Կովերի պարտեզի առեղծվածը. ով և ինչու է օտարում հայկական ժառանգությունը Երուսաղեմում

10 ՀՈՒԼԻՍԻ, 2026, ԱՇՈՏ ՊՈՂՈՍՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.

2021 թվականի հուլիսի 8-ին «Զանա Գարդենսը» գրանցվեց։ Նույն օրը նորաստեղծ ընկերությունը ստացավ Երուսաղեմի հայկական թաղամասում 11,500 քառակուսի մետրի նկատմամբ 49 տարվա վարձակալություն և ժամկետը ևս 49 տարով երկարացնելու իրավունք։ Փաստաթղթի տակ երեք անուն էր դրված՝ պատրիարք Նուրհան արքեպիսկոպոս Մանուկյան, մեծ լուսարար Սևան արքեպիսկոպոս Ղարիբյան և պատրիարքարանի կալվածքների տեսուչ Պարետ ծայրագույն վարդապետ Երեցյան։

Պայմանագրին պիտի կցված լիներ տարածքի քարտեզը՝ «Հավելված Ա»-ն։ Համայնքին ավելի ուշ հասած օրինակում այն չկար։ Պատրիարքարանն իր չեղարկման պահանջում գրեց, որ ամբողջական հավելված չունի և չի իմացել այնտեղ նշված բոլոր հողամասերի մասին։

Երկու տարի նույն գործարքը երկու չափ ուներ։ Հանրային խոսքում շրջանառվում էր Կովերի պարտեզի բաց կայանատեղին՝ մոտ 6.5 կամ 7.5 դունամ։ Հրապարակված թվերը տարբեր էին։ Պայմանագրի առաջին էջը պահում էր 11.5 դունամը։ Այդ հինգ դունամի մեջ մտնում էին պատրիարքի պարտեզը, մասնավոր կայանատեղին, ճեմարանի ճաշասրահը կամ համաժողովների սրահը, այլ բաց ու կառուցապատված մասեր և հինգ հայկական ընտանիքների տներ։ Հողը 2023-ին չէր մեծացել։ 11,500 թիվը գրված էր ստորագրման օրը։ Համայնքն էր այն ուշ տեսել։

Կովերի պարտեզը Հին քաղաքի հարավարևմտյան բարձր եզրին է։ Մի կողմում Սիոնի դարպաս տանող ճանապարհներն են, մյուսում՝ հայկական վանքի պատերը, մոտակայքում՝ հրեական թաղամասը։ Տասնամյակներով այնտեղ հող, քար ու շինարարական աղբ էր կուտակվել։ Պատրիարքարանի պաշտոնյաներն ասում էին՝ տարածքը չի օգտագործվում, մաքրումը թանկ է։

2020 թվականի մարտին պատրիարքարանը տասնամյա համաձայնագիր կնքեց Երուսաղեմի քաղաքապետարանի և քաղաքային զարգացման մարմնի հետ։ Նուրհան Մանուկյանը հաստատեց ու ստորագրեց այն։ Քաղաքային կողմը պիտի հեռացներ մոտ 25 հազար խորանարդ մետր լցանյութ, հարթեցներ հողը և առնվազն 180 մեքենայի տեղ կառուցեր։ Մոտ 90 տեղ հասանելի պիտի լիներ քաղաքապետարանի միջոցով, հիմնականում հարևան հրեական թաղամասի բնակիչներին։ Աշխատանքները գնահատված էին մոտ երկու միլիոն դոլար։ Գումարը ձևակերպված էր որպես պատրիարքարանին տրված վարկ և պիտի մարվեր կայանատեղիի եկամուտներից։

2021-ի ապրիլի 26-ին կայանատեղին բացեցին։ Լուսանկարներում պատրիարքը կանգնած է արդեն հարթ հողի վրա։ Սպիտակ աթոռները շարված են ասֆալտի եզրին։ Ելույթներում խոսում են համագործակցությունից և բնակիչների առօրյա խնդրից։ Հին քաղաքում մեքենայի տեղ գտնելը երբեմն բնակարան գտնելուց էլ դժվար է։

