Դետրոյթում նա հայ ուսուցիչներ ուներ, իսկ այսօր Աբդուլ Էլ-Սայեդը գնում է ԱՄՆ Սենատ՝ հայերի իրավունքները պաշտպանելու և ադրբեջանամետ քաղաքականությանը հակադրվելու խոստումով

Աբդուլ Էլ-Սայեդը դեռ թեկնածու էր, երբ հրապարակավ դատապարտեց Ադրբեջանին ամերիկյան ռազմական օգնությունը և խոստացավ պաշտպանել հայերի ինքնորոշման իրավունքը

5 ՆՈՅԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԱՇՈՏ ՊՈՂՈՍՅԱՆ, ԼՈՍ ԱՆՋԵԼԵՍ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԱՄՆ ԹՂԹԱԿԻՑ    

Հոկտեմբերի 1-ին Աբդուլ Էլ-Սայեդը դեռ պայքարում էր Միչիգանի սենատորական աթոռի համար։ Ընտրությունները նշանակված էին նոյեմբերի 3-ին։ Այդ օրը նա հրապարակեց Հայաստանի մասին հայտարարություն։ Քննադատեց Ադրբեջանին տրամադրվող ամերիկյան ռազմական օգնությունը և խոստացավ Սենատում պաշտպանել հայերի խաղաղությունը, արժանապատվությունը, անվտանգությունն ու ինքնորոշման իրավունքը։ Թեկնածուի խոսքում կար նաև հասցեատեր՝ Դոնալդ Տրամփի վարչակազմը։

Էլ-Սայեդը Սպիտակ տան մոտեցումն անվանեց «բաց չեկ» Ադրբեջանին։ Խոսքը 907-րդ հոդվածով սահմանված արգելքը շրջանցելու նախագահական իրավասության կիրառման մասին էր։ Վաշինգտոնում այդ հարցի շուրջ երկար տարիներ վեճ է գնում։ Էլ-Սայեդը չշրջանցեց այն։ Հայ համայնքին շնորհակալություն հայտնեց, հետո պարզ ասաց, թե որ քաղաքականությանն է դեմ և ինչ է պատրաստվում պաշտպանել Սենատում։

Միչիգանի հայերի մասին էլ նա առանձին խոսք ուներ։ Էլ-Սայեդը նրանց համարում էր նահանգի թանկագին մասը։ Շնորհակալություն էր հայտնում Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախմբին՝ իր թեկնածությանը սատարելու համար։ Հոկտեմբերի 1-ին կազմակերպությունը հրապարակեց նրա խոսքերը և հիշեցրեց մի փաստ նրա մանկությունից. Էլ-Սայեդը մեծացել է Դետրոյթի արվարձան Ռոչեսթեր Հիլզում և դպրոցում հայ ուսուցիչներ է ունեցել։ Հաղորդագրությունը նրանց անունները չի նշում։ Չկան նաև նրանց ընտանիքների պատմությունները։ Հայտնի է պարզ բանը. նրա դպրոցական տարիներին այդ մարդիկ եղել են նրա ուսուցիչները։

Միչիգանի հայկական համայնքը հին հասցեներ ունի։ Դրանց թվում են Սաութֆիլդի Սուրբ Հովհաննես և Դիրբոռնի Սուրբ Սարգիս հայկական եկեղեցիները։ Քարոզարշավի ընթացքում Էլ-Սայեդը շփվել էր համայնքի և Հայ դատի հանձնախմբի ներկայացուցիչների հետ։ Հոկտեմբերի հայտարարությունը շարունակեց այդ շփումը՝ արդեն հրապարակային քաղաքական պարտավորությամբ։ Նրան աջակցող կազմակերպությունը տարիներ շարունակ պահանջում էր սահմանափակել Ադրբեջանին ամերիկյան ռազմական օգնությունը։ Էլ-Սայեդը դրան իր հրապարակային աջակցությունը հայտնեց։

Էլ-Սայեդը եգիպտացի ներգաղթյալների որդի է։ Բժիշկ է, հանրային առողջության մասնագետ։ Ղեկավարել է Դետրոյթի առողջապահության վարչությունը, աշխատել Ուեյն շրջանի առողջապահական ծառայությունների համակարգում։ Նոյեմբերի 3-ին հաղթելով՝ նա դարձավ ԱՄՆ Սենատ ընտրված առաջին մահմեդականը։ Նրա հայանպաստ հայտարարությունը տեղավորվում է այդ կենսագրության մեջ՝ իր հստակ բառերով։ Էլ-Սայեդը պաշտպանեց մի ժողովրդի իրավունքները, որի պատմությունն ու կրոնական ավանդույթը տարբերվում են իրենից։ Հայերին ուղղված խոստման վերջում ավելացրել էր «և բոլոր ժողովուրդների» բառերը։ Բայց հայերի իրավունքները թվարկել էր առանձին ու հստակ։

Այս հայտարարության հետևում ամերիկյան օրենքի երկար պատմություն կա։ 1992 թվականին ընդունված 907-րդ հոդվածը սահմանափակում է օգնությունն Ադրբեջանի կառավարությանը։ 2001 թվականին Կոնգրեսը նախագահին իրավունք տվեց որոշակի պայմաններով ժամանակավորապես շրջանցել արգելքը։ Այդ բացառության կիրառման շուրջ վեճը տարիներ շարունակ չդադարեց։ 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Տրամփը ստորագրեց դրա երկարաձգման որոշումը։ Նույն օրը Սպիտակ տանը Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարները մասնակցում էին խաղաղության գործընթացին նվիրված հանդիպմանը։ 2026 թվականին Պետդեպարտամենտը Կոնգրեսին կրկին ծանուցեց բացառության երկարաձգման մասին։ Հենց այս քաղաքականությունն էր Էլ-Սայեդը քննադատում հոկտեմբերի 1-ին։

