«Մեռնում եմ»,- Շաքիում ձերբակալված ադրբեջանցին ասել է գյուղի վարչական ղեկավարին՝ երեք երեխաների մորը վիրավորելուց հետո: «Չես մեռնի»,- հնչել է պատասխանը: Ամենակարևորն, ինչ հայտնի է այս պահին

Հայաստանի ԱԱԾ-ն սեպտեմբերի 29-ից գիտեր ադրբեջանցի զինծառայողի անհետացման մասին։ Հոկտեմբերի 1-ին Շաքիում նրա կրակոցից վիրավորվեց 38-ամյա կին՝ երեք երեխաների մայր։ Զինծառայողին ձերբակալեցին։ Սահմանը հատելու օրն ու գյուղ հասնելու ճանապարհը պաշտոնական հաղորդագրություններում չկային։

1 ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԼԵՎՈՆ ԱՐԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ    

«Մեռնում եմ»,- ադրբեջաներեն ասել է տղամարդը, երբ նրան արդեն բռնել էին։ Շաքիի վարչական ղեկավար Ռուբեն Մանուչարյանն այդպես է վերապատմում նրանց խոսակցությունը։ Ինքը պատասխանել է. «Չես մեռնի»։ Տղամարդը սև տաբատով էր, սպորտային կոշիկներով։ Մանուչարյանի խոսքով՝ արյուն էր կորցրել, ուժասպառ էր։ Իրավապահները վերցրել են ինքնաձիգը։ Նրան տարել են շտապօգնությամբ՝ զինվորականների ուղեկցությամբ։

Այդ օրը՝ 2026 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, Շաքիից Սիսիանի բժշկական կենտրոն էին տեղափոխել 38-ամյա կնոջ։ Երեք երեխաների մայրը ոտքից վիրավորվել էր իր տուն մտած տղամարդու կրակոցից։ Ազգային անվտանգության ծառայությունը հայտնեց՝ կրակողը ադրբեջանցի զինծառայող է, նրան ձերբակալել են, քրեական վարույթ է նախաձեռնվել։

Ահազանգը Ներքին գործերի նախարարության 112 օպերատիվ կառավարման կենտրոնում գրանցվել էր ժամը 14։15-ին։ Սյունիքի մարզի Շաքի գյուղում կրակել էին Հայաստանի քաղաքացու ոտքին։ Ոստիկանության տարբեր ստորաբաժանումներից խմբեր էին մեկնել գյուղ։

ԱԱԾ-ի նույն հաղորդագրության մեջ սեպտեմբերի 29-ն էլ կար։ Այդ օրը Ադրբեջանի պետական անվտանգության ծառայությունը հայտնել էր, որ իրենց զինծառայողներից մեկը չպարզված հանգամանքներում լքել է զորամասը։ Չէին բացառում, որ անցած լինի Հայաստան։ Երկու երկրների իրավասու մարմինները նրան որոնում էին։ ԱԱԾ-ն գրել էր՝ «համապատասխան որոնողական աշխատանքներ»։ Թե որտեղ էին փնտրել, ինչ գիտեին նրա շարժման մասին, որքան էին մոտեցել նրան, չէր ասվում։ Հաղորդագրության հաջորդ դրվագը Շաքիից ստացված ահազանգն էր։

Տանը քնած տղամարդուն երեխաներն են գտել։ Այդպես է պատմել Շաքիի աշխատակազմի քարտուղարը։ Նրա ասելով՝ տունը դատարկ էր եղել։ Երեխաները վերադարձել են ինչ-որ բան վերցնելու, տեսել անծանոթին ու զանգել ծնողներին։ Մայրը աշխատանքի էր։ Քարտուղարը ենթադրել է, թե դուռը փակ է եղել, բայց վստահ չէր։ ԱԱԾ-ն չէր նկարագրել՝ տղամարդն ինչպես էր մտել տուն, որքան էր մնացել այնտեղ և ինչ էր եղել կրակոցից անմիջապես առաջ։

Մանուչարյանի առաջին մեկնաբանությունից տարածվել էր, թե կնոջ վրա կրակել են երեք երեխաների ներկայությամբ։ Երեկոյան մեկ այլ հարցազրույցում նա այդ տեղեկությունը հաստատել չկարողացավ. չգիտեր՝ երեխաները տեսե՞լ են մոր վիրավորվելը։ Ինքը հասել էր դեպքից հետո։ Տանը արյան հետքեր էր տեսել։

Քարտուղարի պատմածում դանակ էլ կար։ Նրա ասելով՝ կինը դանակով պաշտպանվել էր։ Մանուչարյանը տղամարդու կրծքավանդակի շրջանում վնասվածք էր տեսել ու ենթադրել, որ այն դանակից է։ Կնոջ գործողությունների, կրակոցի և տղամարդու վիրավորվելու հերթականությունը պաշտոնական հաղորդագրությունում չկար։ Զինծառայողի վնասվածքի մասին բժշկական պարզաբանում էլ դեռ չէր հրապարակվել։

Տղամարդը տնից դուրս էր եկել ինքնաձիգով։ Մանուչարյանն ու ոստիկանները գնացել էին արյան հետքերով։ Վարչական ղեկավարի առաջին նկարագրությամբ՝ նրան գտել էին հարակից տներից մեկի տարածքում, մի կառույցում, որն ինքը հավանոց էր համարել։ Իրավապահները զրահաբաճկոններով էին։ Մանուչարյանի խոսքով՝ տղամարդուն բռնել էին արագ, առանց նոր միջադեպի։

