Հայկական պայմանագրում ԱԹՍ-ների մասին ենթակետ չկա. ինչ է տեղի ունենում Wildberries-ի շուրջ

20.07.2026, ԱՆԻ ՍԱՀԱԿՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ

Հուլիսի 17-ին Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիրում բացվեց լոգիստիկայի ու էլեկտրոնային առևտրի եռօրյա ցուցահանդեսը։ Վայլդբերրիզը մասնակցում էր երկրորդ տարին։ Ընկերությունը խոստանում էր տեղում գրանցել նոր վաճառողներ, բացատրել առաջխաղացման գործիքները, վերլուծությունը, պահեստային լուծումները և միջազգային շուկա դուրս գալու ճանապարհը։ Տաղավարը բաց էր առավոտյան տասից երեկոյան յոթը։ Առաջին օրվա փակվելուց մի քանի ժամ անց Էլեկտրոստալի ու Կոտովսկի գիշերային հերթափոխերը լսեցին ԱԹՍ-ների տագնապը։

Կոտովսկում զոհվեց յոթ աշխատակից։ Էլեկտրոստալում վիրավորվածներից մեկը մահացավ հիվանդանոցում։ Տասնյակ մարդկանց տեղափոխեցին բուժհաստատություններ։ Մի քանիսի վիճակը ծանր էր։ Փրկարարները մտնում էին ծխի մեջ, բժիշկները ճշտում էին անունները, հարազատները զանգում էին հերթափոխում եղած մարդկանց։ Վայլդբերրիզը հայտնեց երկու օբյեկտների վրա հարձակման, հրդեհների ու տարհանման մասին։ Ռուսաստանի Քննչական կոմիտեն գործեր հարուցեց ահաբեկչության հոդվածով։ Վոլոդիմիր Զելենսկին հաստատեց հարվածները և պահեստները կապեց ռուսական պատերազմի մատակարարումների հետ։ Ռուսական հաղորդագրության բառը «ահաբեկչություն» էր։ Զելենսկու խոսքում պահեստները ռազմական մատակարարման օղակ էին։ Ներսում ութ մարդ էր զոհվել։ Արկղերի վրա դեռ վաճառողների համարներն էին։

Էլեկտրոստալի մի քանի աշխատակից հետո ասաց, որ առաջին տագնապի պահին անմիջապես դուրս գալ չեն կարողացել։ Ընկերությունը հերքեց խախտումները։ Արտակարգ ելքերը բացվել են անմիջապես, ավտոմատիկան աշխատել է, մարդիկ դուրս են եկել տարհանման պլանով, ասվում էր պատասխանում։ Մի վկայությամբ աշխատակիցներից նախ պահանջել էին հանձնել սկաներները։ Մեկ ուրիշով ազդանշանը հնչել էր, երբ ծուխն արդեն շատ էր։ Երկու պատմությունների արանքում մնաց «անմիջապես» բառը։ Թե քանի րոպե էր այն տևել, հրապարակված չէր։

Էլեկտրոստալը Վայլդբերրիզի ամենամեծ հանգույցներից էր՝ հարյուր հազարավոր քառակուսի մետր տարածքով։ Այն օրական մշակում էր մինչև 7,4 միլիոն ապրանք։ Կոտովսկի կենտրոնը բացվել էր 2025-ին։ Մոտ 108 հազար քառակուսի մետր տարածքը նախատեսված էր տասնյակ միլիոնավոր ապրանքային միավորների համար։ Մինչև հուլիսի 18-ը այդ թվերով նկարագրում էին արագությունն ու ծավալը։ Հրդեհից հետո դրանցով փորձում էին կռահել վնասը։ Առաջին գնահատականները հասնում էին տասնյակ միլիարդ ռուբլու։ Ընկերությունը ընդհանուր թիվ չհրապարակեց։ Էլեկտրոստալի հրդեհը հաջորդ օրը դեռ ամբողջությամբ մարված չէր։

