Օսկար-2025. Yerevan Online Mag.-ի մեծ ռեպորտաժը Լոս Անջելեսից

03.03.2025, ԼՈՍ ԱՆՋԵԼԵՍ, ԱՇՈՏ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Getty Images

2025 թվականի մարտի 2-ի գիշերը Լոս Անջելեսի «Դոլբի» թատրոնում մթնոլորտը լցված էր կինոյի տոնական լարվածությամբ։ Բեմը լողացող էր ոսկե լույսի մեջ, աստղերը՝ շողշողուն հագուստներով, սակայն դահլիճում տիրում էր մի յուրօրինակ լուռ ակնկալիք, կարծես բոլորի շունչը պահված լիներ։ 97-րդ «Օսկար» մրցանակաբաշխությունը սկսվեց համեստ ու հումորով. հանդիսավար Քոնան Օ’Բրայենը իր սուր, բայց ջերմ հումորով հանգստացնում էր դահլիճին՝ ժպիտ պարգևելով նույնիսկ ամենալարված դերասանուհու դեմքին։ Այդ գիշեր Ամերիկյան կինոակադեմիան պարգևատրեց 2024 թվականի լավագույն ֆիլմերն ու կինոգործիչներին:

Հանդիսությունը միահյուսում էր բեմական փայլն ու իրական կյանքի ծանրությունը՝ աննկատ անցումներով։ Մի պահ դահլիճ բարձրացան Լոս Անջելեսի հրշեջները՝ վերջին շրջանում քաղաքը հրդեհներից փրկող իրական հերոսները. նրանց ոտնկայս դիմավորեցին երկարատև ծափողջյուններով։ Այդ պահին ոսկե արձանիկի փայլը խառնվեց իրական կյանքի կրակի հիշողությանը, և շքեղության մեջ զգացվեց կորստի ցավը։ Օ’Բրայենը մնաց հակիրճ՝ ընդամենը շնորհակալություն հայտնելով նրանց, մինչ աչքերում փայլում էր հուզմունքը։ Հաջորդ պահին բեմը նորից լցվեց կինոյի հրաշքներով՝ զգացմունքներով լի, սակայն զսպված։ Այդպիսին էր երեկոյի տոնայնությունը՝ թեթև ու անկաշկանդ, բայց ներքուստ՝ խորը զգացմունքներով։

Երեկոյի աներկբա առաջատարը դարձավ «Անորա» ֆիլմը՝ ամերիկացի ռեժիսոր Շոն Բեյքերիինքնատիպ կատակերգական դրաման։ Այս անկախ արտադրությունը, որը պատմում է ռուս օլիգարխի որդու հետ ամուսնացած սեքս-աշխատողի մասին, հաղթեց հինգ մրցանակ՝ այդ թվում «Լավագույն ֆիլմ», «Լավագույն ռեժիսոր», «Լավագույն դերասանուհի», «Լավագույն օրիգինալ սցենար» և «Լավագույն մոնտաժ» անվանակարգերում։ Բեյքերը հաստատեց իր դիրքը հեղինակավորների շարքում՝ ստանալով «Օսկար» լավագույն ռեժիսորի համար, իսկ ֆիլմի համարձակ պատմությունն ու անկեղծ կատարումները գերեցին ակադեմիային։ «Անորա»-ի ստեղծագործական խումբը բեմ բարձրանալիս շնորհակալական խոսքում ընդգծեց անկախ կինոյի ուժը. պրոդյուսեր Ալեքս Քոքոն կոչ արեց երիտասարդ հեղինակներին չվախենալ և շարունակել պատմել իրենց պատմությունները։ «Մենք այս ֆիլմը ստեղծել ենք անկախ, սրտով ու հավատով. թող սա ապացույց լինի, որ երազանքները կարող են իրականություն դառնալ»,- ասաց նա համոզիչ համառոտությամբ։

