Ո՞վ էր զինվորներն ուշ երեկոյան ժամի պատժել՝ անլույս ճանապարհին վազեցնելով, ինչի ընթացքում նրանք վրաերթի են ենթարկվել. Yerevan Online Mag.-ի հետաքննությունը

Օգոստոսի 19-ի ժամը իննի սահմաններում «ԳԱԶ-53»-ը վրաերթի ենթարկեց Ճամբարակ–Վահան անլույս ճանապարհով վազող յոթ զինծառայողի։ Սուրեն Վարդանյանը մահացավ, վեցը վիրավորվեցին։ Հաջորդ երեկոյան ՊՆ-ն ու Քննչական կոմիտեն հերքեցին հակագազերի մասին տեղեկությունը։ Վազքի հրամանի մասին չխոսեցին։

22 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԱՐՏԱԿ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ   

Օգոստոսի 20-ի երեկոյան ՊՆ-ն ու Քննչական կոմիտեն մեկ կարճ պատասխան տարածեցին։ Զինվորները հակագազերով չէին վազել։ Տարածված տեղեկությունը իրականությանը չէր համապատասխանում։

Այդ տեքստում չկային «պատիժ», «հրաման», «վազք» և «շտաբի պետ» բառերը։

Նախորդ գիշեր, ժամը 21-ի սահմաններում, Ճամբարակից Վահան տանող ճանապարհի նոր ասֆալտը մութ էր։ Զորամասից մի քանի հարյուր մետր այն կողմ զինծառայողների խումբ էր վազում։ Դիմացից գալիս էր Վահան գյուղի բնակչին պատկանող «ԳԱԶ-53»-ը։ Վարորդը գազալցակայանից տուն էր վերադառնում։ Հետո գյուղի վարչական ղեկավարին ասել էր, որ մթության մեջ զինվորներին չի նկատել։

Բեռնատարը հարվածեց խմբին։ Գիշերվա առաջին լուրերում խոսվում էր վեց հետիոտնի մասին՝ մեկ զոհ, հինգ վիրավոր։ Առավոտյան թիվը փոխվեց։ Վրաերթի էր ենթարկվել յոթ զինծառայող։ Նրանցից մեկը՝ 2007 թվականին ծնված Սուրեն Մամբրեի Վարդանյանը, մահացել էր։ Մյուս վեցին տեղափոխել էին հոսպիտալ։

Սուրենը Ձորաղբյուրից էր։ Զորակոչվել էր հուլիսի 22-ին։ Նրա առաջին ամիսը բանակում դեռ չէր լրացել։ Նախորդ ուրբաթ երդման արարողությունն էր։ Երեկոյան գնացել էր տուն։ Կիրակի վերադարձել էր զորամաս։ Չորեքշաբթի ընտանիքին ասացին, որ Սուրենը մահացել է։ Գյուղում պատմում էին, որ ծնողները առողջական խնդիրներ ունեին, և տան հոգսի մեծ մասը նա էր քաշում։ «Տունը Սուրենն էր պահում»,— ասել էր համայնքի վարչական ղեկավարը։ Սուրենը մեկ եղբայր ուներ։

«ԳԱԶ-53»-ի վարորդը պայմանագրային զինծառայող էր։ Ապրում էր Վահանում։ Պատերազմի մասնակից էր, երեք անչափահաս երեխայի հայր։ Բեռնատարն իրենն էր։ Տարվա մեծ մասը կանգնած էր մնում։ Խոտհնձի ժամանակ մի քանի շաբաթ աշխատեցնում էին։ Վրաերթից հետո վարորդը չհեռացավ։ Վարչական ղեկավարի խոսքով՝ նա սթափ էր և ծանր հոգեվիճակում։

Առաջին ժամերին մեքենայի մասին նոր մանրամասներ տարածվեցին։ Համարանիշ չուներ։ Տեխնիկապես պիտանի չէր շահագործման համար։ Ասվում էր նաև, որ վարորդը վարելու իրավունք չուներ։ Քննչական մարմինը վերջին պնդման վերաբերյալ առանձին պարզաբանում չէր տվել։ Հաջորդ օրը Նիկոլ Փաշինյանը բեռնատարն անվանեց շահագործման համար ոչ պիտանի և պահանջեց պարզել, թե ինչ պայմաններում էր այն դուրս եկել ճանապարհ։ Քննչական կոմիտեն վարույթ սկսեց Քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին և 4-րդ մասերով։ Վարորդին ձերբակալեցին։

