Ինչպես 629 օր առաջ ջնջված գրառումը Վահրամ Սահակյանին բերեց դատարան, որտեղ նրան չկալանավորեցին, բայց սահմանեցին՝ ինչի մասին կարող է գրել. Yerevan Online Mag.-ը փորձել է պարզել՝ ինչ է կատարվում
Քրեական վարույթը բացվել էր 2025-ի հունվարին։ Փորձագիտական եզրակացությունը ստացվել էր 591 օր անց։ Սեպտեմբերի 29-ին սկսվեց հանրային քրեական հետապնդումը, Սահակյանին ձերբակալեցին, իսկ նույն երեկոյան դատարանը նրա նկատմամբ վարչական հսկողություն սահմանեց։
30 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԼԵՎՈՆ ԱՐԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ
2026 թվականի սեպտեմբերի 29-ին, ժամը 20։18-ին, փաստաբան Ռուբեն Մելիքյանը գրեց, որ Վահրամ Սահակյանի գործը մակագրվել է դատավոր Վահագն Մելիքյանին։ Նիստը նշանակված էր 20։30-ին՝ Շենգավիթի դատարանում, Պանթեոնի հարևանությամբ։ Մինչև նիստը մնացել էր տասներկու րոպե։ Մելիքյանն իր գրառումն ավարտել էր Սահակյանի «Խաթաբալադա»-ից վերցված նախադասությամբ․ «Ինչ-որ մի կարևոր բան, շատ կարևոր մի բան փչացել է, չի աշխատում»։
Մոտ երկու ժամ անց որոշումն արդեն հայտնի էր։ Սահակյանին չկալանավորեցին։ Տնային կալանք էլ չկիրառվեց։ Դատարանը սահմանեց վարչական հսկողություն և արգելեց սոցիալական ցանցերում հրապարակային գրառումներ անել։ Մեկ բացառություն կար․ նա կարող է տեղեկացնել իր ներկայացումների, բեմադրությունների և թատերական աշխատանքի մասին։ Մնացած հրապարակումները արգելված են։
Ռուբեն Մելիքյանի խոսքով՝ դատարանը ժամային սահմանափակում չի դրել, չի արգելել Սահակյանին լքել բնակության վայրը և այլ լրացուցիչ արգելք չի սահմանել։ Քննիչի միջնորդությունը բավարարվել է մասնակի։ Թե քննիչն ամբողջությամբ ինչ էր պահանջել և դատավորը որ մասը մերժեց, չի հաղորդվել։ Դատարանի որոշման ամբողջական տեքստը նույնպես հրապարակված չէ։
Սահակյանը դատարանի դահլիճից դուրս եկավ, բայց մնաց խափանման միջոցի տակ։ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածով վարչական հսկողությունը սահմանափակում է մեղադրյալի տեղաշարժն ու որոշ գործողություններ։ Անձը պետք է ներկայանա դատարանի նշած մարմին և գրանցվի սահմանված հաճախականությամբ՝ շաբաթական առավելագույնը երեք անգամ։ Դատարանը կարող է արգելել փոխել բնակության վայրը, այցելել որոշ վայրեր, շփվել որոշ մարդկանց հետ կամ օրվա որոշ ժամերին դուրս գալ տնից։ Սահակյանի դեպքում հրապարակայնորեն հայտնի պայմանը սոցցանցային գրառումների արգելքն է։ Գրանցման վայրը, հաճախականությունը, հսկողության ժամկետը և էլեկտրոնային միջոց կիրառելու հարցը չեն հաղորդվել։
124-րդ հոդվածում սոցիալական ցանցերում հրապարակումներ անելու ընդհանուր արգելք բառացի գրված չէ։ Հոդվածը թվարկում է բնակության վայրի, տեղաշարժի, որոշ վայրեր այցելելու, որոշ անձանց հետ հաղորդակցվելու և տնից դուրս գալու ժամերի սահմանափակումները։ Դատական ակտի ամբողջական տեքստը չկա։ Առանց դրա հնարավոր չէ տեսնել, թե դատավորը որ նորմով և ինչ հիմնավորմամբ է սահմանել հրապարակային խոսքի արգելքը։