2020-ի համաձայնագրում մեկ նախադասություն կար։ Եթե այդ հողի վրա հյուրանոց կառուցելու ծրագիր հայտնվեր, կայանատեղիի պայմանագիրը կարող էր դադարեցվել։ Մեկ տարի անց այդ նախադասությունը պետք եկավ։

Հյուրանոցը ներկայացվում էր որպես 69-ից 75 համար ունեցող ծայրահեղ բարձրակարգ համալիր։ Դանիել «Դանի» Ռոթմանը, որ որոշ հրապարակումներում նաև Ռուբինշտեյն ազգանունով էր նշվում, խոսում էր միջազգային «Ուան ընդ Օնլի» ցանցի մասին։ Պատրիարքարանը պիտի ստանար մոտ երկու միլիոն դոլարի կանխավճար և տարեկան 300 հազար դոլար։ Պայմանագրի որոշ նկարագրություններում հիշատակվում էր նաև հյուրանոցի հասույթից բաժին։

«Զանան» ստանում էր շինարարության, կառավարման և ժամկետի երկարաձգման լայն իրավունքներ։ Գրեթե մեկ դար։ Թվերը վանքի ներսում համոզիչ էին հնչում։ Պատրիարքարանը դպրոց, ճեմարան ու բնակարաններ էր պահում, վճարում էր հոգևորականներին ու աշխատողներին, նորոգում հին շենքերը։ Կովերի պարտեզը տարիներ շարունակ եկամուտ չէր տվել։ Հյուրանոցը խոստանում էր կանխիկ գումար, տարեկան վճարում, մաքրված ու գրանցված կալվածք և շենք, որը պայմանագրի վերջում պիտի մնար պատրիարքարանին։ Նուրհան Մանուկյանի անձնական շահի հրապարակային ապացույց չկա։ Փաստաթղթերից երևացող նպատակը հաստատության եկամուտն էր և մեծ կառուցապատումը, որը կապվելու էր նրա պաշտոնավարման հետ։

Միաբանության կանոնները նման գործարքի համար ուրիշ ճանապարհ էին պահանջում։ Մինչև 25 տարվա պայմանագրերին պիտի մասնակցեր Տնօրեն ժողովը։ Ավելի երկար ժամկետները հասնում էին Սրբոց Հակոբյանց միաբանության ընդհանուր ժողովին։ 2015-ին ընդհանուր ժողովը 49 տարին էր սահմանել որպես առավելագույն ժամկետ։ 2021-ի պայմանագիրը բաժանված էր 49 և ևս 49 տարվա։ Առաջին թիվը տեղավորվում էր սահմանված շեմի մեջ։ Երկրորդը վարձակալությունը հասցնում էր 98 տարվա։ Ընդհանուր ժողովի համաձայնությունը արձանագրված չէր։

2021-ի հոկտեմբերի 27-ին միաբանության հոգևորականները գրավոր առարկեցին։ Նոյեմբերի 15-ին նոր հայտարարություն եղավ։ Նրանք ասում էին՝ գործարքը չի քննարկվել և չի վավերացվել պատշաճ մարմիններում։ Նոյեմբերի 11-ին Մայր Աթոռի Գերագույն հոգևոր խորհուրդն էլ քննարկեց Երուսաղեմից հասած վեճը և պահանջեց վերանայել որոշումը։

Նուրհան Մանուկյանը հետ չգնաց։ Պարետ Երեցյանը հարցազրույցներում կրկնում էր՝ հողը կես դար աղբակույտ է եղել, ներդրողը հարյուրավոր միլիոններ է բերելու, սեփականությունը մնալու է պատրիարքարանին։ Քննադատները, նրա խոսքով, նախագծի տնտեսական արժեքը չէին հասկանում։ Պատրիարքարանի հաղորդագրություններն էլ նույն գիծն էին պահում։ Գործարքը շահավետ զարգացում էր, և եկեղեցական ղեկավարությունն այն հաստատել էր։