Վաճառողների անձնական էջերում ծուխ չկար։ Կային ապրանքային քարտեր, մնացորդների սյունակներ ու պատվերների վիճակներ։ Թվերը կանգնել էին։ Ընկերությունը երկու կենտրոններում եղած ապրանքները ժամանակավորապես հանեց վաճառքից և նոր խմբաքանակները խորհուրդ տվեց ուղարկել ուրիշ հասցեներ։ Մինչև գույքագրումը վաճառողը չէր կարող իմանալ՝ իր արկղն այրվել է, ջրով փչացել, տեղափոխվել, թե մնացել է փակ գոտում։ Նրա սեղանին արդեն կային մատակարարի վճարման օրը, պահեստավորման գումարը, հարթակի միջնորդավճարը, վերադարձները և վարկի հերթական մարումը։

Էլեկտրոնիկա վաճառող Ալեքսեյին գիշերը զանգեց պահեստում աշխատող ծանոթը։ Նա մեքենայով հասավ Էլեկտրոստալ ու մոտ հինգ ժամ կանգնեց ոստիկանական շղթայից այն կողմ։ Ներսում մնացել էր 210 «ՓլեյՍթեյշն 5»։ Մանրածախ գնով՝ տասից տասներկու միլիոն ռուբլի։ Ապրանքը առանձին ապահովագրված չէր։ Ալեքսեյը չսպասեց գույքագրման պատասխանին։ 2,8 միլիոն ռուբլով վաճառքի հանեց մեքենան, որպեսզի նոր խմբաքանակ գնի և ապրանքային քարտերը չընկնեն որոնման ներքևը։ Նա այդ մեքենայով էր եկել այրվող պահեստի մոտ։ Առավոտյան այն արդեն իր հաջորդ խմբաքանակի կանխավճարն էր։

Կանացի հագուստ արտադրող Տատյանան Էլեկտրոստալում ուներ մոտ երկու միլիոն ռուբլու ինքնարժեքով ապրանք։ Վաճառքից սպասում էր վեց միլիոն։ Մանկական ստեղծագործական հավաքածուներ վաճառող Օլգայի խմբաքանակները բաժանված էին երկու հարվածված կենտրոնների միջև։ Նա ներբեռնեց մնացորդների հաշվետվությունները, նոր առաքումը շեղեց ուրիշ պահեստ և բացեց պարտքերի ցուցակը՝ մատակարարներ, պատվերների պատրաստման ծառայություն, գնումներ, վարկեր։ Արինան կենտրոնում պահում էր 1135 հագուստի միավոր։ Ինքնարժեքը գնահատում էր ավելի քան 600 հազար ռուբլի։ Հուլիսի 7-ից նրա հիմնական միջնորդավճարը հասել էր 43,5 տոկոսի։ Հավելյալ վճարները ևս մնում էին ուժի մեջ։ Ապրանքը չէր շարժվում։ Վճարների հաշվարկը շարունակվում էր։

Վայլդբերրիզի հիմնադիր Տատյանա Կիմը զոհված յուրաքանչյուր աշխատակցի ընտանիքին խոստացավ երկու միլիոն ռուբլի, ծանր վիրավորվածներին՝ մեկ միլիոն։ Վաճառողների ապրանքի համար թիվ չհնչեց։ Կիմն ասաց, որ ֆորս-մաժորի դեպքում ընկերությունը ձևական պարտավորություն չունի փոխհատուցելու կորուստը, ապա խոստացավ հաշվել հնարավոր վճարներն ու աջակցության ձևերը։ Հուլիսի 19-ին ընկերությունը հայտարարեց ընտրված կենտրոններում 45-օրյա պահեստային զեղչ և տարածաշրջանային պահեստներ տարանցման հարյուր տոկոսանոց զեղչ։ Վնասի գնահատման ու աջակցության մեխանիզմի համար տրվեց մինչև երեսուն օր։ Այդ ընթացքում սեզոնային ապրանքի վաճառքի պատուհանը կարող էր փակվել։

Հաջորդ առաջարկը եկավ Վայլդբերրիզ բանկից։ Փոքր ու միջին բիզնեսին խոստացան պարտքի վճարումների մինչև վեց ամսվա հետաձգում, արտոնյալ վարկեր ու ֆակտորինգ՝ կորած ապրանքը լրացնելու համար։ Ռուսաստանի ներսում վճարումների միջնորդավճարը զրոյացվելու էր, հաշվի մնացորդի տոկոսը՝ բարձրանալու։ Խոշոր բիզնեսի համար պատրաստվում էր առանձին լուծում։ Այրված ապրանքի տեղում հայտնվեց նոր վարկի առաջարկը։ Ոմանք դրանով կարող էին արագ վերադառնալ վաճառքի։ Մյուսները հին պարտքի վրա ստանում էին նորը։ Գույքագրումը դեռ չէր ավարտվել։