Գործի ելակետը 2025 թվականի հունվարի 8-ն է։ Այդ օրը Սահակյանը գրառում էր արել Ֆեյսբուքի իր էջում։ Քննչական կոմիտեի 2026 թվականի հաղորդագրությունը հիշատակում է միայն Ֆեյսբուքը։ 2025-ի հունվարյան հրապարակումներում նշվում էին նաև նրա տելեգրամյան ալիքը և կառավարության հասցեին հնչած հայհոյանքը։ Հունվարի 18-ին, երբ քրեական վարույթի մասին առաջին լուրը տարածվեց, գրառումն արդեն չկար երկու հարթակներում։
Հենց հունվարի 18-ին Քննչական կոմիտեի խոսնակ Կիմա Ավդալյանը հաստատեց, որ վարույթ է նախաձեռնվել Քրեական օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով։ Սահակյանը լրագրողներին պատասխանել էր, թե նման բան չկա։ Քննչական կոմիտեն իր հերթին հայտնել էր, որ վարույթ նախաձեռնելու պահին անձին տեղեկացնելը պարտադիր չէ։ Մարմինը հաղորդում էր ստացել և ընթացք տվել։ Հաղորդման հեղինակի անունը չի հրապարակվել։
Հաջորդ հաստատված ամսաթիվը 2026 թվականի սեպտեմբերի 1-ն է։ Հունվարի 18-ից անցել էր 591 օր։ Քննչական կոմիտեն այդ օրը ստացել էր փորձաքննության եզրակացությունը։ Պաշտոնական հաղորդագրության մեջ գրված էր, որ դրանով «հաստատվել է»՝ Սահակյանի հրապարակումը պարունակում է ատելություն։ Փորձաքննության տեսակը հայտնի չէ։ Հասանելի չեն այն կատարած հաստատության անունը, փորձագետների տվյալները, նրանց տրված հարցերը, լեզվաբանական վերլուծությունը և եզրակացության ամբողջական տեքստը։
Սեպտեմբերի 1-ից անցավ ևս 28 օր։ Սեպտեմբերի 29-ին հսկող դատախազը Սահակյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցեց նույն հոդվածով։ Նույն օրը նրան ձերբակալեցին։ Պաշտոնական հաղորդագրության մեջ նշված չէ ձերբակալության ժամը, դատավարական կոնկրետ հիմքը կամ այն վտանգը, որը պետք էր կանխել վարույթը բացելուց տասնինն ամիս անց։ Չի ասվում նաև՝ Սահակյանը խուսափե՞լ էր քննությունից, չէր ներկայացե՞լ կանչով, պատրաստվո՞ւմ էր հեռանալ, թե իրավապահները մեկ այլ անհետաձգելի հիմք էին արձանագրել։
Ռուբեն Մելիքյանը պատմել է, որ ձերբակալությունից հետո Սահակյանը զանգել է իրեն։ Զանգը եղել էր փաստաբանի առաջին հրապարակային գրառումից երկու-երեք ժամ առաջ։ Մելիքյանը ծանրաբեռնվածության պատճառով չէր հասցրել գնալ Քննչական կոմիտե։ Հետո իմացել էր, որ Սահակյանին արդեն տանում են Շենգավիթի դատարան՝ խափանման միջոցի հարցը քննելու։ Նա այդ պահին էլ զգուշացնում էր՝ դատարան տեղափոխելը դեռ չի նշանակում, որ քննիչը պարտադիր կալանք կամ տնային կալանք է պահանջում։ Վարչական հսկողությունն էլ դատարանի որոշմամբ է կիրառվում։