Մայքի Մեդիսոնը, որն իր առաջին առաջադրումով իսկ նվաճեց «Լավագույն դերասանուհի»մրցանակը «Անորա» ֆիլմում Անորա Միխեևայի դերը խաղալու համար, բեմ բարձրացավ և մի պահ կանգնեց լուսարձակների տակ՝ կարծես չհավատալով իր աչքերին։ Նրա ձայնը հնչեց հստակ և զգացմունքային, երբ շնորհակալություն հայտնեց ընտանիքին ու ֆիլմի թիմին։ Մեդիսոնը, ով մարմնավորել էր բեմապարուհու (ստրիպտիզորուհու) բարդ ու խորքային կերպար, իր կարճ ելույթում հարգանքի տուրք մատուցեց սեքս-աշխատող կանանց համայնքին։ «Ես մեծացել եմ Լոս Անջելեսում, բայց Հոլիվուդը թվում էր անհասանելի հեռու։ Հիմա այստեղ կանգնած եմ և ուզում եմ ասել՝ ես միշտ ձեր դաշնակիցը կլինեմ»,- ասաց նա՝ խոստանալով շարունակել աջակցել այն ուժեղ կանանց, որոնց հանդիպել է ֆիլմի պատրաստման ընթացքում։ Դահլիճը լուռ լսում էր նրա յուրաքանչյուր բառը՝ զգալով խոսքերի անկեղծությունը։

Էդրիեն Բրոուդին արժանացավ «Լավագույն դերասան» մրցանակին «Բրուտալիստը» ֆիլմում ճարտարապետ Լասլո Տոթի դերակատարման համար։ Սա Բրոուդիի երկրորդ «Օսկարն» էր՝ 22 տարի անց իր առաջին հաղթանակից («Դաշնակահարը» ֆիլմի համար)։ Հոլիվուդյան փորձառու դերասանը բեմ բարձրանալիս առանց վարանելու նախ հանեց ծամոնը բերանից և փոխանցեց կողքին կանգնած իր զուգընկերուհուն՝ առաջացնելով հանդիսատեսի ժպիտները։ Այնուհետև նա խոսեց հինգուկես րոպե՝ սահմանելով նոր ռեկորդ «Օսկարի» պատմության մեջ ամենաերկար շնորհակալական խոսքով։ Այդ ընթացքում նվագախումբը երկու անգամ փորձեց երաժշտությամբ «դուրս բերել» նրան, բայց Բրոուդին կտրուկ ընդհատեց նվագը. «Խնդրում եմ, անջատեք երաժշտությունը, սա առաջին անգամը չէ, ես ավարտում եմ»,- ասաց նա՝ շարունակելով խոսքը հավասարակշռված, բայց հաստատակամ տոնով։ Իր խոսքի վերջին մասում Բրոուդին հորդորեց մտածել անցյալի դասերի մասին և կառուցել «ավելի առողջ, ավելի երջանիկ ու ներառական աշխարհ»։ Նրա աչքերում ամփոփված էր թե՛ կատարած ճանապարհի հպարտությունը, թե՛ պատմության դառը դասերը։ «Լավ, ես կավարտեմ այստեղ»,- ժպտալով եզրափակեց նա՝ ստանալով դահլիճի խրախուսող ծափահարությունները։ Այդ պահին բոլորը գիտակցեցին, որ ոչ թե երկար լինելը, այլ խոսքերի անկեղծությունն էր տպավորում։

Երկրորդ պլանի դերասանական անվանակարգերում հաղթեցին նրանք, ում անունները գուցե և անակնկալ էին լայն հանրության համար։ Քիրան Քալկինը («Իրական ցավ», ռեժ. Ջեսի Այզենբերգ) ստացավ «Լավագույն երկրորդ պլանի դերասան» մրցանակը՝ առաջ անցնելով «Անորա»-ից առաջադրված Յուրա Բորիսովին և մի շարք հայտնի թեկնածուների։ Իսկ Զոի Սալդանան «Էմիլիա Պերես» երաժշտական ֆիլմում իր կերտած վառ կերպարի համար ճանաչվեց «Լավագույն երկրորդ պլանի դերասանուհի»։ Երբ Սալդանան բեմ էր բարձրանում արձանիկը ձեռքին, նրա դեմքին ծիծաղախառն արցունքներ կային. հայացքը սավառնում էր դահլիճով, ուր բազմաթիվ լատինոամերիկացի արվեստագետներ կանգնած ծափահարում էին` գիտակցելով պահի պատմականությունը։ Սալդանան դարձավ առաջին դոմինիկյան ծագմամբ ամերիկուհին, ով հաղթել է «Օսկար» որևէ դերասանական անվանակարգում։ Նրա հաղթանակը հակիրճ, բայց ընդգծված պատասխան էր Հոլիվուդում բազմազանության պահանջներին։ «Այս պահը ևս մեկ փոքր քայլ է, որ մեր ձայները լսելի լինեն»,- ասաց Զոին լրագրողների հետբեմյան հարցերին՝ մի քանի հոդաբաշխ նախադասությամբ փոխանցելով ողջ սրտի շնորհակալությունը իր ընտանիքին և արմատներին։

