«Եդինայա Ռոսիան» ավելի շատ ձայն է ստացել, քան 2021-ին. այն ամենն, ինչ պետք է իմանալ Ռուսաստանի Դումայի ընտրությունների վերաբերյալ
21 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԱՐՏԱԿ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ
«Եդինայա Ռոսիան» նախնական հաշվարկով մոտեցել է 58 տոկոսին՝ անցնելով 2021 թվականի իր արդյունքը։ Կուսակցության արդյունքը ձևավորվել է կուսակցական ցուցակի և 208 առաջատար միամանդատային շրջանների գումարումից։
Ընտրական գիշերը պաշտոնական հաշվարկը ութ կետով բարձր էր ելքի հարցումից։ «Արդար Ռուսաստանին» հինգ տոկոսի շեմից բաժանում էր 0,04 կետ, իսկ «Յաբլոկոյի» դաշնային ցուցակը քվեաթերթիկում ընդհանրապես չկար։
Սեպտեմբերի 20-ի երեկոյան «Եդինայա Ռոսիայի» մոսկովյան շտաբում Դմիտրի Մեդվեդևը կանգնած էր կենտրոնում։ Սերգեյ Լավրովը՝ մի քանի քայլ այն կողմ։ Մեծ էկրանին թիվը պտտվում էր 57 տոկոսի շուրջ։ Մեդվեդևն արդյունքը «արժանապատիվ» անվանեց և ասաց, որ ընտրողները կուսակցությանը կրկին վստահել են կառավարել։ Այդ առավոտ Մոսկվայի հարավարևելյան ծայրամասում նավթավերամշակման գործարանից կրակ ու սև ծուխ էր բարձրացել։ Քվեարկության վերջին օրը սկսվել էր անօդաչուների հարվածներով։ Գիշերը շտաբում արդեն հաշվում էին սահմանադրական մեծամասնությունը։
Քվեարկությունը տևել էր երեք օր՝ սեպտեմբերի 18-ից 20-ը։ Սեպտեմբերի 21-ի առավոտյան Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը մշակել էր տեղամասային արձանագրությունների մոտ 93 տոկոսը։ «Եդինայա Ռոսիան» կուսակցական ցուցակով ստանում էր 57,83 տոկոս։ Ռուսաստանի կոմունիստական կուսակցությունն ուներ 13,81 տոկոս, Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցությունը՝ 8,93, «Նոր մարդիկ» կուսակցությունը՝ 7,97, «Արդար Ռուսաստանը»՝ 4,96։ Կենսաթոշակառուների կուսակցությունը մոտ 2 տոկոս էր հավաքել, «Կանաչները»՝ 1,1, ևս երեք կուսակցություն՝ մեկ տոկոսից պակաս։ Վերջնական արձանագրությունը դեռ ստորագրված չէր։ Առաջատարի անունը չէր փոխվել։ Փոխվում էին մանդատների եզրերը։
2021 թվականին «Եդինայա Ռոսիան» ստացել էր 49,82 տոկոս՝ 28 միլիոն 64 հազար 200 ձայն, և զբաղեցրել Դումայի 324 աթոռը։ Մասնակցությունը 51,72 տոկոս էր։ Այս ընտրության նախնական մասնակցությունը 56,66 տոկոս էր։ Մշակված արձանագրությունների բաժինը դեռ մոտ 82 տոկոս էր, երբ իշխանական կուսակցության հաշվված ձայներն արդեն անցել էին 2021 թվականի ամբողջ թվից։ Տարբերությունը մոտ ութ տոկոսային կետ էր։ Բացարձակ ձայներն էլ էին ավելի շատ։ Վերջնական արձանագրությունը դեռ առջևում էր։