Վայլդբերրիզը նման հրդեհ արդեն անցել էր։ 2024 թվականի հունվարի 13-ին Սանկտ Պետերբուրգի Շուշարիում այրվեց ընկերության մեծ պահեստը։ Զոհեր չկային։ Հազարավոր վաճառողներ կորցրին խմբաքանակները։ Հետո ընկերությունը հայտարարեց 34,9 միլիարդ ռուբլու վճարումների մասին և ասաց, որ մինչև 2025 թվականի ապրիլ կարգավորել է պահանջների 99,6 տոկոսը։ Առնվազն հինգ հազար վաճառողի վնասը գերազանցել էր մեկ միլիոն ռուբլին։ Շուշարին մտավ գործող պայմանագրերի մեջ՝ առանձին կետերով, հատուկ հաշվարկով ու ժամկետներով։ Էլեկտրոստալն ու Կոտովսկը դեռ փաստաթղթում անուն չունեին։

Հուլիսի 18-ի կեսօրին սոցիալական ցանցերում տարածվեց ռուս վաճառողների պայմանագրի 11.3.4.1 ենթակետը։ Այն ֆորս-մաժորի շարքում դրել էր զենքի, ռազմական տեխնիկայի, օդանավերի ու ԱԹՍ-ների կիրառման, ազդեցության, ընկնելու, արձակման կամ գործարկման հետևանքները, նաև հրետակոծություններն ու պայթյունները։ Պայմանը ուժի մեջ էր մտել հուլիսի 7-ին՝ հարվածից տասնմեկ օր առաջ։ Այդ ամսաթիվը կասկած ծնեց։ Հարվածների մասին նախնական տեղեկություն հաստատող հրապարակային փաստ չկար։ Ռուսական պայմանագիրը տարվա առաջին կեսին փոխվել էր տասներկու անգամ։ Այդ տարվա պայմանագրերում պատերազմն արդեն ուներ իր բառապաշարը՝ ԱԹՍ, հրետակոծություն, պայթյուն։ Վաճառողը ենթակետը կարդում էր այրված ապրանքի հաշվետվության կողքին։

Հայ վաճառողը տեսնում էր նույն մանուշակագույն նշանը, նույն անձնական էջը և նույն ռուսական պահեստը։ Պայմանագրի առաջին էջում ընկերությունը փոխվում էր։ Ռուսաստանի հարկային համակարգում գրանցված վաճառողի դիմաց ռուսական օպերատորն էր։ Հայաստանի վաճառողի պայմանագրի կողմը Երևանի հասցեով ընկերություն էր։ Հրդեհը տուփի հարկային գրանցումը չէր տարբերել։ Փոխհատուցման պահանջը տարբերելու էր։

Հայկական լրատվական հոսքում ռուսական պայմանագրի այդ կետը արագ ներկայացվեց որպես հայ վաճառողների խնդիր։ Հայաստանի հարկային համակարգում գրանցված ընկերությունների ու անհատ ձեռնարկատերերի համար գործում է առանձին, հայերեն և ռուսերեն, մոտ հարյուր էջանոց պայմանագիր։ Օպերատորը «ԻՄՎԲԱՄ» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունն է։ Ռուսական 11.3.4.1-ը՝ ԱԹՍ-ների, ռազմական տեխնիկայի ու պայթյունների երկար ցանկով, հայկական տարբերակում չկա։ Հայկական 11.3.4-ում գրված է, որ Վայլդբերրիզը փոխհատուցում է կորած ապրանքի իրական վնասը, բացառությամբ անհաղթահարելի ուժից ծագած կորստի։ Հաջորդ համարը 11.3.5-ն է։