Մրցանակաբաշխությունն առանց անակնկալների չէր։ Չնայած ֆավորիտ համարվող, ռեժիսոր Ժակ Օդյարի ֆրանսիական երաժշտական դրաման՝ «Էմիլիա Պերեսը», առաջադրված էր ռեկորդային 13 անվանակարգում (ամենաշատը պատմության մեջ ոչ անգլիալեզու ֆիլմի համար), այն գիշերը տուն տարավ ընդամենը երկու արձանիկ՝ յուրահատուկ երգի («El Mal») և Սալդանայի խաղի համար։ Ամենացավոտ կորուստը այս ֆիլմի համար տեղի ունեցավ «Լավագույն միջազգային ֆիլմ» անվանակարգում։ Այստեղ Բրազիլիան ներկայացնող «Ես դեռ այստեղ եմ»դրաման (ռեժիսոր Վալտեր Սալես) անսպասելիորեն հաղթեց՝ շրջանցելով «Էմիլիա Պերես»-ին, որին բոլորը կանխատեսում էին հաղթող։ Սալեսի ֆիլմը դարձավ պատմական՝ որպես առաջին պորտուգալերեն լեզվով ֆիլմը, որը ոչ միայն առաջադրվել էր «Լավագույն ֆիլմի» համար, այլև հաղթեց միջազգային կատեգորիայում՝ կարծես հաստատելով, որ կինոն սահմաններ չի ճանաչում։

Նույն երթով «Օսկարի» պատմության մեջ առաջին անգամ երկու ֆիլմ միաժամանակ առաջադրվել էին ինչպես «Լավագույն ֆիլմ», այնպես էլ «Միջազգային ֆիլմ» անվանակարգերում՝ վերոնշյալ «Էմիլիա Պերեսը» (Ֆրանսիա, իսպաներեն լեզվով) և բրազիլական «Ես դեռ այստեղ եմ»։ Սա տարվա հիմնական միտումներից էր՝ աշխարհի կինոյի ընդլայնվող ներկայությունըամերիկյան մեծ բեմում։ Դեռ ավելին, Կառլա Սոֆիա Գասկոն («Էմիլիա Պերես» ֆիլմի հիմնական դերակատարներից) դարձավ առաջին բացահայտ տրանսգենդեր անձը, ով երբևէ առաջադրվել է դերասանական «Օսկարի»։ Թեկուզ նա չհաղթեց, նրա առաջադրումը կարևոր նշան էր կինոարդյունաբերության ներառականության ընդլայնման ճանապարհին։ Դահլիճում նրա անունը հայտարարելու պահին բազմաթիվ աչքեր փայլեցին հպարտությամբ, իսկ նա ինքը, նստած շարքում, ձեռքերը սեղմել էր կրծքին՝ գիտակցելով պահի կարևորությունը։

Երևի ամենաշատ խոսվող մրցանակներից մեկը եղավ «Լավագույն վավերագրական ֆիլմ»անվանակարգում։ Այստեղ հաղթեց պաղեստինյան «Ուրիշ երկիր չկա» («No Other Land») ֆիլմը, որը կտրուկ և անմիջական նկարագրում է իսրայելցի բնակիչների բռնությունը պաղեստինցիների նկատմամբ օկուպացված Արևմտյան Ափում։ Ֆիլմի հեղինակները բեմ բարձրացան Պաղեստինի դրոշով մանր պիտակ կրծքին և զգացմունքային խոսքեր հնչեցրին արդարության մասին արվեստի լեզվով։ Նրանց հաղթանակը ոչ միայն կինեմատոգրաֆիական էր, այլև քաղաքական՝ դառնալով Պաղեստինի առաջին «Օսկարը» պատմության մեջ։ Այդ պահը առանձնացավ որպես արվեստի և իրականության բախման կետ՝ բեմից հնչող ճշմարտությունը ստիպեց դահլիճին լռել մի քանի վայրկյան, ապա պայթել որոտացող ծափահարություններով։