Դումայի 450 աթոռը բաժանվում է երկու եղանակով։ Ընտրողը ստանում է երկու քվեաթերթիկ։ Մեկով ընտրում է կուսակցություն, և այդ քվեները որոշում են 225 մանդատի բաշխումը։ Երկրորդով ընտրում է իր շրջանի թեկնածուին։ Մյուս 225 տեղերից յուրաքանչյուրը հասնում է տվյալ շրջանում առաջին տեղը գրաված թեկնածուին։ Արձանագրությունների մոտ 82 տոկոսի պահին «Եդինայա Ռոսիան» առաջատար էր 208 շրջանում։ Կոմունիստները գլխավորում էին հինգում, «Արդար Ռուսաստանն» ու անկախ թեկնածուները՝ չորսական, Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցությունը՝ երկուսում, «Ռոդինան»՝ մեկում։ Սովորական օրենքի համար պետք է 226 ձայն։ Դաշնային սահմանադրական օրենքի համար՝ 300։ Նախնական հաշվարկով «Եդինայա Ռոսիան» անցնում էր երկու շեմն էլ։
Հինգ տոկոսի շեմը ամբողջ գիշեր շարժվում էր էկրանին։ Ձայների 36,87 տոկոսի հաշվարկից հետո «Արդար Ռուսաստանն» ուներ 5,23 տոկոս։ Հետո էկրանին հերթով հայտնվեցին 5,01, 4,99, 4,95 և 4,96 թվերը։ Եթե կուսակցությունն անցնի շեմը, «Եդինայա Ռոսիային» ցուցակով կարող է հասնել մոտ 139 տեղ։ Եթե 4,96-ը մնա շեմից ներքև, չանցած կուսակցությունների ձայները կբաժանվեն անցածների միջև, և իշխանական կուսակցության ցուցակային մանդատները կարող են հասնել 147-ի։ Եթե 208 առաջատար դիրքերը պահպանվեն, ընդհանուր հաշվարկը կտա 347-ից 355 աթոռ։ Ստորին թիվն անգամ 23 մանդատով գերազանցում էր 2021 թվականի 324-ը և չորսով՝ 2016 թվականի 343 մանդատի նախկին ռեկորդը։ «Արդար Ռուսաստանի» չորս շրջանային հաղթողները Դումա կմտնեն նաև ցուցակի ձախողման դեպքում։ Կուսակցության անունով տրված մնացած ձայները կաշխատեն մրցակիցների օգտին։ 4,96-ի և 5,00-ի միջև չորս հարյուրերորդական էր։ Մանդատներով՝ մինչև ութ աթոռ։
Տեղամասերը փակվելուց հետո Հասարակական կարծիքի ուսումնասիրման պետական կենտրոնը հրապարակեց ելքի հարցումը։ «Եդինայա Ռոսիա»՝ 49,4 տոկոս, կոմունիստներ՝ 14,2, Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցություն՝ 10,7, «Նոր մարդիկ»՝ 9,7, «Արդար Ռուսաստան»՝ 6,6։ Մյուս խոշոր հարցումը իշխանական կուսակցությանը տալիս էր 52,8 տոկոս։ ԿԸՀ-ի առաջին մեծ հաշվարկը բացվեց 57,54-ով և առավոտյան մնաց 57,8-ի մոտ։ Պետական հարցումն անցկացվել էր 69 տարածաշրջանի 1755 տեղամասում։ Հարցվել էր շուրջ 266 հազար մարդ։ ԿԸՀ-ի թիվը դրանից մոտ 8,4 կետ բարձր էր։ Մյուս չորս հիմնական կուսակցությունների պաշտոնական արդյունքները ելքի հարցման թվերից ցածր էին։ Հաշվարկի առաջընթացը տարբերությունը չփակեց։ Ընտրական գիշերվա պաշտոնական խոսքում դրա բացատրությունը չհնչեց։
Նույն ժամերին Մոսկվան հաշվում էր խոցված անօդաչուները։ Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը մեկ օրվա ընթացքում հայտնել էր ավելի քան հազար սարքի ոչնչացման մասին։ Հետագա հրապարակումներում, այլ ժամանակահատվածների հաշվարկով, թիվը մոտեցավ երկու հազարին։ Մոսկվայի մարզում պաշտոնական հաղորդագրությունները սկզբում խոսում էին երկու զոհի և քսան վիրավորի մասին, հետո զոհերի թիվը դարձավ երեք։ Քաղաքապետ Սերգեյ Սոբյանինը հարձակումը ընտրությունները խափանելու փորձ անվանեց։ Ուկրաինական կողմը խոսում էր նավթային և լոգիստիկ ենթակառուցվածքների թիրախավորման մասին։ Մոսկվայի նավթավերամշակման գործարանի վնասված հատվածից ծուխ էր բարձրանում, երբ մայրաքաղաքում մարդիկ դեռ գնում էին տեղամասեր։