Քրեական օրենսգրքի 329-րդ հոդվածը վերաբերում է հրապարակային խոսքին, որը նպատակ ունի անձի կամ մարդկանց խմբի նկատմամբ հրահրել կամ քարոզել ատելություն, խտրականություն, անհանդուրժողականություն կամ թշնամանք։ Օրենքը թվարկում է դրա հիմքերը՝ ռասայական, ազգային, էթնիկ կամ սոցիալական ծագում, կրոն, քաղաքական կամ այլ հայացքներ, անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներ։ Երկրորդ մասի 3-րդ կետը կիրառվում է, երբ արարքը կատարվում է զանգվածային լրատվության միջոցով, հրապարակայնորեն ցուցադրվող ստեղծագործությամբ կամ տեղեկատվական ու հաղորդակցական տեխնոլոգիաներով։ Նախատեսված պատիժը մեկից չորս տարվա ազատազրկում է։
Քննչական կոմիտեի հաղորդագրության մեջ բացակայում են մեղադրանքի համար էական մի քանի տվյալներ։ Չի նշվում այն անձը կամ խումբը, որի նկատմամբ, ըստ քննության, ուղղված էր ատելությունը։ Չի նշվում պաշտպանվող հատկանիշը՝ քաղաքական հայացքը, սոցիալական ծագումը կամ օրենքում թվարկված մեկ այլ հիմք։ Չկան նաև այն բառերն ու նախադասությունները, որոնցից փորձագետը եզրակացրել է, թե գրառումը նպատակ ուներ հրահրել կամ քարոզել ատելություն։ 2025-ին տարածված տեղեկություններում խոսվում էր կառավարության հասցեին հայհոյանքի մասին։ Կոշտ հայհոյանքի, քաղաքական վիրավորանքի և քրեականորեն պատժելի ատելության խոսքի սահմանը հնարավոր է ստուգել գրառման ամբողջական տեքստով, դրա հասցեատիրոջով, համատեքստով ու նպատակով։ Այդ նյութերը հանրությանը չեն ներկայացվել։
Փաստաբանն արդեն հայտնել է, որ պաշտպանությունը համաձայն չէ Սահակյանի գրառումը 329-րդ հոդվածով որակելու հետ։ Վարույթը քննվում է Քննչական կոմիտեի՝ պետության, սահմանադրական կարգի հիմունքների և հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործությունների քննության գլխավոր վարչությունում։ Սեպտեմբերի 29-ի նիստում մեղավորության հարց չի քննվել։ Դատավորը որոշել է խափանման միջոցը և դրա պայմանները։ Վարչական հսկողությունը դատավճիռ չէ։ Փորձագիտական եզրակացությունն էլ դատարանի վերջնական որոշումը չէ։
Նախաքննությունը շարունակվում է։ Դրա ավարտին գործը կարող է ուղարկվել դատարան, իրավական որակումը կարող է փոխվել, քրեական հետապնդումը կարող է նաև դադարեցվել։ Գործը դատարան հասնելու դեպքում պաշտպանությունը կարող է վիճարկել փորձաքննությունը, գրառման մեկնաբանությունն ու մեղադրանքի մյուս ապացույցները։ Մեղավորության հարցը կքննվի առանձին վարույթում։ Մինչև օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռը Սահակյանը համարվում է անմեղ։
2026 թվականի սեպտեմբերի 30-ի առավոտվա դրությամբ պաշտպանությունը դեռ չէր հայտնել՝ բողոքարկելու է որոշումը, թե ոչ։ Դատական ակտի ամբողջական պատճենը նույնպես չկար։ Սահակյանը կարող է գրել նոր ներկայացման, փորձի, բեմադրության կամ խաղացանկի մասին։ Մյուս հրապարակային գրառումներն արգելված են։ Իսկ այն տեքստը, որից սկսվել է այս գործը, շարունակում է բացակայել Ֆեյսբուքից և Տելեգրամից։ Դատարանի արգելքը գործում է։ Գրառումը, որի պատճառով այն սահմանվել է, հանրությունը դեռ չի տեսնում։
