Արարատում ուսուցչուհին դասի ժամանակ «չինգաչունգ» խաղալու համար հարվածել է 14-ամյա աշակերտի դեմքին և մեջքին. Yerevan Online Mag.-ը փորձել է պարզել՝ ինչ է կատարվել աշխարհագրության դասին
Обновлено: 23 сент.
Սեպտեմբերի 9-ին Արարատի մարզի գյուղերից մեկի դպրոցում ուսուցչուհին, ըստ ոստիկանության նախնական տվյալների, «չինգաչունգ» խաղացող 14-ամյա աշակերտին հարվածել է դեմքին ու մեջքին։ Տասներկու օր անց հայտնի էին ժամը, հարվածների թիվն ու ուղղությունը։ Դպրոցի արձագանքի մասին՝ ոչ մի խոսք։ Հայաստանի դպրոցներում նման լուրերը գրեթե միշտ նույն նախադասությամբ են վերջանում՝ նյութերը փոխանցվել են քննիչներին։ Այդտեղից հետո տեսադաշտից անհետանում են տնօրենի որոշումը, ուսուցչի կարգավիճակը, երեխային տրված աջակցությունն ու գործի վերջը։ 21 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԱՐՏԱԿ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ
Սեպտեմբերի 9-ին, ժամը 13։00-ի սահմաններում, Արարատի մարզի գյուղերից մեկի դպրոցի իններորդ դասարանում աշխարհագրություն էր։ 14-ամյա Մ․ Գ․-ն «չինգաչունգ» էր խաղում։ Այդ մանրուքը հասել է ոստիկանության գրառում։ Հաջորդը՝ նույնպես։ Ըստ նախնական տվյալների՝ 59-ամյա ուսուցչուհին մոտեցել է, մեկ անգամ հարվածել երեխայի դեմքին, հետո ձեռքով՝ մեջքին։ Գրառման մեջ հետևանքը երկու բառ է՝ ֆիզիկական ցավ։
Ուսուցչուհու մեղավորությունը հաստատված չէ։ Քննությունը պետք է պարզի կատարվածի հանգամանքները, դատարանը՝ որոշի պատասխանատվությունը։ Դպրոցի գործը դրանով չի կանգնում։ Դասերը շարունակվում են։ Երեխան իրավունք ունի վերադառնալ դպրոց, իսկ տնօրենը պարտավոր է պարզել՝ ինչ է եղել և ինչ քայլ է պետք նրա անվտանգությունն ապահովելու համար։ Հենց այդ հատվածը հրապարակված տեղեկության մեջ չկա։
Սեպտեմբերի 10-ին, ժամը 15։40-ի սահմաններում, հաղորդումը հասել է ոստիկանության Մասիսի բաժին։ Փաստաթղթեր են կազմվել և ուղարկվել Քննչական կոմիտեի Մասիսի քննչական բաժին։ Սեպտեմբերի 21-ին դեպքը մտել է լրահոս։ Տասներկու օրվա ճանապարհից մնացել էին երեխայի ու ուսուցչուհու սկզբնատառերը, տարիքը, առարկան, ժամը, հարվածների քանակն ու տեղը։ Չկային դպրոցի և գյուղի անունները, տնօրենի որոշումը, երեխայի բժշկական կամ հոգեբանական գնահատման մասին տեղեկությունը, դասարանի մյուս աշակերտների հետ կատարված աշխատանքի նկարագրությունը, ուսուցչուհու աշխատանքային կարգավիճակը։
Երեխայի անունը փակելը ճիշտ է։ Փոքր գյուղում դպրոցի անունն էլ երբեմն բավական է նրան ճանաչելու համար։ Բայց փակ դռան հետևում մնացել է նաև հաստատության վարքը։ Դրսից հնարավոր չէ հասկանալ՝ դպրոցը դեպքն արձանագրե՞լ է, մարզային կառույցը ստուգում սկսե՞լ է, տնօրենի սեղանին հրաման կա՞, ուսուցչուհին շարունակե՞լ է դասավանդել։
«Հանրակրթության մասին» օրենքը երկար բացատրությունների կարիք չի թողնում։ Սովորողն իրավունք ունի պաշտպանված լինել ֆիզիկական ու հոգեբանական ճնշումից և իր պատիվն ու արժանապատվությունը ոտնահարող գործողություններից։ Դպրոցը պարտավոր է ապահովել անվտանգ պայմաններ։ Մանկավարժը պարտավոր է հարգել ու պաշտպանել երեխայի իրավունքները։
