Կոմիտասի մեկ սենյականոց բնակարանի վարձը 200 հազարից դառնում է 300 հազար դրամ, իսկ վարչապետը Երևանում տուն չգտնողներին հիշեցնում է մարզերի ազատ տների մասին. ինչ է կատարվում անշարժ գույքի շուկայում
Սեպտեմբերի 16-ին Ազգային ժողովի մեծ էկրանին տուն կորցնող ընտանիք էր։ Մի քանի րոպե անց դահլիճում արդեն վիճում էին կառավարական ամառանոցների, նախկին ղեկավարների շենքերի և «երկրորդ պետության» շուրջ։ Ընտանիքի հաջորդ հասցեն ոչ ոք չասաց։
24 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԱՆԻ ՍԱՀԱԿՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ
Սեպտեմբերի 16-ին Բաղրամյան 19-ի մեծ էկրանին մի ընտանիք հայտնվեց։ Լեռնային Ղարաբաղից բռնի տեղահանված մարդիկ ասում էին՝ վարձերի աճից հետո տեղափոխվում են Երևանում գտնվող ԼՂ ներկայացուցչության շենք։ Տեսանյութն ավարտվեց։ Էկրանը մարեց։
«Ուժեղ Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Արեգա Հովսեփյանը Նիկոլ Փաշինյանին հարցրեց՝ ով է պատասխանատու և ինչ լուծում ունի կառավարությունը։
«Թող ձեր տուն տեղափոխվեն»,— պատասխանեց վարչապետը։
Նա հարցրեց՝ բնակվարձի խնդիր ունեցող մարդը կարո՞ղ է մտնել ցանկացած շենք։ Հետո զգուշացրեց, որ պատգամավորը ոստիկանություն չկանչի, եթե մարդիկ իր տուն գնան։ Վարձի հարցը արագ հասավ ԼՂ ներկայացուցչության իրավական ու քաղաքական կարգավիճակին։ Փաշինյանն ասաց՝ Հայաստանի ներսում երկրորդ պետություն, կառավարություն կամ խորհրդարան չի լինելու, շենքը պետք է անցնի Հայաստանի տնօրինությանը։
Հետո պատասխանը հասավ մարզերին։
«Երևանը չի, և Երևանի Կենտրոնն ու Արաբկիրը չեն»,— ասաց Փաշինյանը։ Հայաստանում, նրա խոսքով, տասնյակ բնակավայրեր կան ազատ տներով։ Նա բերեց ծրագրի թվերը՝ 8000 ընտանիք ստացել է հավաստագիր, 4000-ն արդեն տուն է գնել, բնակարանային աջակցության ընդհանուր ծավալը 800 միլիարդ դրամ է։
Հովսեփյանն ասաց՝ իր երկու սենյականոց բնակարանում 150 հազար մարդու տեղավորել չի կարող, իսկ կառավարական ամառանոցներում իշխանությունը կարող է մարդկանց ընդունել։ Փաշինյանը հիշեցրեց, որ ամառանոցները հանրապետության սեփականությունն են։ Հետո խոսեց Ղարաբաղի նախկին ղեկավարների շենքերի ու հյուրանոցների մասին։
«Տվեք՝ թող մարդիկ ապրեն»,— ասաց նա։
Էկրանին երևացած ընտանիքի վարձը դահլիճում չհնչեց։ Չհնչեց նաև որևէ բնակավայրի անուն, ուր ընտանիքը կարող էր տեղափոխվել։ Մի քանի րոպեում խոսակցության մեջ հայտնվեցին սեփականատերեր, նախկին ու ներկա ղեկավարներ, հյուրանոցներ, կառավարական ամառանոցներ, իրավական կարգավիճակ և պետականության սահմաններ։ Ընտանիքի հաջորդ հասցեն չկար։
Օգոստոսի 27-ին Փաշինյանը նույն շուկայի մասին խոսել էր սեփականատիրոջ դիրքից։ Հայաստանում տուն գնելը լավ ներդրում է, մարդիկ բնակարան են գնում ու վարձով տալիս, գույքը բարձր իրացվելիություն ունի։ Նա ասաց, որ վարձով ապրող քաղաքացիներից նամակներ է ստանում։ Ապա ավելացրեց՝ գների աճը գույք ունեցողի համար լավ լուր է, մարդիկ իրենց տներում նստած հարստանում են։ Կառավարության նախնական դիրքորոշումը շուկայական գործընթացներին կոշտ չմիջամտելն էր։ Առանձին ծրագրերը շարունակվելու էին մեծ ընտանիքների, ուսուցիչների և Լեռնային Ղարաբաղից բռնի տեղահանվածների համար։
Գույքի արժեքն աճում էր։ Վարձակալի հեռախոսին տանտերը նոր գին էր գրում։
Բերտա Շահրամանյանի դեպքում առաջին թիվը 200 հազար դրամ էր։ Նա մոր և զինվորական հաշմանդամություն ունեցող եղբոր հետ ապրում էր Կոմիտասի պողոտայի մեկ սենյականոց բնակարանում։ Վարձը բարձրացավ 250 հազարի, հետո՝ 300 հազարի։ Ընտանիքում աշխատում էր միայն Բերտան։
2023 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Ստեփանակերտի վառելիքի պահեստի պայթյունի ժամանակ նա կորցրել էր հորը, երկու եղբայրներին և ամուսնուն։ 2026 թվականի օգոստոսի վերջին արդեն հաշվում էր բնակարանը հանձնելու օրերը։ Աշխատում էր Երևանում։ Տունն էլ Երևանում էր փնտրում։ Երեք հարյուր հազար դրամ ընտանիքը վճարել չէր կարող։