Ճնշումը չպակասեց։ Երուսաղեմի հայերը բողոքում էին։ Սփյուռքյան կառույցները պահանջում էին չեղարկել պայմանագիրը։ Հորդանանն ու Պաղեստինյան իշխանությունը սառեցրին պատրիարքի ճանաչումը։ Երկու տարի Նուրհան Մանուկյանը մնաց նույն դիրքում։

2023 թվականի ապրիլի 6-ին «Զանա Գարդենսը» նամակ ուղարկեց պատրիարքարան։ Ընկերության բաժնետոմսերի 49 տոկոսը փոխանցվել էր Յաֆայից գործարար Ջորջ Վարվարին։ Կար նաև մնացած բաժնի հետագա փոխանցման հնարավորություն։ Մինչ այդ նախագիծը կապվում էր Ռոթմանի խոշոր միջազգային ներդրման հետ։ Հիմա ընկերությունն ուներ տեղական նոր համատեր։

Վարվարի անունը պայմանագրի կողքին բերեց ուրիշ թղթեր։ Դատարան ներկայացված նյութերում հիշատակվում էին նրա նախկին դատապարտումները, այդ թվում՝ զինված կողոպուտի համար 24 ամսվա ազատազրկումը, և նախկին սնանկությունը։ Այդ գրառումները Կովերի պարտեզի պայմանագիրը խարդախ չեն դարձնում։ Դրանք պատրիարքարանին հիշեցրին, թե ում ձեռքում կարող էր հայտնվել ընկերության վերահսկողությունը։

Հետագայում պատրիարքարանը դատարանում պնդեց, որ Վարվարը կաշառել է Երեցյանին և ստորագրումից առաջ նրա հետ անպատշաճ կապ է ունեցել։ Դատարանի հաստատած կաշառք չկա։ Չկա հրապարակված փոխանցում, գումարի չափ կամ վճարման ուղի։ Մեղադրանքը հայցի մեջ է։ Քրեական դատավճռում՝ ոչ։

Ապրիլի 6-ի նամակը կարող էր կոտրել պատրիարքի վստահությունը Երեցյանի և ներդրողի նկատմամբ։ Հանրային ժամանակագրությունը չի ապացուցում, որ դիրքափոխությունը սկսվել է հենց այդ օրը։ Երեցյանը դեռ հունվարին էր հեռացվել կալվածքների տնօրենի պաշտոնից։ Մայիսի սկզբին Նուրհան Մանուկյանը նրան կարգալույծ հռչակեց։ Պարետ Երեցյանը դարձավ աշխարհական Խաչիկ Երեցյան։

Վանքի դարպասների մոտ բազմություն էր հավաքվել։ Երեցյանը հեռացավ իսրայելական ոստիկանության ուղեկցությամբ և հետո մեկնեց Կալիֆոռնիա։ Պատրիարքարանը նրան կոչեց վստահությունը չարաշահած գործարքի գլխավոր կազմակերպիչ։ Երեցյանը նամակով պատասխանեց։ Նրա խոսքով՝ պայմանագրի նախագիծը թարգմանվել էր անգլերեն, իրավաբանները զննել էին այն, պատրիարքն ազատ կամքով ստորագրել էր։ Ընդհանուր ժողովը շրջանցելու որոշումն էլ, ըստ Երեցյանի, պատրիարքինն էր. բանակցությունները երկար էին տևել։

Երեցյանը յոթանասունն անց հոգևորական էր։ Նա մեծացել էր Սրբոց Հակոբյանց պատերի ներսում, սովորել ճեմարանում, հետո դասավանդել և ղեկավար պաշտոններ զբաղեցրել։ Տարիների ընթացքում դարձել էր պատրիարքարանի կալվածքների հիշողությունը։ Բանալիներն ու փաստաթղթերը երկար ժամանակ նրա ձեռքով էին անցել։ Այդ կենսագրությունը վստահություն էր տվել։ Նույն կենսագրությունը նրան տվել էր մեծ իշխանություն և քիչ արտաքին հսկողություն։