Երեկոյի տեխնիկական մրցանակները ևս բաշխվեցին տարբեր ֆիլմերի միջև՝ ընդգծելով տարվա բազմազանությունը։ Կինեմատոգրաֆիայի (օպերատորական աշխատանք) համար «Օսկար» ստացավ «Բրուտալիստը»՝ օպերատոր Լոլ Քրոուլիի վարպետության համար։ Ֆիլմի մռայլ գեղագիտությունն ու պատմական ժամանակաշրջանի վերակերտումը հիացրին ակադեմիային, իսկ Քրոուլին իր խոսքում շնորհակալություն հայտնեց ռեժիսոր Բրեյդի Քորբեթին՝ իրեն «լույսով և ստվերով պատմություն պատմելու հնարավորություն» տալու համար։ Բեմադրության դիզայնի և զգեստների համար գերազանցեց հեքիաթային շուքով լի մյուզիքլ «Չարը» (Wicked)՝ արժանանալով երկու մրցանակի միանգամից։ Պրոդուկցիոն դիզայներ Նեյթան Քրոուլին և զգեստների նկարիչ Փոլ Թազուելը ստացան իրենց արձանիկները՝ Թազուելը դառնալով առաջին սևամորթ տղամարդը, ով երբևէ հաղթել է «Լավագույն զգեստների ձևավորում» կատեգորիայում։ Նրանց աշխատանքը վերակենդանացրեց կախարդական աշխարհը բեմում, և մրցանակները դա հաստատեցին։

«Դյունա. մաս 2» գիտաֆանտաստիկ էպոսը նույնպես առանց պարգևի չմնաց. այն տիրեց տեխնիկական ոլորտներում՝ ստանալով «Լավագույն ձայնային ձևավորում» և «Լավագույն վիզուալ էֆեկտներ» մրցանակները։ Դենի Վիլնյովի տիեզերական դրամայի շռայլ տեսարաններն ու ձայնային տպավորիչ աշխարհը պատշաճ գնահատվեցին. երբ «Դյունա»-ի անունը հնչեց այս անվանակարգերում, կարելի էր լսել գիտաֆանտաստիկ ֆիլմերի սիրահարների ուրախ բացականչությունները։

Երաժշտական անվանակարգերում տարվա մոտիվը կարծես կրկնվեց. մեծ բլոքբասթերները զիջեցին անկախ ոգուն։ «Լավագույն բնօրինակ երաժշտություն» (սաունդթրեք)անվանակարգում հաղթեց հենց «Բրուտալիստը»՝ կոմպոզիտոր Դենիել Բլումբերգի ստեղծած մռայլ ու հուսադրող մեղեդիներով։ Բլումբերգը, ստանալով մրցանակը, ժպտաց ու համեստորեն ասաց. «Շնորհակալ եմ՝ այս ֆիլմի լռության և ձայնի համար»։ Իսկ «Լավագույն օրիգինալ երգը»դարձավ «El Mal» երգը «Էմիլիա Պերես» ֆիլմից (երաժշտության հեղինակներ՝ Կլեման Դյուկոլ և Կամիլ, խոսքեր՝ Դյուկոլ, Կամիլ և Ժակ Օդիար)։ Իսպանալեզու այս թափանցիկ բալլադը հուզեց անգամ նրանց, ովքեր ֆիլմը չէին դիտել. բեմում երգը ներկայացվեց հակիրճ հատվածով, և սրահում բացվեցին բազում հեռախոսների լույսեր՝ տարերային փայլատակելով երաժշտության ռիթմին։

Ուշագրավ էր նաև, որ «Հոսք» անիմացիոն ֆիլմը Լատվիայից հաղթեց «Լավագույն անիմացիոն ֆիլմ» անվանակարգում՝ դառնալով առաջին անկախ անիմացիոն ստեղծագործությունը, որին հաջողվել է վերցնել այս մրցանակը, ինչպես նաև առաջին անգամ Լատվիան ստացավ իր «Օսկարը»։ Փոքր բյուջեով, բայց մեծ սրտով այս մուլտֆիլմը գերազանցեց մեծ ստուդիաների սիրված նախագծերին՝ այդ թվում Pixar-ի «Գլուխկոտրուկ 2»-ին և Aardman ստուդիայի նոր «Ուոլես և Գրոմիթ»-ին։ «Հոսք»-ի ռեժիսոր Գինտս Զիլբալոդիսը բեմում կանգնած ընդամենը մի նախադասությամբ ամփոփեց զգացողությունները. «Փոքր երկրի մեծ երազանքն այսօր իրականացավ»։

