ԱԳՆ նախկին շենքը վաճառվեց հինգաստղանի հյուրանոցի պայմանով, անցավ թանգարանի ու գործարար կենտրոնի ծրագրերի միջով, իսկ հիմա այնտեղ նաև բնակարաններ են նախատեսվում

2012-ին պետությունը շենքը վաճառքի հանեց հյուրանոցային օգտագործման պայմանով։ 2013-ին ճարտարապետ Սարհատ Պետրոսյանը զգուշացրեց ներքին տարածքների կորստի մասին։ Հիմա նախագծողները խոստանում են պահպանել պատմական ինքնությունը, իսկ նախարարությունը՝ տարածքը վերադարձնել հանրությանը։

1 ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԱՐՏԱԿ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ     

Հոկտեմբերի 1-ին հրապարակված պատկերում մի տղամարդ բաց գույնի փոքր ճամպրուկ է քաշում Արտաքին գործերի նախարարության նախկին շենքի մոտով։ Ձախում նոր պատշգամբների կոր եզրերն են։ Աջում՝ հին կամարաձև պատուհանները։ Ծառերի տակ մարդիկ են նստած, երեխաները քայլում են անցումով։ Պատկերում շենքն արդեն բաց է։ Իրական հասցեում առայժմ հաստատվել է հայեցակարգը։

2026 թվականի սեպտեմբերի 30-ին այն հավանության է արժանացել Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարին կից գիտամեթոդական խորհրդում։ Հաջորդ օրը «Զվարթնոցի» էջում թվարկվեցին ապագա համալիրի մասերը՝ հյուրանոց, բնակելի տարածքներ, գրասենյակներ, առևտրային և հանրային գոտիներ։ Սեփականատերը՝ «Կորպորասիոն Ամերիկա օդանավակայաններ» ընկերությունը, խոսում է ավելի քան 150 միլիոն դոլարի ներդրման մասին։ Նախագծի վրա աշխատել են լոնդոնյան «Ֆոսթեր և գործընկերներ» ընկերությունն ու հայկական «Քվադրում» ճարտարապետական գրասենյակը։ Համաձայնեցումները տևել են մոտ տասնութ ամիս։

Այս հասցեի նախորդ մեծ որոշման մեջ թիվը գրված էր մինչև վերջին դոլարը՝ 51 միլիոն 270 հազար 840։ 2012 թվականի դեկտեմբերի 27-ին կառավարությունը որոշեց օտարել 14 241,9 քառակուսի մետր շենք-շինություններն ու հողամասի պետական բաժինը։ Հնարավոր գնորդն արդեն նշված էր՝ «Տանգո» փակ բաժնետիրական ընկերություն։ Գրանցման հասցեն «Զվարթնոց» օդանավակայանն էր։ Նախ պետք է աճուրդ անցկացվեր։ Չկայանալու դեպքում գույքը նույն պայմաններով անցնելու էր «Տանգոյին»։

Աճուրդը նշանակվեց 2013 թվականի մարտի 5-ին։ Ոչ ոք չեկավ։ Պետական գույքի կառավարման վարչության խոսնակ Մարգարիտ Սարգսյանն ասաց, որ հետաքրքրությունը բավական մեծ էր եղել։ «Տանգոյի» հետ պայմանավորվածությունը մնաց ուժի մեջ։

Վաճառքի բացատրությունը կապվում էր նախարարությունների տարածքային կարիքների հետ։ ԱԳՆ-ի հին մասնաշենքը, ըստ պետական հիմնավորման, այլևս չէր բավարարում պահանջները։ Տարածք էր պետք նաև Սփյուռքի և Արդարադատության նախարարություններին։ Վազգեն Սարգսյան 3 հասցեում կառուցվում էր նոր կառավարական համալիր։ Հանրապետության հրապարակի շենքի համար գրված էր մեկ հստակ նպատակ՝ միջազգային ապրանքանիշի հնգաստղանի հյուրանոց։ Պետական հիմնարկները պետք է մնային ներսում մինչև տեղափոխությունը։

Պաշտոնական հաշվառման մեջ շենքը կոչվում է Կառավարական երկրորդ տուն։ Հուշարձանների ցանկում նշված է 1955 թվականը։ Հեղինակները երեքն են՝ Սամվել Սաֆարյան, Ռաֆայել Իսրայելյան, Վարազդատ Արևշատյան։ Շենքը հանրապետական նշանակության հուշարձան է։ Արտաքին գործերի նախարարությունն այստեղ աշխատել էր 1996 թվականից։ Վաճառքի պահին անցել էր մոտ տասնվեց տարի։

Աճուրդից հինգ օր անց Սարհատ Պետրոսյանը բաց նամակ գրեց Էդուարդո Էռնեկյանին։ Շենքը նա գիտեր ներսից։ 2000-ականներին ամբողջությամբ չափագրել էր այն։ Պետրոսյանի հաշվարկով հնգաստղանի հյուրանոց ստանալու համար հարկ կլիներ քանդել ներքին տարածքները։ Կմնային արտաքին պատերը։ Նա այդ ներսը նույնպես հուշարձանի մաս էր համարում։