Կաշառքը պատրիարքարանի վարկածն է։ Շանտաժի, գաղտնի տեսագրության կամ բնակեցնողների սարքած թակարդի մասին հրապարակված փաստաթուղթ չկա։ Երեցյանի խոսքից մեկ պարզ բան է երևում։ Նա հյուրանոցը համարում էր լավ գործարք։ Տարիներ էր դրել դրա վրա և այն ներկայացնում էր որպես իր աշխատանքի խոշոր հաջողություն։ Համայնքի միջամտության իրավունքն էլ չէր ընդունում։ Այդ համոզմունքը կարող էր նրան մղել մինչև վերջ պաշտպանելու նախագիծը։ Մնացածը դատարանում դեռ ապացուցված չէ։

2023-ի ամռանը համայնքի ներգրաված իրավաբանները ձեռք բերեցին 21 էջանոց պայմանագրի մեծ մասը։ Մեկ էջը չկար։ Հավելվածներն էլ չկային։ Գառնիկ Քերքոնյանի և նրա գործընկերների թիմը հարյուրավոր էջերի փաստահավաք ու իրավական զեկույց կազմեց։ Նորաստեղծ ընկերություն։ 49 գումարած 49 տարի։ Վարձակալի համար լայն երկարաձգման իրավունք։ Տարեկան 300 հազար դոլար։ «Հարակից տարածքներ» ներառելու հնարավորություն։ Ստորագրություններ՝ առանց համայնքին հասանելի քարտեզի։ Առաջին էջի 11,500 թիվը երկար բացատրություն չէր պահանջում։

2023 թվականի հոկտեմբերի 26-ին փաստաբան Դանիել Աբարբանելը «Զանա Գարդենսին» ուղարկեց պայմանագիրը չեղարկելու նամակ։ Նոյեմբերի 1-ին պատրիարքարանը կարճ հաղորդագրությամբ հայտարարեց, որ միակողմանի դադարեցնում է 2021 թվականի հուլիսի 8-ի համաձայնությունը։ Հետագա հայցում գրվեցին խաբեություն, սխալ ներկայացված ինքնություն, անպատշաճ ազդեցություն, Երեցյանի ենթադրյալ կաշառք և հողի իրական ծավալի թաքցնում։ Նամակում կար նաև անհայտ «Հավելված Ա»-ն։ Պատրիարքարանի նոր պնդումն այս էր՝ ստորագրված տեքստը չի արտահայտել իր գիտակցված իրավական կամքը։

Դատարանը կարող է ընդունել խաբված լինելու վարկածը։ Պատրիարքի պաշտոնական պատասխանատվությունը դրանից չի վերանում։ 98 տարվա իրավունքի տակ նրա անունն է։ Նա պայմանագիրը հաջորդ առավոտ չէր հերքել։ Նա դիմացել էր հոգևորականների երկու հայտարարությանը, Մայր Աթոռի պահանջին, համայնքի բողոքին և արտաքին ճնշմանը։ Նա երկու տարի պաշտպանել էր գործարքը։ Եթե դատարանը հաստատի խաբեությունը, դիտավորության չափը կարող է փոխվել։ Ստորագրությունը, չգումարված ժողովը, չպահված ամբողջական քարտեզը և երկամյա պաշտպանությունը մնում են նույն տեղում։

Չեղարկման նամակի օրը ծանր տեխնիկան արդեն մոտեցել էր տարածքին։ Ասֆալտի մասեր պոկվեցին։ Պատ քանդվեց։ Թղթապանակի վեճը հողի վրա էր։

Նոյեմբերի 5-ին Ռոթմանն ու Վարվարը վերադարձան մոտ տասնհինգ մարդու հետ։ Նրանցից մի քանիսը զինված էին։ Շներ էլ կային։ Տեղում հավաքվեց մոտ երկու հարյուր հայ՝ հոգևորականներ, ընտանիքներ, երիտասարդներ։ Նուրհան Մանուկյանն էլ եկավ։ Մարդիկ մեքենաներով փակեցին անցումները, վրան դրեցին և հերթապահություն սկսեցին։ Երկու տարի առաջ պատրիարքի ստորագրությունն էր ընկերությանը բերել այդ հող։ Հիմա նա կանգնել էր մուտքը փակած մարդկանց կողքին։