2026 թվականի հունվարից հուլիս Հայաստանում միջին ամսական անվանական աշխատավարձը 312 238 դրամ էր՝ մինչև հարկերն ու պարտադիր վճարները։ Կոմիտասի մեկ սենյականոց բնակարանի նոր վարձը այդ գումարի մոտ 96 տոկոսն էր։ Երեք հարյուր հազարից ցածր աշխատավարձ ստացողի համար միայն վարձը գերազանցում էր ամսական եկամուտը։ Սնունդը, կոմունալ վճարները, դեղերն ու ճանապարհածախսը դեռ առջևում էին։
Կադաստրի կոմիտեի 2026 թվականի երկրորդ եռամսյակի հաշվետվությունը ամբողջ երկրում գրանցել էր վարձակալության իրավունքի 2890 գործարք։ Երևանին բաժին էր ընկել 1565-ը։ Դրանցից 76-ը բնակարանների, 24-ը՝ առանձնատների վարձակալություններ էին։ Մնացածի մեծ մասը վերաբերում էր հասարակական նշանակության շինություններին, հողամասերին և արտադրական տարածքներին։
Կոմիտասի մեկ բնակարանի վարձը կարճ ժամանակում 200 հազարից հասել էր 300 հազարի։ Պետական հաշվառման մեջ Երևանի ամբողջ եռամսյակը 76 բնակարանային գործարք էր։ Կառավարությունը հենց այդ շուկային չէր ուզում կոշտ միջամտել։
Գրանցված պայմանագրում գինը, ժամկետը և բնակարանից դուրս գալու պայմանները գրված են։ Չգրանցված հարաբերության մեջ մնում են փոխանցման կտրոնը, հեռախոսային հաղորդագրությունը և տանտիրոջ խոսքը։ Օգոստոսին շուկայի մասնակիցները վարձերի 15–20 տոկոս աճ էին հաշվարկում։ Այդ գնահատականները հիմնված էին հայտարարությունների հարթակների և գործակալների դիտարկումների վրա։ Գների վրա ազդում էին զբոսաշրջային սեզոնը, ուսանողների վերադարձը և Ռուսաստանից նոր մարդկանց գալու սպասումը։ Որոնումների մեջ մտել էին նաև Աբովյանը, Մասիսը և Նոր Հաճնը։ Այդ քաղաքներից դեռ հնարավոր էր առավոտյան հասնել Երևան։
Պետական բնակապահովման ծրագրում հասցեն փոխում էր աջակցության չափը։ 2024 թվականին ընդունված ծրագրով Լեռնային Ղարաբաղից բռնի տեղահանված ընտանիքի յուրաքանչյուր անդամի հաշվով աջակցությունը հասնում է 5 միլիոն դրամի, եթե տունը գնվում կամ կառուցվում է ընտրված 242 բնակավայրերից մեկում։ Մյուս մարզային բնակավայրերում առավելագույնը 4 միլիոն է։ Երևանում՝ 3 միլիոն։ Մայրաքաղաքի առաջին և երկրորդ գոտիները ծրագրից դուրս են։ Չորս հոգանոց ընտանիքի հավաստագիրը, ըստ հասցեի, կարող է լինել 20, 16 կամ 12 միլիոն դրամ։
Ավելի մեծ գումարը կցված է այն բնակավայրերին, որտեղ գույքն ավելի էժան է և պետությունը բնակեցում է խրախուսում։ Հավաստագրով հնարավոր է տուն գնել զրոյական կանխավճարով։ Հետո գալիս են գույքի ընտրությունը, բանկը, գնահատումը, հիփոթեքը և պետական գրանցումը։ Ծրագրի սկզբում կառավարությունը խոսում էր մոտ 25 հազար ընտանիքի բնակարանային հասանելիության մասին։ 2026 թվականի մարտի 23-ին հավաստագիր ստացել էր 5181 ընտանիք, իրացրել՝ 2304-ը։ Սեպտեմբերին վարչապետը նշեց արդեն 8000 և 4000 թվերը։
Հազարավոր ընտանիքներ տուն էին գնել, կառուցել կամ մարել գործող հիփոթեքի մի մասը։ Մի մասի ձեռքին դեռ հավաստագիր կար։ Մյուսները ծրագրի այդ փուլին չէին հասել։
Մարզերի ազատ տների մասին խոսքը Բաղրամյան 19-ում հնչեց մեկ նախադասությամբ։ Բերտայի աշխատանքի հասցեն Երևանում էր։ Նա ապրում էր մոր և հաշմանդամություն ունեցող եղբոր հետ։ Ավելի էժան տունը կարող էր հեռու լինել։ Աշխատավարձը մնում էր Երևանում, որտեղ մեկ սենյականոց բնակարանի վարձը դարձել էր 300 հազար դրամ։ Մարզ տեղափոխվելու հաշվարկի մեջ մտնում էին ճանապարհը, բուժօգնությունը, դպրոցը և ընտանիքի ամենօրյա խնամքը։ Այդ հաշվարկը դահլիճում ոչ ոք չկարդաց։
Սեպտեմբերի 16-ին մեծ էկրանը վաղուց մարել էր։ Խոսակցությունը դեռ գնում էր կառավարական ամառանոցների, նախկին ղեկավարների շենքերի, հյուրանոցների և պետականության սահմանների մասին։ Տեսանյութի ընտանիքի հաջորդ օրինական հասցեն չհնչեց։ Պետական ծրագրի տարիների ու միլիարդների կողքին Բերտա Շահրամանյանի ժամկետը մի քանի օր էր։
«Մի քանի օրից ես և ընտանիքս կարող ենք մնալ դրսում»։
