ֆրանսիական Կոլմարում Սպիվակովը ամառային փառատոնը ղեկավարել էր 1989-ից։ Երեսուներեք տարի նրա անունը գրեթե չէր բաժանվում այդ փառատոնից։ 2022-ին այն չկայացավ։ Քաղաքը խոսեց Ուկրաինայի հետ համերաշխության և ռուսական նվագախմբի մասնակցությամբ առաջացած փակուղու մասին։ Հետո գեղարվեստական ղեկավար դարձավ ֆրանսահայ դիրիժոր Ալեն Ալտինօղլուն։

Սպիվակովը ֆրանսիական ռադիոյով ասաց, որ բանակցություններն անցկացվել են իր թիկունքում։ Նա իրեն դավաճանված էր զգացել և կատարվածը քաղաքական վախկոտություն էր անվանել։ Փառատոնի ղեկավարությունը պատասխանեց, որ որոշումը փառատոնը պահպանելու հարց էր։ Քաղաքային կողմը խոսում էր հովանավորների, հանդիսատեսի և պատերազմի ժամանակ ծրագիրը շարունակելու հնարավորության մասին։ Կոլմարի հաջորդ ամառային ազդագրերում Սպիվակովի անունը չկար։

2025 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Կրեմլում Սպիվակովին հանձնեցին Ռուսաստանի Աշխատանքի հերոսի ոսկե աստղը։ Պետական հաղորդագրության մեջ նրա անունից առաջ ամբողջ պաշտոնական շարքն էր՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, Մոսկվայի երաժշտության միջազգային տան նախագահ, Ռուսաստանի ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր։ Նույն կենսագրության մեջ մնացին 2014-ի ստորագրությունը, 2020-ի վերադարձված շքանշանը, 2022-ի հակապատերազմական կոչը և 2025-ի Կրեմլի պարգևը։ Դրանց համար ընդհանուր բացատրություն չի հրապարակվել։

Վեց ամիս անց Սատին հիվանդության պատճառների մեջ գրեց նաև գերհոգնածությունը։ Համերգային ազդագրերում հաջորդ օրը միշտ արդեն ունի քաղաք, ժամ ու փորձ։ Հունիսին այդ շղթան կանգնեց։ Թոքաբորբը ջնջեց հունիսի 21-ը։ Սեպտեմբերի 12-ը մնաց։ Այդ օրը դեռ պետք է հասնել բեմ։

Սպիվակովի պաշտոնական կենսագրությունները երկար են․ Յուրի Յանկելևիչի դպրոց, Դավիթ Օյստրախի ազդեցություն, Ֆրանչեսկո Գոբետտիի ջութակ, հետո՝ Ստրադիվարի, Լեոնարդ Բերնսթայնի նվիրած դիրիժորական գավազան։ 1979-ին ստեղծված «Մոսկվայի վիրտուոզներ»։ Հյուրախաղեր։ Գիշերային թռիչքներ։ Փորձեր ու համերգներ։ 2026-ի հունիսին այդ ցանկին ավելացան երեք բժշկական բառ՝ բրոնխիտ, թոքաբորբ, գերհոգնածություն։

Նրա տարիքը ծրագրերում սովորաբար գրվում էր հոբելյանի համար։ 80-ամյակի համերգ, շնորհավորական երեկո, մեդալ, ծափահարություն։ Հիվանդանոցային լուրում նույն թիվը գրված էր շտապօգնության ու թոքաբորբի կողքին՝ 81 տարեկան։ Սեպտեմբերի 12-ին նա կլինի 82 տարեկան։ Առաջին ելույթը նշանակված է հենց այդ օրը։ Սատիի խոսքով՝ հետո նախատեսված է նաև Իրկուտսկի ուղևորությունը՝ Դենիս Մացուևի փառատոնին։ Մոսկվայի երաժշտության միջազգային տան օրացույցում սեպտեմբերի 24-ին ևս մեկ համերգ կա՝ Մոցարտ, Մալեր, Շոստակովիչ և Ռուսաստանի ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ։

Մեկ ժամանոց ծրագիրը թղթի վրա մեկ տող է։ Բեմում Սպիվակովը պետք է կանգնի նվագախմբի առաջ, տա մուտքերը, պահի տեմպը, լսի դահլիճը, հետո վերցնի ջութակը։ Դրանից առաջ փորձերն են՝ դատարկ դահլիճ, կրկնվող անցումներ, աղեղների ուղղություններ, ընթերցողի ձայնի և նվագախմբի միջև հաշվված դադարներ։ Սեպտեմբերի 12-ի ազդագրում նրա անվան դիմաց մնացած երեք դերերը երեք առանձին ֆիզիկական աշխատանք են։

Հուլիսյան լուսանկարները չեն ասում՝ նա կղեկավարի՞ ամբողջ ծրագիրը, կվերցնի՞ ջութակը, կանցնի՞ փորձը առանց հոգնելու։ Ընտանիքը նման խոստում չի տվել։ Գրառման մեջ մեկ օր է։ Սպիվակովը նստել է սեղանի մոտ, կանգնել կնոջ կողքին, ժպտացել տեսախցիկին։ Հիվանդանոցից դուրս գրվելուց տասնչորս օր հետո հրապարակվել է հենց դա։

Սատի Սպիվակովան տարիներ շարունակ ամուսնուն ներկայացրել է բեմից դուրս՝ հարցազրույցներում, հեռուստաեթերներում, ընտանեկան լուսանկարներում։ Հուլիսին նա ընտրեց կադրեր առանց հիվանդանոցային խալաթի, կաթիլային համակարգի և բժշկական սենյակի։ Սովորական հագուստ։ Սեղան։ Փողոց։ Ձեռք՝ ամուսնու թևին։ Մեկ ամիս շարունակ նրա անունը գրվել էր շտապօգնության ու թոքաբորբի կողքին։ Հիմա նա կանգնած էր։

«Իմ Հայրենիքը» Սատիի համար ծնողների երաժշտական տունն է, դպրոց գնալու ճանապարհը, տարիներ անց վերադարձող բեմը։ Սպիվակովի հայկական հասցեներում Լենինականի փլատակներն են, Սան Լորենցոյի հոնորարը, երկու փոքր գորգերը, երեխաներին տրված գործիքները և Զինվորի տան համերգը։ Հուլիսյան այցի պաշտոնական ծրագիր չկար։ Ընդունելություն կամ պարգևատրում չէր հրապարակվել։ Մամուլի ասուլիս նույնպես չկար։ Նրանք քաղաքում անցկացրել էին մեկ սովորական օր։

Մոսկվայի պաշտոնական էջը դեռ պահում է սեպտեմբերի 12-ի ժամը՝ 19։00։ Ծրագիրը մեկ ժամ է, մեկ բաժին։ Հունիսի 21-ը մնացել է ծանուցման մեջ։ «Տոմսերը վավեր են»,— գրված է այնտեղ։ Երևանի սրճարանի լուսանկարում Սպիվակովի ձեռքի տակ տոմս չկա, գավազան չկա, բժշկական թուղթ չկա։ Սպիտակ բաժակի կողքին նարնջագույն ըմպելիքի մի մասը մնացել է ապակու մեջ։ Փողոցի մյուս կադրում Սատին բռնել է ամուսնու թևը։ Սեպտեմբերի 12-ը դեռ մոտ երկու ամիս հեռու էր։