Շաքիի հյուսիսային հատվածն էր՝ գյուղով անցնող ճանապարհից մի քանի հարյուր մետր հեռու։ Լուրն իմանալուց հետո Մանուչարյանը կապվել էր մոտակա տների բնակիչների հետ։ Ոմանց անձամբ էր հանդիպել, մյուսներին՝ զանգահարել։ Խնդրել էր տանը մնալ, զգոն լինել, արտառոց բան նկատելիս զանգել իրեն։ Իրավապահները ժամանակավորապես սահմանափակել էին մարդկանց տեղաշարժը դեպքի վայրի մոտ։ Երեկոյան գյուղում արդեն հանգիստ էր, ասել էր վարչական ղեկավարը։

Այդ զանգերն արվել էին կրակոցից հետո։ ԱԱԾ-ի հաղորդագրության մեջ չէր ասվում՝ սեպտեմբերի 29-ի տեղեկությունից հետո բնակիչներին զգուշացրե՞լ էին։ Մանուչարյանն էլ այդ հարցազրույցում նախորդ օրերի իրազեկման մասին չէր խոսել։

Երեկոյան ԱԱԾ նախկին ղեկավար Միքայել Համբարձումյանին հարցրել էին՝ որոնվող զինծառայողն ինչպե՞ս է հասել բնակչի տուն։ Նա թվարկել էր որոնողական պլանով նախատեսված քայլերը՝ ճանապարհների փակում, բնակիչների իրազեկում, տարբեր ծառայությունների ներգրավում։ Չէր բացառել, որ թաքնված մարդուն կարող են չնկատել։ Ինքը ստույգ չգիտեր՝ բնակիչներին զգուշացրե՞լ են։ Թերացման մասին խոսել էր պայմանով՝ եթե չեն իրազեկել և անհրաժեշտ որոնումներ չեն կատարել։ Հետո ավելացրել էր. «Ես դետալացված չգիտեմ՝ ինչ են արել»։

Սոցիալական ցանցերում տարածվել էր նաև Սիսիանում զինծառայողի սպանության լուրը։ Ժամը 16։42-ին արդեն հրապարակվել էր պաշտպանության նախարարության հերքումը։ Այն վերաբերում էր սպանության լուրին։ Շաքիի բնակչուհին հիվանդանոցում էր, նրա հրազենային վնասվածքը հաստատել էին բժիշկները։

Առաջին ժամերին վերքի տեղն էլ էին տարբեր կերպ նշում։ Մանուչարյանը խոսել էր կրունկի վնասվածքի մասին. չգիտեր՝ այն հրազենի՞ց է, թե՞ այլ առարկայից։ Սիսիանի բժշկական կենտրոնի տնօրեն Անիկ Գրիգորյանը ճշտեց՝ ազդրի ստորին երրորդում է։ Վնասվածքը հրազենային էր, միջանցիկ։ Կնոջ կյանքին վտանգ չէր սպառնում։ Առողջապահության նախարարությունը հայտնել էր, որ նա բուժօգնություն է ստանում, բժիշկների հսկողության տակ է։

Հոկտեմբերի 1-ի երեկոյան Ադրբեջանի գլխավոր դատախազությունը հրապարակեց ձերբակալվածի անունը՝ Նասիմի Մուսաև։ Նա պարտադիր ժամկետային ծառայություն էր անցնում Լաչինի ուղղությամբ գտնվող զորամասերից մեկում։ Հաղորդագրության մեջ նշված էր սեպտեմբերի 26-ը. այդ օրը նրան չէին գտել ծառայության վայրում ու սկսել էին որոնել։ Ներգրավվել էին Ադրբեջանի պաշտպանության և արտակարգ իրավիճակների նախարարությունների համապատասխան ուժերը։

Ռազմական դատախազությունը հայտնել էր զորամասն ինքնակամ լքելու հիմնավոր կասկածների և քրեական գործ հարուցելու մասին։ Նույն հայտարարությունը հաստատում էր՝ Մուսաևին գտել ու ձերբակալել են Հայաստանում։ Նրա գտնվելու, ձերբակալման և մյուս հանգամանքների շուրջ երկու երկրների համապատասխան մարմինները շարունակում էին կապը։ Շաքիի բնակչուհու վիրավորման մասին այդ տեքստում ոչինչ գրված չէր։ Հայաստանի ԱԱԾ-ն ավելի վաղ հայտնել էր, որ դեպքի մանրամասները փոխանցել է ադրբեջանական կողմին։

Ադրբեջանում Մուսաևին փնտրում էին սեպտեմբերի 26-ից։ Երևանին տեղեկացրել էին 29-ին։ Շաքիից ահազանգել էին հոկտեմբերի 1-ին։ Երկու հաղորդագրություններից էլ չէր պարզվում՝ նա երբ էր հատել սահմանը, որտեղ էր մնացել մինչև գյուղ հասնելը։ Հայաստանի տարածքում անցկացրած օրերի թիվն էլ չէր նշվում։

Հայաստանում գործը քննում էր Քննչական կոմիտեն։ Առաջին պաշտոնական հայտարարության մեջ վարույթի հոդվածը չկար։ Կոմիտեն չէր պարզաբանել նաև՝ ձերբակալվածին Երևան տեղափոխե՞լ են։ Մանուչարյանի պատմելով՝ նրան գյուղից տարել էին շտապօգնությամբ։ Կնոջ բուժման հասցեն հայտնի էր՝ Սիսիանի բժշկական կենտրոն։

Ժամը 17։40-ին հրապարակված պարզաբանմամբ՝ կինը դեռ հետազոտվում էր, չէր վիրահատվել։ Գնդակը ոտքում չէր մնացել. անցել էր ու դուրս եկել։ Անիկ Գրիգորյանը նրա վիճակի մասին ասել էր. «Կայուն է, գիտակից է, հարցերին պատասխանում է»։