Նոյեմբերի 12-ին և հաջորդ օրերին բուլդոզերները փորձեցին քանդել պատն ու արգելապատնեշը։ Մարդիկ կանգնեցին մեքենաների առաջ։ Նոյեմբերի 15-ին ոստիկանությունը ձերբակալեց երեք հայի։ Նրանցից մեկը 17 տարեկան էր։ Երկու մեծահասակի ժամանակավորապես արգելեցին մոտենալ տարածքին։

Գիշերը վրանում թեյ էին եփում, քարտ խաղում, իրավաբանների բացատրությունները լսում։ Դրսում պատնեշը հավաքել էին ասֆալտի կտորներից, հին մետաղից, փշալարից ու մեքենաներից։ Հյուրանոցի գծագրում հողը քառակուսի մետր էր։ Վրանում այն հաշվվում էր հերթապահության ժամերով։

Դեկտեմբերի 26-ին պատրիարքարանը Երուսաղեմի շրջանային դատարան ներկայացրեց չեղարկման հայցը։ Երկու օր անց մոտ երեսուն դիմակավորված տղամարդ մտան տարածք։ Տասնյակ հայեր, նրանց թվում հոգևորականներ, վնասվածքներ ստացան։ Հետագա դատական լսումներում հարձակման մասնակիցների և «Զանայի» համար աշխատող մարդկանց միջև կապ երևաց։ Նրանց ուղարկել էին ցանկապատը ապամոնտաժելու։ Մեքենաներում մահակներ, պղպեղային սփրեյ և կտրող գործիքներ կային։

Ոստիկանության առաջին նկարագրություններից մեկը դեպքը կոչեց հայերի ու արաբների բախում։ Տարածքում մնացած գործիքներն ու գործատուի հետ կապը այդ ձևակերպման մեջ չէին տեղավորվում։

2024 թվականի փետրվարի 18-ին համայնքը առանձին հայց ներկայացրեց։ Պատրիարքարանը պնդում էր՝ իրեն խաբել են պայմանագիրը կնքելիս։ Համայնքը դրանից մեկ քայլ առաջ գնաց. պատրիարքն իրավունք ունե՞ր առանց ընդհանուր ժողովի այդ ժամկետով հող հանձնել։

Հայցվորները խոսեցին նաև վաքֆի մասին։ Կովերի պարտեզի սեփականության պատմությունը նրանք հասցնում էին 16-րդ դարի վերջ՝ պատրիարք Անդրեաս Մերդինցու ժամանակ։ Ըստ այդ դիրքորոշման՝ հողը տրվել էր որպես եկեղեցական վաքֆ, համայնքային ու կրոնական նպատակով պահվող գույք։ Այն ազատ վաճառքի կամ գրեթե դարավոր օտարման համար չէր նախատեսվել։ Նույն պայմանագրի դեմ երկու գործ բացվեց։ Դրանց հիմքերը տարբեր էին։

Ապրիլի 3-ին մոտ տասնհինգից քսան իսրայելցի ոստիկաններ մտան կայանատեղի և քանդեցին պահակների երկու ժամանակավոր տնակները։ Համայնքի ու պատրիարքարանի ներկայացուցիչները դատարանի որոշում կամ թույլտվություն պահանջեցին։ Թուղթ չցուցադրվեց։ Ոստիկան Ասաֆ Հարելը տեղում ասաց՝ ուժերը պաշտպանում են «Զանայի» աշխատողներին։ Դատը գնում էր։ Սեփականության հարցը փակված չէր։ Հողի վրա փայտե տնակը, մետաղյա ցանկապատը և մեքենայի տեղն արդեն տիրապետության նշան էին։

«Զանայի» շահը պարզ էր։ Ընկերությունը ստացել էր Հին քաղաքի վերջին խոշոր բաց տարածքներից մեկի երկարաժամկետ վերահսկողությունը՝ հյուրանոց կառուցելու, շահագործելու և ժամկետը երկարացնելու իրավունքով։ Սիոնի դարպասը, հայկական վանքը և հրեական թաղամասը մի քանի քայլի վրա էին։ Հողը թանկ էր։ Դրա քաղաքաշինական կշիռն էլ մեծ էր։