Դասի ժամանակ խաղալը ներքին կարգի խախտում է։ Միջին ու ավագ դպրոցի աշակերտի համար օրենքը երկու կարգապահական միջոց է նախատեսում՝ նկատողություն և խիստ նկատողություն։ Հարված այդ շարքում չկա։ Կան դասղեկ, ծնող, տնօրենի տեղակալ, տնօրեն, գրավոր ընթացակարգ։ Ձեռքը ընթացակարգ չէ։
Տնօրենի լիազորություններն էլ գրված են։ Նա վերահսկում է աշխատողների ու սովորողների վարքագծի կանոնների պահպանումը, աշխատանքի է ընդունում և ազատում ուսուցիչներին, կարգապահական տույժ է նշանակում, հետևում է մանկավարժների պարտականությունների կատարմանը։ Քրեական վարույթն ունի իր ապացույցները, ժամկետներն ու պատասխանատվության չափանիշը։ Այդ ընթացքում տնօրենի աշխատասենյակում մնում են շատ ավելի մոտ հարցեր՝ երեխայի անվտանգությունը, դասարանի մթնոլորտը, ուսուցչի հետագա աշխատանքը։
2023-ին ընդունված մանկավարժների վարքականոնը պահանջում է փոխադարձ հարգանք, բարենպաստ դասարանային միջավայր, անաչառ ու բարեհամբույր վերաբերմունք։ Այն արգելում է կոպիտ ու արհամարհական վարքը և ուսուցչից պահանջում չթաքցնել գործընկերների սխալներն ու զանցանքները։ Հետո փաստաթուղթը հասնում է ինքնագնահատմանն ու հասարակական կարծիքին։ Այնտեղ չկան ենթադրյալ բռնության մասին հաղորդում ստանալուց հետո գործողությունների ժամկետներ։ Չկա երեխային ու ուսուցչին ժամանակավորապես բաժանելու հստակ կարգ։ Չկա անկախ քննող անձ։ Չկա նաև պահանջ՝ ծնողին, հիմնադրին ու հանրությանը հայտնել գործի ավարտը՝ երեխայի գաղտնիությունը պահպանելով։
Առաջին ժամերը մնում են դպրոցի ներսում։ Տնօրենի հրամանը, ծնողի գրավոր բողոքը, գործընկերների բացատրությունները, հոգեբանի զրույցը երեխայի հետ՝ այս ամենից որևէ բան եղե՞լ է, հայտնի չէ։ Արարատի դեպքից դուրս է եկել ոստիկանության տվյալները վերապատմող մի քանի տող։ Մնացածը փակ է։
2024 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Արարատի մարզի թիվ 2 հանրակրթական դպրոցից ոստիկանություն հասավ մեկ այլ դասաժամի պատմություն։ Ըստ նախնական տեղեկությունների՝ ազգային երգի ու պարի դասին 42-ամյա ուսուցչուհին վատ վարքի համար ջրով շշով հարվածել էր վեցերորդ դասարանի երեք աշակերտների գլխին ու մեջքին։ Երեխաները 10 և 11 տարեկան էին։ Նրանցից երկուսին տարել էին դպրոցի բուժկետ, որտեղ գլխի վնասվածքներ էին արձանագրվել։ Արտաշատի ոստիկանությունում փաստաթղթեր կազմվեցին և ուղարկվեցին Արարատի մարզային քննչական վարչություն։
Լուրի վերջին նախադասությունը ծանոթ էր։ Նյութերն ուղարկվել էին քննիչներին։ Հանրային որոնմամբ այդ հաղորդման հեշտ գտանելի շարունակություն չի երևում։ Դպրոցի ներքին քննության եզրակացությունը, ուսուցչուհու նկատմամբ որոշումը, քրեական գործի ավարտը, երեխաներին առաջարկված աջակցությունը չերևացին։ Ջրով շիշը մնաց վերնագրերում։ Վերջաբանը՝ ոչ։
