Սուպերերեքշաբթի ԱՄՆ-ում. Բայդենի և Թրամփի լայն հաղթանակները ձևավորեցին ապագա ընտրությունների առանցքը

05.03.2024, ԼՈՍ ԱՆՋԵԼԵՍ, ԱՇՈՏ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Առավոտը դեռ լիովին չէր բացվել, երբ ընտրական կենտրոնների առջև արդեն կանգնած էին մարդիկ՝ թերմոսները ձեռքին, թաց մայթերին գոլորշիացող շնչառությամբ։ Սուպեր երեքշաբթի է՝ այն մեծ օրը, երբ Միացյալ Նահանգները մի պահ «կծկվում» է քարտեզի վրա, և տասնհինգ նահանգներում միաժամանակ բացված դռների հետևում աննկատ դրվում են քաղաքական տարվա ամենածանր քարերը։ Քվեաթերթիկների շրշյունը, սեղանով սահող կնիքները, կամավորների հանգիստ «շնորհակալություն, հաջորդը»՝ սա այն երաժշտությունն է, որով Ամերիկան չափում է իրեն՝ ում է վստահում նոյեմբերյան մեծ մրցավազքի ղեկը։ Այս անգամ պատկերը պարզ է. Ջո Բայդենն ու Դոնալդ Թրամփը գրեթե բոլոր ուղղություններով վերցնում են իրենցը՝ լայն հաղթանակներով ամրացնելով արդեն կանխատեսվող ռևանշի սյուժեն։

Երեկոյան ժամերին, երբ Արևմուտքի վրա նստում էր փափուկ մուգ կապույտը, սկսեցին հասունանալ նաև համեմատությունների համար սիրելի «բացառությունները»։ Հանրապետական դաշտում Նիքի Հեյլին վերջին պահին խլեց Վերմոնտը՝ թույլ չտալով, որ Թրամփը ձևակերպի կատարյալ հաղթանակ՝ «մաքուր սրբահավաք»։ Թեթև սաստիկ քամուց ճոճվող վերմոնտյան դրոշների տակ Հեյլիի փոքր, բայց խորհրդանշական հաղթանակը հիշեցրեց՝ անգամ առաջադրումների գրեթե որոշված պահին էլ կուսակցության ներսում կա լսելի այլախոհություն։

Դեմոկրատների քարտեզի վրա այդ բացառությունը եղավ տաք արևադարձային գոտում. Ամերիկյան Սամոայում փոքրաչափ, բայց ցնցող արդյունք գրանցվեց՝ անհայտ գործարար Ջեյսոն Փալմերը մեկ ձայնի առավելությամբ հաղթեց գործող նախագահին։ Սոցիալական ցանցերում նրան դեռ որոնում էին անունով, իսկ կուսակցության տեղական շտաբը հանգիստ թվարկում էր թվերը՝ «51՝ ընդդեմ 40»։ Մնացած բոլոր նահանգներում Բայդենի հաղթանակները երկիմաստ չէին, բայց հենց այս փոքրիկ կղզին այդ օրը դարձավ մեծ հարցադրումների առանցքը՝ ցույց տալով, որ կուսակցական հավատարմության կողքին միշտ էլ տեղ է մնում ազդանշանի համար։

Սուպեր երեքշաբթին ԱՄՆ ընտրացուցակի ամենածանր օրն է ոչ միայն իր խորհրդանիշով, այլև ծավալով. այս տարի քվեարկեցին 15 նահանգներ, իսկ դեմոկրատների համար նաև Ամերիկյան Սամոան։ Թղթային ու էլեկտրոնային քարտեզների վրա անընդհատ թարթում էին նույն անունները՝ Կալիֆոռնիա, Տեխաս, Հյուսիսային Կարոլինա, Վիրջինիա, Մասաչուսեթս, Թենեսի, Ալաբամա, Օկլահոմա, Արկանզաս, Մինեսոտա, Վերմոնտ, Մեյն, Կոլորադո…

Հանրապետականների մասով օրացույցին միացան նաև Ալյասկայի ու Յուտայի կուսակցական ժողովները։ Եվ երբ այս բոլոր բունկերներում փակվում էին դռները, ազգային հեռարձակողները փորձում էին միաժամանակ լսել բոլոր սենյակների ներսը՝ հաշվարկելով պատվիրակների կաթիլային հոսքը դեպի ամառվա համագումարները։

Բայդենի երեկոն՝ ընդհանուր առմամբ, անցավ առանց դարաշրջանային անակնկալների. մրցակիցները՝ փոշու նման ուսերին, մնում էին հետին պլանում։ Բայց Մինեսոտայումհավասարակշռության վրա թեթև, բայց տեսանելի մատնահետք թողեց «չհանձնառու» («uncommitted») տարբերակը՝ գրավելով մոտ 19% դեմոկրատական քվեների և վերջում նույնիսկ 11 պատվիրակ։ Դա չէր սասանում արդյունքը, բայց ավելացնում էր ներքաղաքական ենթատեքստ՝ ցուցադրելով մի շարժում, որը ձայնը օգտագործում է որպես ճնշում արտաքին քաղաքականության ուղղությամբ։