«Բաց չեկը» նրա քաղաքական գնահատականն էր։ Նախագահի ստորագրությունը դեռ չի ապացուցում անսահմանափակ ռազմական մատակարարումներ։ Էլ-Սայեդն իր հայտարարության մեջ մատակարարումների թվեր չէր բերել։ Ադրբեջանի բանտերում դեռ հայ գերիներ կային։ 2023 թվականին Լեռնային Ղարաբաղից հեռացած հայերի ճակատագիրը նույնպես լուծված չէր։ Էլ-Սայեդը այդ պայմաններում խիստ բառեր ընտրեց Վաշինգտոնի որոշման համար։

Հոկտեմբերի 5-ին պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոյին նամակ ուղարկեցին Կոնգրեսի 101 անդամներ՝ 26 սենատոր և Ներկայացուցիչների պալատի 75 անդամ։ Նրանք պահանջում էին լուրջ քայլեր հայ գերիներին ազատ արձակելու և Հայաստանի ինքնիշխան տարածքից ադրբեջանական զորքերը դուրս բերելու համար։ Նամակում կար նաև Ադրբեջանին ռազմական օգնությունը անհրաժեշտության դեպքում դադարեցնելու կոչ։ Ստորագրողների թվում էր Միչիգանի սենատոր Գարի Փիթերսը։ Էլ-Սայեդի ստորագրությունը չէր կարող լինել այդ ցանկում. նա դեռ Կոնգրեսի անդամ չէր։ Նրա սեփական հայտարարությունը հրապարակվել էր չորս օր առաջ։ Նամակն ու Էլ-Սայեդի խոսքը վերաբերում էին նույն որոշմանը՝ Ադրբեջանին ռազմական օգնության սահմանափակումը շրջանցելուն։

Փիթերսն այդ հարցին վաղուց էր անդրադառնում։ 2023 թվականի սեպտեմբերին նա մեկնել էր Հայաստան և հասել Լաչինի միջանցքի մոտ, երբ այն գտնվում էր ադրբեջանական շրջափակման մեջ։ Ավելի ուշ Սենատն ընդունեց նրա ներկայացրած «Հայաստանի պաշտպանության մասին» օրինագիծը, որը նախատեսում էր ժամանակավորապես կասեցնել 907-րդ հոդվածի բացառությունը։ Ներկայացուցիչների պալատում նախագիծը չընդունվեց։ Փիթերսի հեռանալուց հետո Միչիգանի սենատորական աթոռը զբաղեցնելու է Էլ-Սայեդը։ Հայերի իրավունքների մասին խոստումը նա տվել է մինչև այդ աթոռը զբաղեցնելը։

Նոյեմբերի 3-ին Միչիգանի ընտրողները Էլ-Սայեդին նախընտրեցին հանրապետական Մայք Ռոջերսից։ Քարոզարշավի ընթացքում հարձակումների մի մասը ուղղված էր նրա կրոնական ինքնությանը։ Տրամփը նրան «ջիհադիստ» էր անվանել։ Էլ-Սայեդը շարունակում էր խոսել բուժօգնության արժեքի, ընտանիքների ծախսերի և քաղաքականության մեջ խոշոր գումարների ազդեցության մասին։ Ընտրություններից երկու օր առաջ նրա նախկին կուսակցական մրցակից Հեյլի Սթիվենսը հրապարակավ աջակցեց Ռոջերսին։ Էլ-Սայեդը հաղթեց նաև այդ պայմաններում։

Նոյեմբերի 4-ի վաղ առավոտյան Դետրոյթում նա խոսեց հաղթանակի մասին։ Քարոզարշավի ընթացքում հաճախ ասել էր «ինշալլահ»՝ եթե Աստված կամենա։ Հիմա ասաց «ալհամդուլիլահ»՝ փառք Աստծո։ Միչիգանի ընտրությունն ավարտված էր։ Հայաստանի մասին տված խոստումը մնացել էր հոկտեմբերի 1-ի հայտարարության մեջ։

Նոյեմբերի 5-ի դրությամբ Էլ-Սայեդը դեռ սենատորական քվեարկության չէր մասնակցել։ Հայաստանի վերաբերյալ օրինագիծ էլ չէր ներկայացրել։ Դրա ժամանակը դեռ առջևում էր։ Բայց ընտրություններից առաջ նա հրապարակավ առարկել էր ԱՄՆ նախագահի՝ Ադրբեջանին ռազմական օգնության քաղաքականությանը, պաշտպանել հայերի ինքնորոշման իրավունքը և խոստացել նույն դիրքորոշմամբ աշխատել Սենատում։ Այդ խոսքերը հրապարակված են։ Դրանք ասվել են մինչև հաղթանակը։

Հոկտեմբերի 1-ի հայտարարության մեջ չորս բառ նույն հերթականությամբ մնացել են՝ խաղաղություն, արժանապատվություն, անվտանգություն, ինքնորոշում։ Երբ Էլ-Սայեդը դրանք գրեց, դեռ թեկնածու էր։ Այսօր դրանց հեղինակը Միչիգանի նորընտիր սենատորն է։