Մեքենայի պատմությունը կես օրում ստացավ իր ամբողջ բառապաշարը՝ տեխնիկական վիճակ, վարելու իրավունք, քրեական հոդված, ձերբակալություն։ Զինվորների մասով բաց էր մնում ամենակարճ հարցը։ Ժամը իննին նրանք ինչո՞ւ էին ճանապարհին։

ՊՆ-ի առաջին հաղորդագրությունը հրապարակվեց օգոստոսի 20-ին՝ ժամը 09։30-ին։ Վրաերթից անցել էր մոտ տասներկուուկես ժամ։ «ԳԱԶ-53»-ը, ըստ այդ տեքստի, «դեռևս չպարզված հանգամանքներում» վրաերթի էր ենթարկել մի քանի զինծառայողի։ Նշված էր Սուրեն Վարդանյանի անունը։ Մյուսները հոսպիտալացված էին, նրանց կյանքին վտանգ չէր սպառնում, ընտանիքներին տեղեկացրել էին։ Վազքի մասին տող չկար։ Չկար նաև այն մարդու անունը, որը զինվորներին դուրս էր բերել զորամասից։

Ժամը 15-ի դրությամբ ՊՆ-ն ճշտեց վիրավորների վիճակը։ Երեք զինծառայող հետազոտվել էր և բժշկական միջամտության կարիք չուներ։ Եվս երեքը մնացել էին հոսպիտալում՝ բժիշկների հսկողության տակ։ Բոլորի կյանքին վտանգ չէր սպառնում։ Վեց կենդանի վկա կար։ Նրանցից որևէ մեկի պատմածը չէր հրապարակվել։

Այդ օրը «Հրապարակ» թերթը ներկայացրեց զորամասի ներսից ստացված վարկած։ Նորակոչիկների միջև ճաշարանում վիճաբանություն ու քաշքշուկ էր եղել։ Շտաբի պետը որոշել էր պատժել նրանց և քնից առաջ վազքի հանել։ Նույն հրապարակման մեջ գրված էր, որ զինվորները հակագազերով էին և դրա պատճառով չէին նկատել բեռնատարը։

Ստուգման ենթակա էր ամբողջ պատմությունը՝ ճաշարանի միջադեպը, մասնակիցների անունները, շտաբի պետի որոշումը, երթուղին, ժամը, հակագազերը։ ՊՆ-ի ու Քննչական կոմիտեի համատեղ պատասխանը վերցրեց վերջին դետալը։ Հակագազեր չեն եղել։

Մնացածի մասին նրանք ոչինչ չասացին։ Այդ լռությունը պատժի վարկածը փաստ չէր դարձնում։ Այն դեռ պետք էր ապացուցել ցուցմունքով, հրամանով կամ փաստաթղթով։ Բայց պետական երկու մարմինների պատասխանից հետո էլ նույն հարցը կանգնած էր տեղում՝ ով էր զինվորներին վազքի հանել և ինչ նպատակով։

Զինված ուժերի կարգապահական կանոնագիրքը տույժերը թվարկում է անուն առ անուն։ Նկատողություն։ Խիստ նկատողություն։ Հերթական արձակման իրավունքից զրկում։ Դրամական բավարարման նվազեցում։ Ծառայողական կարգավիճակին վերաբերող այլ միջոցներ։ Վազք այդ շարքում չկա։ Տույժը անհատական է։ Այն հայտարարվում է գրավոր հրամանով։ Փաստաթղթում պետք է գրվեն խախտման էությունը, հիմնավորումը և զինծառայողի մեղքի աստիճանը։ Զինծառայողին պետք է ծանոթացնեն հրամանին։