Այս տարվա «Օսկարը» արտացոլեց մի քանի կարևոր միտումներ կինոաշխարհում։ Նախ, արտասահմանյան և անկախ ֆիլմերի հաջողությունը. քիչ բյուջե ունեցող «Անորա»-ի հաղթարշավը, միջազգային կատեգորիայում լատինամերիկյան և եվրոպական ֆիլմերի ուժգին ներկայությունը, Լատվիայից և Պաղեստինից մինչև Բրազիլիա առաջին հաղթանակները վկայում են, որ ակադեմիան ավելի լայն հայացքով է մոտենում կինոյի արվեստին։

Բազմազանության և ներառականության ուղղությամբ ևս նկատելի առաջընթաց կար. դերասանական անվանակարգերում առաջին անգամ ներկայացվեցին բացահայտ տրանսգենդեր կատարող (Գասկոն) և հաղթեց դոմինիկյան արմատներով դերասանուհի (Սալդանա)։ Փոլ Թազուելիհաղթանակը զգեստների ձևավորման մեջ և Զիլբալոդիսի հաղթանակը անիմացիայում ընդգծեցին, որ անկախ ստեղծագործողները և փոքրամասնությունների ներկայացուցիչներն իրենց տեղն են գտնում Հոլիվուդյան այդ փայլուն բեմում։

Թեև մրցանակաբաշխության ընթացքը հիմնականում սահուն և հուզիչ էր, մամուլի արձագանքները հակասական էին։ Time ամսագրի քննադատը գովեց Քոնան Օ’Բրայենի վարպետությունը «կատակների ու կինոյի սիրո միջև փխրուն հավասարակշռությունը գտնելու համար»՝ նշելով, որ նրա ներկայությամբ արարողությունը եղել է թեթև և անկաշկանդ։ Օ’Բրայենը ստիպված էր այս տարի նաև անդրադառնալ բնական աղետին՝ նրա հումորային մեկնաբանություններին խառնվեց կարեկցանք, երբ խոսեց Կալիֆոռնիայում մոլեգնած հրդեհներում տուժածների մասին։ USA Today-ի մեկ այլ հոդվածագիր, սակայն, նկատեց, թե շոուն «կոկիկ և ապահով էր, բայց զգացմունքների պակաս ուներ՝ նմանվելով պարզապես հաղթողների անունների մեխանիկական ընթերցմանը»։ Իսկ Detroit News-ի կինոքննադատը ավելի հեռու գնաց՝ գրելով, որ երեկոն «զրկված էր այն աստղային փայլից, որը սպասում ենք, ավելի շատ հիշեցնում էր տաքացված մնացորդներ, քան Հոլիվուդի տարվա գլխավոր գիշերը»։

Այնուամենայնիվ, շատերն արժևորեցին հենց այդ չափավորության մեջ եղած գեղեցկությունը։ Ոմանց խոսքով՝ այս տարվա «Օսկարը» չուներ սկանդալային պահեր կամ բեմական վիճաբանություններ, ոչ մի խոսք դուրս չեկավ սահմաններից. և դա լավ էր։ Փոխարենը ուներ ողջ շարքի ընթացքում զգացողություն, թե արվեստը կրկին կենտրոնում է։ Հաղթողները խոսեցին ֆիլմերի, ոչ թե իրենց մասին, արտասանեցին կարճ, բայց բանաստեղծական խոսքեր, որոնք ավելի երկար կհիշվեն, քան ցանկացած ավելորդ համազարկ։ «Անորա»-ի թիմը երեկոյի վերջում բեմից ողջունեց անկախ կինոյի հաղթանակը՝ «երկար կյանք անկախ ֆիլմին» կարգախոսի պես կոչելով։ Այդ պահին դահլիճում փոխադարձ հայացքները խոսուն էին. ամեն ոք զգաց, որ կինոյի կախարդանքը դեռ կենդանի է, և այդ գիշեր այն ծափահարվեց լռությամբ և հավանությամբ։

Վերջում, երբ բեմից վերջին լուսարձակներն էլ մարվեցին, դահլիճից դուրս եկող հյուրերը կրում էին մի յուրօրինակ ժպիտ՝ հակիրճ, բայց լի հոգով ժպիտ։ Կինոաշխարհի այս մեծ գիշերն ավարտվեց առանց ավելորդ ճոխության, բայց մնաց հիշողություններում իր զգացմունքային մաքրությամբ, ուժեղ պատկերներով և մարդկային անկեղծությամբ։