Բաց թողած ենթակետը ինքն իրեն վճարում չի երաշխավորում։ Ընկերությունը կարող է հղում անել ընդհանուր ֆորս-մաժորին։ Հայաստանի քաղաքացիական օրենսգրքի 417-րդ հոդվածը պատասխանատվությունից ազատում է ձեռնարկատիրական պարտավորությունը խախտած կողմին, երբ նա ապացուցում է, որ պատշաճ կատարումն անհնար էր արտակարգ ու տվյալ պայմաններում անկանխելի հանգամանքի պատճառով։ Ապացուցելու բեռը կրում է պարտավորությունը խախտած կողմը։ Վեճի դեպքում սեղանին կարող են հայտնվել պահեստի անվտանգության կարգերը, տարհանման ժամանակը, հրդեհաշիջման համակարգերի աշխատանքը, վնասված գոտիների քարտեզը և կոնկրետ խմբաքանակի տեղը։ Ընդհանուր բառը քիչ է։ Պետք են թղթեր։

Հայկական պայմանագիրը նկարագրում է նաև ճանապարհը։ Վաճառողը անձնական էջում բացում է «Աջակցություն», հետո՝ «Պահանջներ», ապա ընտրում «Մինչդատական բողոք» բաժինը և ուղարկում փաստաթղթերը։ Օպերատորը պատասխանելու համար ունի երեսուն օրացուցային օր։ Չլուծված վեճը հասնում է Երևանի քաղաքային դատարան։ Պահեստը Ռուսաստանում է։ Հարվածը՝ պատերազմի ժամանակ։ Պայմանագրի կողմը հայկական ընկերություն է։ Հայցի հասցեն Երևանն է։ Առաջին գործնական քայլերը շատ պարզ են՝ ներբեռնել հուլիսի 18-ի մնացորդների հաշվետվությունը, պահել մատակարարի հաշիվը, հարթակի պատասխանը ստանալ գրավոր։

«ԻՄՎԲԱՄ»-ի անունը պայմանագրում հայտնվել էր ավելի վաղ։ 2025 թվականի մարտի 31-ից նախկին օպերատորի իրավունքներն ու պարտականությունները փոխանցվել էին այդ ընկերությանը։ Մինչև հրդեհը սա հարկային ու վճարային տեխնիկական տող էր։ Հուլիսի 18-ից այն դարձավ պատասխանողի անունը։ Ռուսական պահեստում կորած ապրանքի պահանջը պետք է ուղարկվեր Երևանում գրանցված ընկերությանը, սպասեր երեսուն օր և հետո, անհրաժեշտության դեպքում, մտներ Երևանի դատարան։ Կրակը սահմանն անցել էր մի գիշերում։ Պահանջը այդքան արագ չէր շարժվելու։

Հաշվարկի բանաձևը գրված է մանր տառերով։ Պայմանագիրը հնարավոր գնից հանում է հարթակի վարձատրության գործակիցն ու ավելացված արժեքի հարկը։ Օպերատորը տասնօրյա ժամկետում կարող է պահանջել գնման կամ արտադրության ինքնարժեքը հաստատող փաստաթղթեր։ Ընդունված հաշվարկը կարող է սահմանափակվել ինքնարժեքով և փակել կորստի հետ կապված հետագա պահանջները։ Վճարման ժամկետը մինչև երեսուն աշխատանքային օր է՝ պահանջը կամ ծախսը հաստատող փաստաթղթերը ստանալուց հետո։ Փոքր արտադրողի վաճառքի գնի մեջ կան լուսանկարչի վճարը, գովազդը, փաթեթավորումը, վերադարձները, նոր խմբաքանակի կանխավճարը և երկու ամիս հետո վճարվելիք հարկը։ Պայմանագիրը դրանց մեծ մասը չի հաշվում։

Հայաստանի վաճառողների թիվը 2023 թվականի առաջին կեսին հասել էր 1878-ի։ Հարթակն ուներ ավելի քան 415 հազար հայաստանյան գնորդ և 270-ից ավելի ստացման կետ։ 2025-ին վաճառողների թիվը մեկ տարում աճեց 106 տոկոսով, ընդհանուր վաճառքը՝ 122 տոկոսով, արտահանումը՝ 184 տոկոսով։ Ամենաշատը վաճառվում էին կոսմետիկա, սննդամթերք, կենցաղային տեխնիկա, խոհանոցային պարագաներ և աքսեսուարներ։ Արտահանման գլխավոր ուղղությունները Ռուսաստանն ու Բելառուսն էին։ 2026-ի ամռան ճշգրիտ թիվը ընկերությունը չէր հրապարակել։ Հարթակի հայկական հատվածն արդեն հազարավոր վաճառողների փող էր շարժում։