Բնակեցնող կազմակերպությունների մասնակցության կասկածը ծնվեց զինված աջակողմյան ակտիվիստների ներկայությունից և Ռոթմանի ու Վարվարի լուսանկարից «Ատերեթ Կոհանիմի» հիմնադիր Մատի Դանի հետ։ Կազմակերպությունը հերքեց կապը։ Հրապարակային փաստաթղթերում չկա պայմանագիր, բաժնետոմս կամ վճարում, որը նրան դարձնի գործարքի կողմ։ Լուսանկար կա։ Իրավական կապ՝ դեռ ոչ։

Ռոթմանը պնդում է, որ սովորական հյուրանոցային ներդրող է։ Վարվարին ներկայացնում է որպես արաբ քրիստոնյա գործընկեր։ Նրա խոսքով՝ չեղարկումը ծնվել է Հորդանանի ու Պաղեստինյան իշխանության ճնշումից, իսկ ծրագիրը պիտի բերեր միջազգային բարձրակարգ հյուրանոց և հողը չէր խլի պատրիարքարանից։

«Զանա Գարդենսը» գրանցվել էր պայմանագրի ստորագրման օրը։ Պատրիարքարանի ձեռքի օրինակում չկար քարտեզը, որով պիտի որոշվեր ընկերության գրեթե մեկդարյա իրավունքի սահմանը։ Ընկերությունը կարող է դատարանում ապացուցել, որ համաձայնությունը եղել է ամբողջական և օրինական։ Հրապարակված վերջնական վճիռ դեռ չկա։

Երեցյանի շարժառիթի շուրջ դատարկ տեղը լցվել է կտրուկ վարկածներով։ Կաշառքը պաշտոնական մեղադրանք է։ Շանտաժը, գաղտնի տեսագրությունը և հատուկ սարքած թակարդը փաստաթուղթ չունեն։ Նրա վարքում երևում է աշխատանքի ու հեղինակության ծանր ներդրում։ Նա տարիներ էր տվել տարածքը մաքրելուն, քաղաքապետարանի հետ կայանատեղին կառուցելուն, ներդրող գտնելուն և հյուրանոցը որպես տնտեսական հաջողություն ներկայացնելուն։ Գործարքի առաջ գնալով՝ նրա ազդեցությունն էլ էր աճում։

Այդ շարժառիթը բացատրում է համառությունը։ Բացակայող հավելվածը չի բացատրում։ Չի բացատրում նաև 11,500 թիվը կամ կաշառքի մեղադրանքը։ Այդ երեք կետը դեռ ապացույց են պահանջում։

Նուրհան Մանուկյանի շարժառիթը գաղտնի հաշիվ չի պահանջում։ 2020-ի կայանատեղիի պայմանագրով նա ընտրել էր մի ուղի՝ չօգտագործվող հողը կապել քաղաքային ու մասնավոր կապիտալի հետ, ստանալ ենթակառուցվածք ու եկամուտ, սեփականությունը պահել պատրիարքարանի անունով։ 2021-ի հյուրանոցը նույն հաշվարկի շատ ավելի մեծ տարբերակն էր։ Նրա անունով գաղտնի հաշիվ կամ անձնական վճարում չի հայտնաբերվել։

Փոխարենը կա հաստատության անունից տրված գրեթե մեկ դար տևող իրավունք։ Չկա կանոնական լիարժեք թույլտվություն։ Համայնքին հասանելի քարտեզ չկա։ Նորաստեղծ ընկերության և հետագա բաժնետերերի ստուգումը բավարար չէր։ Պատրիարքը կարող էր վստահել Երեցյանին։ Այդ վստահությունը նրա ստորագրած 11,500 քառակուսի մետրը չէր փոքրացնում։

2024-ին պատրիարքարանն ու «Զանան» մտան միջնորդավորված բանակցությունների։ 2025-ի ամռանը Երուսաղեմի վեց հայկական կազմակերպություններ ահազանգեցին նոր հավելվածի կամ հաշտության համաձայնագրի մասին։ Պատրիարքարանը հերքեց նոր գաղտնի գործարքի պնդումը։