Մեկ ամիս անց Տավուշի Աչաջուր գյուղի դպրոցից ոստիկանություն հասավ 14-ամյա մեկ այլ աշակերտի պատմությունը։ Նրա պայուսակում էլեկտրոնային ծխախոտի փոխարինիչ էին գտել։ Ըստ նախնական տվյալների՝ 70-ամյա ուսուցիչը, որը նաև դաստիարակչական գծով փոխտնօրեն էր, դասարանում մի քանի անգամ հարվածել էր երեխայի դեմքին ու մարմնին, դուրս բերել միջանցք, այնտեղ շարունակել, հետո տարել տնօրենի աշխատասենյակ և երկու անգամ հարվածել մեջքին։ Փոխտնօրենին ձերբակալել էին և ներկայացրել քննիչներին։ Երեխայի հետ դպրոցի ներսում կատարված հետագա աշխատանքի մասին առաջին հրապարակումը լռում էր։
2026 թվականի հունիսին Գեղարքունիքի մարզի գյուղերից մեկի դպրոցի մասին հրապարակված տվյալներն ավելի երկար ժամանակահատված էին ընդգրկում։ 64-ամյա ուսուցչուհուն վերագրվում էին 2021-ից 2023 թվականներին 10-ամյա աշակերտների գլխին, մեջքին ու ձեռքերին ձեռքով և ցուցափայտով հասցված հարվածներ, հագուստից քաշքշել, մազերն ու ականջները ձգել, մատներն ասեղով ծակել։ Մայիսի 29-ին տեղեկությունը Մարտունու քննչական բաժնից հասել էր մարզային քրեական ոստիկանություն։ Նկարագրված վերջին արարքից երեք տարի էր անցել, առաջինից՝ հինգ։ Նախաքննությունը շարունակվում էր։ Մանրամասներ չէին հրապարակվում։
Այս գործերը տարբեր են։ Մեկում ջրով շիշ է, մյուսում՝ բաց ձեռք, երրորդում՝ ցուցափայտ ու ասեղ։ Մի դեպքում փոխտնօրենին ձերբակալել են։ Մյուս դեպքերում առաջին լուրը սահմանափակվել է քննության մասին մի քանի տողով։ Լուրի կառուցվածքը չի փոխվել։ Սկզբում՝ երեխայի տարիքը։ Հետո՝ դասարանը, առարկան, հարվածի տեղը։ Վերջում թղթերը շարժվում են ոստիկանությունից քննչական բաժին։ Դպրոցի որոշումը, երեխայի պաշտպանությունն ու գործի ավարտը սովորաբար այդ ճանապարհին չեն երևում։
2024 թվականի սեպտեմբերին ՄԱԿ-ի Երեխայի իրավունքների կոմիտեն Հայաստանի վերաբերյալ եզրափակիչ դիտարկումներում արձանագրել էր, որ երեխաների իրավունքների տարբեր ոլորտների տվյալները սահմանափակ են։ Հանձնարարականների մեջ կային դպրոցներում գաղտնի, երեխայի համար հասանելի և անկախ բողոքարկման ուղիներ, բռնության պարտադիր հաղորդման գործնական մեխանիզմ, արագ քննություն և մեղավորների պատշաճ պատիժ։ Բուլինգի ու հասակակիցների բռնության մասին բաժնում ևս արձանագրվել էր արձագանքման մեխանիզմների բացակայությունը։
Արարատի սեպտեմբերյան դեպքից հայտնի չէ՝ Մ․ Գ․-ն ում է առաջինը պատմել կատարվածը։ Հայտնի չէ՝ ոստիկանություն զանգել է ծնողը, բժիշկը, տնօրենը, ուսուցիչը, դասընկերը, թե մեկ ուրիշ մարդ։ Այդ ճանապարհն ամբողջությամբ բացակայում է։ Կարելի էր փակ պահել երեխայի անունն ու դպրոցի տեղը, բայց հայտնել երեք պարզ բան՝ երբ է դպրոցն արձանագրել դեպքը, ում է տեղեկացրել, ինչ քայլ է արել երեխային պաշտպանելու համար։ Այդ երեք տողը չկան։
Օրենքը գրում է իրավունք, անվտանգություն, արժանապատվություն, վերահսկողություն, կարգապահական տույժ։ Ոստիկանության հաղորդման մեջ մնում են ժամը, տարիքը, հարվածը և փաստաթղթերի փոխանցումը։ Տնօրենի հրամանը, ծնողի հետ խոսակցությունը, դասարանի վկաները, հոգեբանի աշխատանքը, ուսուցչի կարգավիճակն ու գործի վերջը դրանց արանքում չեն երևում։
Մասիսի ոստիկանությունում կազմված նյութերը փոխանցվել էին Մասիսի քննչական բաժին։ Հրապարակված պատմությունն այնտեղ վերջանում էր։ Ժամը 13։00-ն մնացել էր գրանցված։ Երեխայի դեմքն ու մեջքը՝ նույնպես։ Դպրոցի հաջորդ օրվա համար՝ դատարկ տող։