Վայլդբերրիզը Հայաստան մտավ 2018-ին։ 2021-ից տարածվեցին գործընկերային ստացման կետերը։ 2022 թվականի մայիսին Երևանում բացվեց առաջին լոգիստիկ կենտրոնը, և տեղական բիզնեսը ստացավ ուղիղ վաճառքի հնարավորություն։ Սկզբում վաճառողը պատվերը հավաքում էր իր պահեստից։ 2025-ին Երևանի տեսակավորման կենտրոնը սկսեց ընդունել նաև Վայլդբերրիզի պահեստում պահվող խմբաքանակներ։ Փոքր արտադրամասը ազատվում էր ամենօրյա փաթեթավորումից։ Առաքումը Ռուսաստանում արագանում էր։ Տուփը հեռանում էր վաճառողի աչքից։ Հետո դրա կյանքը տեղավորվում էր չորս բառի մեջ՝ ճանապարհին, ընդունված, պահեստում, պատվիրված։

Հուլիսի 19-ին տարածված «հազարավոր հայկական բիզնեսներ վտանգի տակ» ձևակերպումը երկու թիվ էր խառնում։ Հայաստանից գործող վաճառողները իսկապես հազարներով էին։ Էլեկտրոստալում ու Կոտովսկում նրանցից քանիսի ապրանքն էր պահվում հարվածի պահին, հայտնի չէր։ Վայլդբերրիզը չհրապարակեց հայկական վաճառողների առանձին ցուցակ, ապրանքի ընդհանուր արժեք կամ տուժած հաշիվների թիվ։ Հայաստանի պետական մարմիններն էլ նման հաշվառում չներկայացրին։ Ուղիղ վնաս կրածների թիվը պետք է երևար գույքագրումից ու անձնական էջերից։ Մնացածների ռիսկը գալիս էր այլ պահեստների ծանրաբեռնվածությունից, առաքման ուշացումից, սեզոնային ապրանքի կանգից, սակագնի փոփոխությունից և պայմանագրի հաջորդ խմբագրումից։

Մի հայկական ընկերություն կարող էր ապրանքը բաժանել հինգ պահեստի միջև։ Մյուսը ամբողջ խմբաքանակը պահել էր Էլեկտրոստալում։ Երրորդը գրանցված էր Հայաստանում և վաճառում էր Չինաստանում արտադրված ապրանք։ Պահեստի աղյուսակը հաշվում էր ապրանքային միավորը և վաճառողի նույնականացուցիչը։ Պետական հաշվառումը՝ ընկերությունը։ Այդ աղյուսակները հանրության առաջ չէին միացվել։ Վաճառողը առավոտյան կարող էր տեսնել իր ճշգրիտ մնացորդը։ Երևանում պաշտոնյան դեռ ընդհանուր հարցում էր ուղարկում։ Վերնագրերում արդեն գրված էր՝ հազարավոր։

Մայիսին նույն վաճառողները մեկ ուրիշ խափանում էին հաշվում։ Ռուսաստանի մաքսային նոր պահանջներից հետո Վայլդբերրիզն ու Օզոնը սահմանափակեցին Հայաստանի մի շարք ընկերությունների ապրանքների արտաքին վաճառքը։ Վաճառողների Տելեգրամի խմբում մոտ 2500 ձեռնարկատեր հետևում էր, թե որ ապրանքային քարտն է անհետացել ռուս գնորդի էկրանից։ Հարթակը հանդիպեց ավելի քան հիսուն հայ ձեռնարկատիրոջ հետ։ Մայիսի 8-ից սկսվեց Հայաստանում արտադրված ու պատշաճ պիտակավորված ապրանքների փուլային վերադարձը։ Մայիսի 11-ին էկոնոմիկայի նախարարությունը հրապարակեց պահանջվող թղթերի ցանկը։ Հայկական և Եվրասիական տնտեսական միության ապրանքների համար պետք էր ծագման հավաստագիր կամ այլ ապացույց, երրորդ երկրներից ներմուծվածի համար՝ մաքսային հայտարարագիր։