Ֆիզիկական պատրաստությունն ուրիշ կարգ ունի։ Ներքին ծառայության կանոնագրքում օրվա ռեժիմը ներառում է առավոտյան մարմնամարզություն, ծրագրային պարապմունքներ, մարզական աշխատանք, երեկոյան զբոսանք, անվանականչ և ութժամյա քուն։ Ժամերը կարող են փոխվել եղանակից, տարվա եղանակից ու տեղական պայմաններից ելնելով։ Ժամը 21-ը ինքնին խախտման ապացույց չէ։ Եթե դա պարապմունք էր, պետք է լինեն օրվա կարգացուցակը, պատասխանատու հրամանատարը, երթուղին, ծանրաբեռնվածության չափը և անվտանգության միջոցները։ Եթե պատիժ էր, օրենքում նման տույժ չկա։

Քննությունը կարող է սկսել զորամասի թղթերից։ Օրվա կարգացուցակից։ Հերթապահության մատյանից։ Անձնակազմի հաշվառումից։ Ճաշարանի վիճաբանության մասնակիցներն էլ անուններ ունեն։ Վազքից փրկված վեց զինվոր կարող են ասել՝ ով հրամայեց, ինչ բառերով, ինչից հետո և ուր գնալ։ Վարորդը կարող է նկարագրել, թե ինչպես էին նրանք շարժվում ճանապարհի վրա։ Նրա առաջին բացատրությունը գյուղ արդեն հասել էր՝ մութ էր, չէր տեսել։

Օգոստոսի 19-ին ՊՆ-ի պաշտոնական էջերում Սուրեն Պապիկյանի անակնկալ ստուգայցերն էին։ Նախարարը մտնում էր ստորաբաժանումներ ու մարտական դիրքեր, ստուգում կենցաղը, նախատեսված պարապմունքները, ծառայության կազմակերպումը, կարգապահությունը։ Հաղորդագրություններից մեկում կարգապահությունն առաջնահերթություն էր։ Այդ գրառումները դեռ թարմ էին, երբ երեկոյան յոթ զինվոր հայտնվեցին անլույս ճանապարհին։

Հաջորդ օրը՝ ժամը 16։59-ին, ռազմական ոստիկանությունը հաղորդեց «Կարգազանց» գործողության մասին։ Ստուգելու էին ներքին ծառայության կազմակերպումը, կարգապահությունը, ծառայողական պարտականությունների կատարումը, համազգեստի կանոնները և զինվորական մեքենաների անվտանգ շահագործումը։ Հաղորդագրությունը Ճամբարակի դեպքի հետ կապ չուներ։ Քիչ անց հրապարակվեց հակագազերի մասին հերքումը։ «Կարգազանց»-ի տեքստում կային կարգապահությունը, ներքին ծառայությունը և անվտանգ մեքենաները։ Ճամբարակի պատասխանում դրանցից ոչ մեկը չկար։

Նիկոլ Փաշինյանը խոսեց բեռնատարի տեխնիկական վիճակի և ճանապարհային կանոնների պահպանման մասին։ Նա պահանջեց պարզել դեպքի բոլոր հանգամանքները, այդ թվում՝ զինվորների այնտեղ գտնվելու պատճառը։ Վարորդն արդեն ձերբակալված էր։ Հրամանատարական շղթայից որևէ անձ հրապարակային կարգավիճակ չուներ։ Չէին հրապարակվել զորամասի անունը, շտաբի պետի անունը, վազքի հնարավոր հրաման տված պաշտոնյայի անունը։

Ազգային ժողովում Գեղամ Մանուկյանն առաջարկեց մեկ րոպե լռությամբ հարգել Սուրեն Վարդանյանի հիշատակը։ Դահլիճը ոտքի կանգնեց։ Ձորաղբյուրում Սուրենի հարևան Սոնա Եղոյանը տեսախցիկի առաջ մի պարզ հարց տվեց. «Ժամը իննին զինվորն ի՞նչ գործ ունի, որ հելնի վազի»։ Նրա թոռը Սուրենի դասընկերն էր եղել։

Օգոստոսի 20-ի երեկոյան համատեղ հերքման մեջ «հակագազերով» բառը կար։ «Պատիժ», «հրաման», «վազք» և «շտաբի պետ» բառերը չկային։ Ճամբարակ–Վահան ճանապարհի այդ մի քանի հարյուր մետրի վրա լույս չէր եղել։ Սուրեն Վարդանյանի զորակոչից անցել էր քսանութ օր։