Սեպտեմբերի 16-ի հեռուստաուղերձում Վլադիմիր Պուտինը ընտրությունը ներկայացրեց որպես Ռուսաստանի թուլացումը ցանկացողներին տրվող հավաքական պատասխան և քվեն կապեց ռազմաճակատում կռվողների աջակցության հետ։ Պետական հեռուստատեսությամբ ցուցադրվող հոլովակում զինվորների կադրերի վրա գրված էր․ «Նրանց ձայնը հաղթանակի ձայնն է։ Ձեր քվեն Ռուսաստանի ուժն է»։ Պուտինը քվեարկեց Կրեմլից՝ էլեկտրոնային եղանակով։ Ընտրելու իրավունք ունեցող 111 միլիոն քաղաքացիները ընտրում էին 2022 թվականի փետրվարից հետո առաջին Դուման։
Պատերազմի դեմ բաց խոսող դաշնային ցուցակ քվեաթերթիկում չկար։ Օգոստոսի 10-ին Գերագույն դատարանը բավարարեց «Ռոդինայի» հայցը և չեղարկեց «Յաբլոկոյի» համապետական ցուցակի գրանցումը։ Վեճը վերաբերում էր քարոզչական նյութերի օգտագործմանը և ծախսերի հաշվառմանը։ «Ռոդինան» հրապարակայնորեն «Յաբլոկոյի» ուկրաինական դիրքորոշումն անթույլատրելի էր անվանում։ «Յաբլոկոն» քարոզում էր հրադադարի համաձայնագիր, դիվանագիտություն և խաղաղություն։ Դատարանի որոշումից հետո կուսակցությանը մնացին միամանդատային շրջաններում գրանցված մի քանի տասնյակ թեկնածուներ։
Նրանցից մեկը՝ 24-ամյա Պոլինա Լերմանտը, Մոսկվայում բաժանում էր «Քվե խաղաղության օգտին» թռուցիկներ։ Նրա հետևում զինվորական ծառայության հավաքագրման մեծ վահանակ էր։ Լերմանտը բաց ասում էր, որ վախենում է բանտից։ Հունիսին «Յաբլոկոյի» փոխնախագահ Մաքսիմ Կրուգլովը դատապարտվել էր յոթ տարվա ազատազրկման։ Օգոստոսին կուսակցության հայտնի գործիչ Լև Շլոսբերգը ստացել էր տասնմեկ տարի։ Երկուսի գործերում էլ մեղադրանքները կապված էին պատերազմի և ռուսական բանակի մասին հրապարակային խոսքի հետ։ Լերմանտի խոսքի կողքին արդեն երկու դատավճիռ կար՝ յոթ և տասնմեկ տարի։
Էլեկտրոնային հաշվիչը բացվում էր առանձին։ Դաշնային հեռավար համակարգում գրանցված մոտ 4,03 միլիոն մարդուց քվեարկել էր 3,64 միլիոնը՝ ավելի քան 90 տոկոսը։ Մոսկվան օգտագործում էր սեփական հարթակը։ Վերջին օրվա երեկոյան այնտեղ արդեն հաշվվում էր ավելի քան երեք միլիոն էլեկտրոնային ձայն։ ԿԸՀ նախագահ Էլլա Պամֆիլովան խոսում էր համակարգերի դեմ կիբերհարձակումների մասին։ Մայրաքաղաքի տարբեր տեղամասերից ընտրողները հաղորդում էին էլեկտրոնային ցուցակների խափանումների, թղթե քվեաթերթիկ չստանալու և տերմինալով քվեարկելու առաջարկների մասին։ Թուղթ պահանջող մարդկանց հերթեր առաջացան։ Ընդդիմադիրները կասկածում էին դիտավորություն։ Անկախ հաստատում չկար։ ԿԸՀ-ն խափանումները կապում էր արտաքին հարձակումների հետ։