Մայիսի 1-ին էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը գրեց, որ խնդրի մասին իմացել է լրատվամիջոցներից և հանձնարարել է զբաղվել դրանով։ Նույն գրառմամբ նա մեղադրեց երկու չանվանված ընդդիմադիր ուժերի՝ իրավիճակը շահարկելու և դրա հետևում կանգնելու մեջ։ Անուններ ու ապացույցներ չկային։ Մի քանի օր անց նախարարության գրառումներում արդեն ծագման վկայականներ, պիտակավորում ու մաքսային հայտարարագրեր էին։ Վաճառողին այդ ցանկն էր պետք։ Ապրանքային քարտը բացվում էր փաստաթղթով։ Նախարարի մեղադրանքը էկրանի վրա ոչինչ չէր փոխում։

Ռուսաստանում արդեն պահվող հայկական խմբաքանակները շարունակում էին վաճառվել։ Հայաստանից հեռավար վաճառքի դրված ապրանքների մի մասը փակվել էր։ Ռուսական պահեստը պահում էր քարտի տեսանելիությունը և արագ առաքումը։ 2025 թվականի մայիսից Երևանի տեսակավորման կենտրոնն ընդունում էր «Վայլդբերրիզի պահեստից վաճառք» մոդելի ապրանքներ։ Երևանյան պատվերների պատրաստման կենտրոնների առաքման օրացույցներում Էլեկտրոստալը սովորական ուղղություն էր։ Մայիսին այդ հասցեն ապրանքը հեռու էր պահում մաքսային խափանումից։ Հուլիսին հասցեն հայտնվեց հարվածների մասին հաղորդագրության մեջ։

Էլեկտրոստալ ուղարկված տուփում կարող էր լինել Երևանում արտադրված կոսմետիկա, Գյումրիում կարված հագուստ, ներմուծված խոհանոցային պարագա կամ փոքր արտադրողի ամսվա ամբողջ խմբաքանակը։ Հարվածից հետո հայկական ապրանքների ճշգրիտ ցանկ չհրապարակվեց։ Յուրաքանչյուր օրինակ պահանջում էր վաճառողի անձնական հաստատումը։ «Հազարավոր» թիվը նկարագրում էր հարթակի հայկական ցանցը։ Այրված արկղերի թիվը մնաց անհայտ։

Ուկրաինական կողմը երկու պահեստները ներկայացրեց որպես ռազմական մատակարարման հանգույցներ։ Զելենսկին խոսեց նավիգացիոն սարքերի, անօդաչու սարքերի արտադրության բաղադրիչների և բանակին ծառայող այլ ապրանքների մասին։ Ռուսական կողմը կենտրոնացավ քաղաքացիական աշխատակիցների մահվան վրա և քրեական գործերը վարեց ահաբեկչության հոդվածով։ Երկու կենտրոնների ապրանքային մանիֆեստները հրապարակված չէին։ Բաց փաստաթուղթ չկար, որը ցույց կտար՝ որ գոտում ինչ ռազմական նշանակության ապրանք էր պահվում և ում էր պատկանում։ Հասանելի էին պաշտոնական պնդումները և վաճառողների կորուստները՝ խաղային սարքեր, կանացի հագուստ, մանկական ստեղծագործական հավաքածուներ։ Բոլորը նույն պահեստի ներսում էին։

Էլեկտրոստալի ու Կոտովսկի բեռները սկսեցին ուղղել այլ կենտրոններ։ Առաջին գնահատականներով ընկերության լոգիստիկ հզորության զգալի մասը ժամանակավորապես դուրս էր մնացել աշխատանքից։ Մի կենտրոնի դադարը հասնում էր մյուսների դռներին՝ ընդունման հերթ, տարանցման գին, առաքման ժամկետ, պահեստավորման սահմանաչափ։ Այնտեղ սպասող վաճառողը ստացավ նոր ուշացում։ Հարվածից փրկված ապրանքը կարող էր կանգնել ծանրաբեռնված պահեստի մուտքի մոտ։ Ալգորիթմը ուշացումը վերածում էր վատ տեսանելիության։ Հրշեջները մարում էին շենքը։ Անձնական էջերում խնդիրը շարունակում էր տարածվել։