2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Էռնեկյանը լրագրողներին ասաց. «Մտադրություն չունենք հյուրանոց կառուցելու։ Ավելի հավանական է թանգարանի ստեղծումը»։ Շենքը նա հոյակապ անվանեց։ Թանգարանի հավաքածուն դեռ ընտրված չէր։

2016 թվականի սկզբին ԱԳՆ-ն տեղափոխվեց Վազգեն Սարգսյան 3։ Հանրապետության հրապարակում նախարարության քսանամյա շրջանն ավարտվեց։ Հին հասցեից հեռացան նաև «Արարատ» ռեստորանն ու «Նոյան տապան» գրախանութը։ Շենքը մնաց նույն անունով՝ ԱԳՆ նախկին շենք։

2018 թվականի հուլիսի 9-ին Հայաստանում Արգենտինայի դեսպան Գոնզալո Ուրիոլաբեիտիան խոսեց Էռնեկյանի ծրագրերի մասին։ Նրա խոսքով՝ շենքում գործարար կենտրոն էր նախատեսվում։ Ներդրման չափը և շինարարության ժամկետները չհնչեցին։ Հինգ տարի առաջ քննարկվող թանգարանի փոխարեն արդեն գրասենյակներ էին հայտնվել։

2019 թվականի հունիսին «Կորպորասիոն Ամերիկայի» գործադիր տնօրեն Մարտին Էռնեկյանը լրագրողներին ասաց, որ ուզում են բիզնեսի համար հաջող և քաղաքի համար արժեքավոր նախագիծ։ Դիվանագետներն այդ պահին երեք տարի էր՝ ուրիշ հասցեում էին աշխատում։

Վաճառքի որոշումը հուշարձանի պահպանության առանձին պայմաններ ուներ։ Գույքն ընդունելուց հետո գնորդը պետք է լիազոր մարմնին պահպանական պարտավորագիր ներկայացներ։ Օգտագործման նպատակի փոփոխությունը համաձայնեցման ենթակա էր։ Շենքը փոխելու համար պահանջվում էին լիազոր մարմնի եզրակացությունն ու կառավարության թույլտվությունը։ Նույն փաստաթղթում մնում էր հյուրանոցային օգտագործման պահանջը։

2023 թվականի հունիսին ԿԳՄՍ նախարարությունը հայտնել էր, որ սեփականատիրոջ հետ պահպանական պարտավորագիր չի ստորագրվել։ 2026 թվականի սեպտեմբերի 30-ի և հոկտեմբերի 1-ի հաղորդագրություններում այդ փաստաթղթի հետագա ճակատագիրը նշված չէ։ Փոխարենը նկարագրված է ճարտարապետների և գիտամեթոդական խորհրդի համատեղ աշխատանքը։

Սեպտեմբերի 30-ի նիստին նախագիծը ներկայացվել է երրորդ անգամ։ Նախորդ դիտողություններից հետո այն փոխվել էր։ Ճարտարապետ Նայլ Դեմփսին ցույց է տվել նոր տարբերակը։ Խորհրդի անդամները հարցրել են նյութերի, ավելացվող հատվածների չափերի, տարածական լուծումների և հրապարակի մյուս շենքերի հետ դրանց համադրության մասին։ Նախարարության հաղորդագրության մեջ նշված է նաև պատմական արժեքների գույքագրումը։

Նոր պատկերներում հին ճակատների կողքին կորագիծ պատշգամբներ են։ Կանաչապատ միջանցքներում սեղաններ ու նստատեղեր կան։ Բակում քանդակներ են դրված։ Գոյություն ունեցող շենքն ու նոր հավելումները ներկայացված են մեկ ամբողջության մեջ։ 2013-ին Պետրոսյանի նամակը ներսի տարածքների մասին էր։ Ներկա ներսը հրապարակված պատկերներում չկա։ Դրանցում արդեն պատրաստ է ապագա միջավայրը։

Մարտին Էռնեկյանը հիմա խոսում է շենքի պատմական ինքնությունը և Հանրապետության հրապարակի հետ կապը պահպանելու մասին։ ԿԳՄՍ նախարար Ժաննա Անդրեասյանը գործածել է «վերադարձնել հանրությանը» ձևակերպումը։ Նախագծի առաջարկներից մեկը դեպի հարակից փողոց նոր անցումն է։ Այն պետք է բացի հետիոտնային ճանապարհը հրապարակի այս հատվածով։

Հյուրանոցի և բնակելի տարածքների կողքին նշված են նաև հանրային վայրեր։ Դրանց աշխատանքային ժամերը, մուտքի կարգը և օգտագործման պայմանները դեռ չեն ներկայացվել։ Պատկերներում նույն բակում հյուրեր կան, բնակիչներ, գրասենյակային աշխատողներ և պատահական անցորդներ։ Թղթի վրա նրանք իրար չեն խանգարում։

Վերջին պատկերներից մեկում մարդիկ նստած են լայն աստիճաններին ու նայում են Հանրապետության հրապարակին։ Դիմացը շատրվաններն են։ Վերևում հայելային առաստաղ է, որի մեջ հրապարակը գլխիվայր կրկնվում է։ Նստելու տեղերը գծված են։ Բացման օրը՝ ոչ։