Սանկտ Պետերբուրգի տեղամասերից մեկում ոստիկանները տարան «Յաբլոկոյի» դիտորդին։ Հանձնաժողովը նրան մեղադրում էր ընտրությանը խանգարելու մեջ։ Կուսակցության հաղորդմամբ՝ ձերբակալման պահին նա կորցրել էր գիտակցությունը։ Հետո նրան մեղադրեցին ոստիկանի պահանջին չենթարկվելու համար։ «Յաբլոկոն» ու կոմունիստները հաղորդում էին դիտորդներին տեղամասեր չթողնելու, գիշերը դռները չկնքելու, կնքված արկղերը բացելու և թղթե քվեաթերթիկներ չտալու դեպքերի մասին։ Այդ հաղորդումները երկրի ամբողջ տարածքով անկախ ստուգում չէին անցել։ ԿԸՀ-ն ասում էր, որ դիտորդների իրավունքների վերաբերյալ ստացել է 43 դիմում։ Մեծ մասը, հանձնաժողովի պնդմամբ, ստուգումից հետո չի հաստատվել։
ԿԸՀ-ի հաշվետվության մեջ նշված էր մոտ 380 հազար ներպետական դիտորդ և ավելի քան 1100 արտասահմանյան դիտորդ ու փորձագետ՝ 133 երկրից։ Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպությունը հրավեր չէր ստացել։ Նրա խորհրդարանական վեհաժողովի նախագահը դա անվանեց Ռուսաստանի ստանձնած պարտավորությունների խախտում։ Ռուսաստանի արտգործնախարարությունը պատասխանեց «երկակի չափանիշների» մեղադրանքով։ Տեղամասում տեսանելի էին հանձնաժողովի սեղանը, տեսախցիկը, թղթե արկղը։ Երբեմն՝ զինված մարդը։
Ռուսաստանի վերահսկողության տակ գտնվող Դոնեցկի տեղամասերից մեկում ընտրողը քվեաթերթիկը գցում էր արկղը, իսկ կողքին կանգնած ռուս զինվորը հետևում էր։ Քվեարկություն անցկացվեց նաև Դոնեցկի, Լուգանսկի, Զապորոժիեի և Խերսոնի այն հատվածներում, որոնք Մոսկվան հայտարարել է Ռուսաստանի մաս, թեև ամբողջությամբ չի վերահսկում, ինչպես նաև 2014 թվականին բռնակցված Ղրիմում։ Ռուսական իշխանությունների տվյալով այնտեղ ընտրելու իրավունք ուներ ավելի քան 3,5 միլիոն մարդ։ Լուգանսկի 14 տեղամաս անօդաչուի հարվածից հետո աշխատում էր պահուստային հոսանքով։ Ուկրաինան և Եվրոպական միությունը հայտարարեցին, որ այնտեղ անցկացված քվեարկությունն ու դրա արդյունքները չեն ճանաչելու։ Այդ ձայները մտնում էին ԿԸՀ-ի նույն համապետական հաշվիչի մեջ։
Կեսօրին Ռուսաստանի մի շարք քաղաքների տեղամասերի մոտ հերթեր կազմվեցին։ Արտերկրում գործող ընդդիմադիրները մարդկանց կոչ էին արել նույն ժամին գալ՝ «Խաղաղ Ռուսաստանի կեսօր» անվան տակ։ Երևանում Ռուսաստանի դեսպանատան առաջ հերթը ձգվեց փողոցով։ Հազարավոր ռուսաստանցիներից ոմանք հակապատերազմական և հակապուտինյան պաստառներ էին պահել։ Բեռլինում ևս մարդիկ հավաքվել էին դեսպանատան մոտ։ Այդ հերթերը մանդատների հաշվիչում առանձին տող չունեին։
Սանկտ Պետերբուրգում «Յաբլոկոյի» առաջնորդ Նիկոլայ Ռիբակովը վերցրեց քվեաթերթիկը և վառ կանաչով գրեց՝ «Ազատության համար», «Խաղաղության համար», «Յաբլոկո»։ Թերթիկը հաշվվեց անվավեր։ Սեպտեմբերի 21-ի առավոտյան ԿԸՀ-ի էկրանին «Արդար Ռուսաստանը» կանգնած էր 4,96-ի վրա, «Եդինայա Ռոսիան»՝ 57,83-ի։ Մի քանի հարյուրերորդականը դեռ կարող էր տեղաշարժել ութ աթոռ։ Կանաչ թանաքն արդեն չորացել էր։