Հանրապետական ճամբարում երեկոյի դրամատուրգիան ավելի պարզ էր. Թրամփը, որին գրեթե բոլոր նահանգային կենտրոններում դիմավորում էին «հաղթանակի կանխատեսում» վերնագրերը, հերթով վերցնում էր հարավային և ափամերձ խոշոր տիրույթները՝ ամրացնելով պատվիրակային հաշվարկը։ Հեյլիի Վերմոնտը դարձավ այդ երկար շարքի եզրագիծը՝ առանց փոխելու ընդհանուր ուղղությունը, բայց արձանագրելով, որ կուսակցության միջինին և կրթված քաղաքային ընտրողին պատկանող շերտը դեռ պահպանում է իր կշիռը։

Քաղաքների ներսում օրը պատմվում էր այլ կերպ։ Լոս Անջելեսում, որտեղ կայարանները բաց են լուսաբացին, ընտրական հանձնաժողովի կամավորները ծանոթ արագությամբ դասավորում էին մարկերները, ոմանք անգամ սեղանին դնում էին կոնֆետներ՝ «մի փոքր քաղցրացնենք ժողովրդավարությունը» հեգնանքով։ Հյուսիսային Կարոլինայում, որտեղ ավտոկայանատեղիներն արագ լցվում էին կեսօրից առաջ, ծեր քաղաքացիները պատմում էին՝ ինչու են ամեն անգամ գալիս անձամբ, նույնիսկ եթե կա շտապող «վաղ քվեարկություն»։

Տեխասում՝ քվեարկության փակման ժամին, խմբերը հավաքվում էին տեղական բարերում՝ դիտելու քարտեզների վրա շարժվող շագանակագույն ու կապույտ ներկը. ամեն մի կապույտ բծի կողքին կա մի հեկտոլիտր փորձություն, ամեն մի կարմիրի կողքին՝ իր մեխանիզմը։ Իսկ Նյու Յորքում՝ որտեղ այս օրը պարզապես հեռուստացույցով ու հեռախոսով ապրող թեմա է, սրահների էկրաններին պտտվում էին նույն նախադասությունները՝ «դա արդեն վերջնական է», «սպասում ենք արևմտյան ափից»։

Սուպեր երեքշաբթիի մեծությունը հենց այստեղ է՝ համաժամեցման պահի մեջ։ Միևնույն խոսակցության մեջ են հայտնվում նավթային Տեխասի ընտանիքի հայրն ու Վերմոնտի ուսանողուհին, Կալիֆոռնիայի ծովափնյա ճամբարողն ու Մինեսոտայի սառը առավոտներին ընտելացած վարորդը։ Եվ այդ բազմաձայնության մեջ խտանում է պարզ իրականություն. այս ընտրական տարվա գլխավոր բեմագիրները կրկին երկուսն են, և երկուսն էլ այսօր վերցրին իրենց հզոր միկրոֆոնները՝ մեկը՝ գրեթե բոլոր հանրապետական նահանգներում, մյուսը՝ գրեթե բոլոր դեմոկրատականներում։

Կեսգիշերին մոտ, երբ Արևելյան ափին արդեն փակվում էին նահանգային կենտրոնների վերջին էջերը, Արևմուտքում դեռ հաշվում էին՝ հատկապես Կալիֆոռնիայում, որտեղ արդյունքների հոսքը ավանդաբար գալիս է երկար, ինչպես օվկիանոսի ալիքը։ Բայց քաղաքական սյուժեն արդեն գրված էր. նոյեմբերի ճանապարհը ստացավ իր հիմնական գործող անձանց անունները, իսկ կուսակցական ներսում եղած փոքր շեղումները՝ վերմոնտյան հաղթանակ, սամոայական անակնկալ, մինեսոթական «չհանձնառու»՝ մնացին որպես նշաններ, որ Ամերիկան սիրում է նույն կաղապարում թողնել մի փոքր անկանոն շնչառություն։

Առջևում՝ նոր շաբաթներ, նոր առաջնություններ, նոր բանավեճեր։ Բայց այս գիշեր հնչում է ընտրությունների մոնոտոն, ինչ-որ տեղ նույնիսկ հանգստացնող ձայնը՝ «մենք լսեցինք»։ Եվ վաղը՝ արդեն ոչ թե քվեատուփերի մոտ, այլ շտաբներում, կսկսվի հաջորդ փուլը՝ քարոզչության, ենթատեքստերի, և ամենակարևորը՝ այն ընտրողների աշխատանքի, որոնք դեռ սպասում են, թե ո՞ր խոստումն է լսելի իրենց օրվա աղմուկի մեջ։