Սեպտեմբերի 24-ին և 25-ին Սրբոց Հակոբյանց միաբանության ընդհանուր ժողովը վերջապես նստեց այն հարցի շուրջ, որը 2021-ին շրջանցվել էր։ Ժողովը ուժի մեջ թողեց 2021 թվականի հոկտեմբերի 27-ի և նոյեմբերի 15-ի դատապարտող հայտարարությունները։ Հուլիսի 8-ի վարձակալությունը ճանաչվեց ապօրինի, հակականոնական և անվավեր՝ ընդհանուր ժողովի համաձայնության բացակայության պատճառով։ Ժողովը մերժեց միջնորդությունից ծնված հավելվածն ու հաշտության նախագիծը և հինգ հոգևորականից հանձնախումբ նշանակեց դատական գործը շարունակելու համար։

Պատրիարքի 2021-ի որոշումը պաշտոնապես մերժվեց հենց պատրիարքարանի ներսում։ Այն ժողովը, որի համաձայնությունը ժամանակին չէին վերցրել, 2025-ին մերժեց նաև հաշտության տարբերակը։ Պատրիարքարանը դատարանում վիճարկում էր իր երեք բարձրագույն պաշտոնյաների ստորագրած պայմանագիրը։ Համայնքը գնացել էր առանձին դատարան, որովհետև չէր վստահում, որ պատրիարքարանի հայցը կպաշտպանի իր բոլոր իրավունքները։

2026 թվականի հունվարի 9-ին Երուսաղեմի շրջանային դատարանը մերժեց «Զանայի» պահանջը՝ երկու գործերը միավորելու մասին։ Դատարանը գրեց, որ հայցերի փաստական ու իրավական հիմքերը տարբեր են։ Պատրիարքարանը խոսում է խաբեության և անպատշաճ ազդեցության մասին։ Համայնքը՝ լիազորության բացակայության, վաքֆի և միաբանության կանոնների։ Միավորումը կարող էր երկարացնել քննությունը և մթագնել համայնքի առանձին պահանջները։ 2026 թվականի հուլիսին գործարքի օրինականության մասին վերջնական վճիռ դեռ հրապարակված չէր։

Քրեական մեղավորությունը բաց է։ Պաշտոնական պատասխանատվությունը վաղուց գրված է փաստաթղթերում։ Պարետ Երեցյանը վարել է բանակցությունները և մինչև վերջ պաշտպանել գործարքը։ Նրա դեմ կա կաշառքի ծանր, չապացուցված մեղադրանք։ Սևան Ղարիբյանը ստորագրել է որպես պատրիարքարանի երկրորդ բարձրաստիճան դեմք։ Իրավաբաններն ու կառավարման մարմինները թույլ են տվել, որ 98 տարվա պայմանագիր անցնի առանց վերահսկված հավելվածի և անհրաժեշտ ժողովի։

Նուրհան Մանուկյանը տվել է վերջնական համաձայնությունը։ Նա ստորագրել է։ Երկու տարի դիմադրել է չեղարկմանը։ Հետո եկել են փաստաթղթերի բացումը, բաժնետիրոջ փոփոխությունը, ճանաչման սառեցումը և համայնքի ճնշումը։ Պատրիարքը փոխել է դիրքը։ Դատարանը կարող է ընդունել, որ նրան խաբել են։ Ստորագրությունը դրանից ուրիշ մարդու ձեռագիր չի դառնա։

2024 թվականի նոյեմբերին պահակային վրանի նրբատախտակե պատերին հին քարտեզներ էին կախված։ Դրսում բուլդոզերների թողած ասֆալտի ու քարի կույտն էր։ Վերևում՝ հայկական դրոշը։ Հանրությանը հասած պայմանագրային փաթեթում «Հավելված Ա»-ի քարտեզը չկար։ Վերջին էջը կար։ Այնտեղ երեք անուն էր մնացել՝ Նուրհան Մանուկյան, Սևան Ղարիբյան, Պարետ Երեցյան։