Հայաստանցի վաճառողի հնարավոր պահանջը սկսվում է փոքր թղթերից՝ պահեստ ընդունելու ակտ, հաշիվ-ապրանքագիր, արտադրության ծախս, տուփի նշագիծ, մնացորդների աղյուսակ, հարթակի հաղորդագրության ամսաթիվ։ Ընտանեկան արտադրամասում պատրաստված կամ կանխիկ գնված խմբաքանակի իրական արժեքը ապացուցելը դժվար է, երբ հաշվապահությունը թերի է։ Երրորդ երկրից ներմուծված ապրանքի համար նորից պետք են մայիսին պահանջված մաքսային փաստաթղթերը։ Վարկային արձակուրդը հետաձգում է վճարումը։ Ապրանքը չի վերադարձնում։ Նույն հարթակի բանկից վերցրած նոր վարկը կարող է շարժել վաճառքը, մինչ կորած խմբաքանակի պահանջը դեռ սպասում է պատասխանին։

Ընկերությունն էլ պետք է առանձնացներ կրակից վնասված, ջրով փչացած, անվտանգ գոտում մնացած և ուրիշ պահեստ տեղափոխված ապրանքը։ Յուրաքանչյուր միավոր կապված էր վաճառողի հետ։ Վաճառողը՝ իր երկրի պայմանագրին, հարկային կարգավիճակին ու օպերատորին։ Ռուս վաճառողի փաստաթղթում ԱԹՍ-ի ենթակետը կար։ Հայ վաճառողի փաստաթղթում՝ չկար։ Բելառուսի կամ Ղազախստանի վաճառողը կարող էր ունենալ այլ ձևակերպում։ Պահեստում տուփերը կողք կողքի էին։ Պահանջների ճանապարհները բաժանվում էին սահմաններով։

Նոր պայմանը հարթակում հայտնվում է անձնական էջում։ Վաճառողի աշխատանքի միջավայրը կարող է փոխվել մեկ խմբագրմամբ։ Շատերը այն ընդունում են՝ շարունակելով վաճառքը։ Փոքր ձեռնարկատերը հազվադեպ կարող է մեկ օրում դատարկել պահեստը, հետ բերել ապրանքը և տեղափոխվել այլ հարթակ։ Հուլիսի 7-ին ռուսական պայմանագիրը ԱԹՍ-ի ընկնելը դրեց ֆորս-մաժորի ցանկում։ Հուլիսի 18-ին ենթակետն արդեն ուներ երկու հասցե, ութ զոհ և այրված խմբաքանակներ։ Հայկական պայմանագրում այդ երկար ցանկը չկար։ Ընդհանուր ֆորս-մաժորի տողը մնացել էր։ Ընկերության առաջին խոսքում պարտադիր փոխհատուցման թիվ չհնչեց։

Երևանի ցուցահանդեսը փակվեց իր ծրագրով։ Տատյանա Կիմի խոստացած երեսունօրյա գնահատման ժամկետն արդեն գնում էր։ Երեք օր այնտեղ բացատրում էին՝ ինչպես գրանցվել հարթակում, ընտրել պահեստ և մեծացնել վաճառքի աշխարհագրությունը։ Ծրագրում չկար այն հարցը, որը հուլիսի 18-ից հետո պետք էր տալ. ինչ է լինում, երբ միջազգային շուկա տանող պահեստը մտնում է պատերազմի թիրախների ցանկ։ Պատասխանը բաժանված էր հրդեհաշիջման հաշվետվության, զոհերի ցուցակի, Զելենսկու խոսքի, ռուսական քրեական գործի, բանկի վարկային առաջարկի և Երևանի դատարանի միջև։

Հուլիսի 19-ի երեկոյան հայ վաճառողի ամենագործնական ընթերցանությունը պայմանագրի 59-րդ ու 60-րդ էջերն էին։ 11.3.4-ում գրված էր ընդհանուր անհաղթահարելի ուժը։ Ռուսական տարբերակում դրանից հետո գալիս էր 11.3.4.1-ը՝ ԱԹՍ-ներ, զենք, հրետակոծություն, պայթյուն։ Հայկական տարբերակում հաջորդ տողը սկսվում էր 11.3.5-ից՝ փոխհատուցման հաշվարկով։ Էլեկտրոստալում հրդեհը դեռ մարում էին։ Երկու համարների արանքում բաց թողած տողը սպասում էր առաջին կցված հաշիվ-ապրանքագրին։