Գևորգ Թամամյանը հավակնում է ղեկավարել Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը. ով է նա և ինչու է արժանի այդ պաշտոնին

Գևորգ Թամամյանն անձամբ է Բոտսվանայի նախագահից առաջադրվելու աջակցություն խնդրել։ ԱՀԿ-ի ղեկավարի յոթ հավակնորդներից մեկն այսօր հրապարակային հաշվետվություն է պահանջում կազմակերպության ղեկավարներից։ Լրագրողներն էլ նրան են հարցնում իր քարոզարշավի միջոցների ու գործարար կապերի մասին։

24 ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԱՆԻ ՍԱՀԱԿՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ   

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կայքում Գևորգ Թամամյանի անվան տակ գրված է՝ Բոտսվանա։ Հայ մանկական ուռուցքաբանին ու արյունաբանին այդ երկիրն է առաջադրել։ Հոկտեմբերի 9-ին թարմացված ցանկում յոթ անուն կա։ Երևանի պետական բժշկական համալսարանի պրոֆեսորի մրցակիցներին առաջադրել են Կատարը, Սաուդյան Արաբիան, Բելգիան, Չինաստանը, Իսպանիան ու Ինդոնեզիան։ Ընտրությունը՝ 2027-ի մայիսին։

Թամամյանի պատմելով՝ օգոստոսին ինքն էր մեկնել Բոտսվանա, հանդիպել նախագահ Դումա Բոկոյին ու նախարարներին և խնդրել առաջադրել իրեն։ Մինչ այդ զրուցել էր ուրիշ երկրների պաշտոնյաների ու գործընկերների հետ։ Կառավարությունը ժամանակ էր վերցրել որոշելու համար։ Բժշկի խոսքով՝ համաձայնությունը տվել էր վերջին օրը։ ԱՀԿ-ն փաստաթղթերն ընդունում էր մինչև սեպտեմբերի 24-ը։

ԱՀԿ-ի կանոնները թույլ են տալիս առաջադրել այլ երկրի քաղաքացու։ Երբ Թամամյանին հարցրին իր ընտրած ճանապարհի մասին, նա պատասխանեց՝ սկզբից ուզում էր աջակցություն ստանալ տարբեր տարածաշրջանների երկրներից։ Նրանց ներկայացնել իր աշխատանքն ու ծրագիրը, ստանալ համաձայնությունը և մասնակցել ընտրությանը։ Սեպտեմբերի 26-ի հայտարարությամբ արդեն շնորհակալություն էր հայտնում Բոկոյին ու նրա կառավարությանը։

2021-ին Թամամյանը խոսում էր Հայաստանում երեխայի բուժումը շարունակելու համար օգնություն հայթայթելու մասին։ «Ժպիտների քաղաք» հիմնադրամի տնօրեն Էսթեր Դեմիրճյանն այդ տարի պատմում էր ծնողների մասին, որոնք առաջին բուժման ծախսերը հոգալու համար վաճառել էին տան իրերը։ Երկու ներքնակ էր մնացել։ Հիմնադրամը վճարում էր քիմիաթերապիայի, հետազոտությունների, անզգայացման, բժշկական պարագաների և սննդի համար։ Թամամյանը նրա հոգաբարձուների խորհրդի անդամ էր, Հայաստանի մանկական քաղցկեղի ու արյան հիվանդությունների կենտրոնի ղեկավարը։ Երեխաները չպետք է մահանան իրենց ծննդավայրի պատճառով, ասում էր նա։

Կենտրոնը ստեղծվել էր 2019-ին։ Այնտեղ միավորվել էին Արյունաբանական կենտրոնի, Ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնի ու համալսարանական «Մուրացան» հիվանդանոցի մանկական բաժանմունքները։ Մինչ այդ առանձին աշխատող ծառայությունները հավաքվել էին Արյունաբանական կենտրոնի շենքում։ Բժշկական համալսարանում ստեղծվել էր մանկական ուռուցքաբանության և արյունաբանության ամբիոնը։ Քսան հիվանդության համար հարմարեցրել էին բուժման գործելակարգերը։ Դեպքերը հեռակապով քննարկում էին արտասահմանյան գործընկերների հետ, թվայնացնում նախորդ տարիներին գրանցված մանկական քաղցկեղի դեպքերի տվյալները։

2021-ի փետրվարին Թամամյանը Հայաստանում քաղցկեղ ունեցող երեխաների ապաքինման ցուցանիշը գնահատում էր 70–75 տոկոս։ Այդ թիվը ներկայացնելիս առաջնությունը տալիս էր ավագ բժիշկների տասնամյակների աշխատանքին ու բարեգործական օգնությանը։ Անելիքն էլ նշում էր՝ նոր մասնագետներ պատրաստել, վերապատրաստումներ անցկացնել, բուժումը հասանելի դարձնել։

2024-ի մայիսի 15-ին Սամվել Դանիելյանին ազատեցին աշխատանքից։ Առողջապահության նախարարությունը դադարեցրել էր Յոլյանի անվան արյունաբանության և ուռուցքաբանության կենտրոնի տնօրենի պաշտոնակատարի պայմանագիրը։ Ժամկետը լրանալու էր հունիսի 7-ին։ Նոր տնօրենի մրցույթն արդեն հայտարարված էր։ Դանիելյանը չէր պատրաստվում մասնակցել։ «Ես իմ գործը արել եմ, իմ աշակերտները հնգապատիկ ավելի լավ կանեն»,— ասաց նա։

Թամամյանը նույն օրը պաշտոնից ազատվելու դիմում ներկայացրեց։ Ուղիղ եթերում բացատրեց՝ իր որոշումը Դանիելյանի հեռացման պատասխանն է։ Օրեր առաջ, հիշեցրեց նա, գործընկերը Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանի ղեկավարած երթի ժամանակ ողջագուրվել էր նրա հետ։ Թամամյանը ենթադրում էր, որ այդ հանդիպումից հետո նախարարից պահանջել էին շտապ հեռացնել Դանիելյանին։ Ինքն էլ հրապարակայնորեն աջակցում էր շարժմանը։ Գալստանյանի հետ կենտրոնի մարդկանց կապը վաղուց կար․ 2021-ին նա «Ժպիտների քաղաք» հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահն էր։

Նախարարության խոսնակ Մարիամ Ծատրյանը հաստատեց պայմանագրի վաղաժամ դադարեցումն ու փոխհատուցումը։ Հարցին, թե ինչու չսպասեցին հունիսի 7-ին, խոսնակը պատասխանեց՝ նախարարությունն այդպես է նպատակահարմար գտել։ Մայիսի 23-ին նախարար Անահիտ Ավանեսյանը հերքեց քաղաքական պատճառը։ Նա էլ վկայակոչեց կենտրոնի համար նպատակահարմարությունը։ Թե ինչու էր դրա համար պետք պայմանագիրը երեք շաբաթ շուտ դադարեցնել, չմանրամասնեց։

Հրաժարականից տասներկու օր առաջ բժշկական համալսարանը շնորհավորել էր Թամամյանին․ նա ընտրվել էր Մանկական ուռուցքաբանության միջազգային միության ասիական մասնաճյուղի ղեկավար։ Նրա մրցակիցները Չինաստանից ու Պակիստանից էին։

2026-ի օգոստոսի 9-ին Թամամյանն իր համահիմնադրած «ՕնկոԴեյլի» բժշկական լրատվական կայքում Բոտսվանայի մասին հոդված հրապարակեց։ Պատմում էր Բոկոյի հետ զրույցը, գրում երկրի՝ դեղագործական արտադրություն ու բժշկական հետազոտություններ ներգրավելու ցանկության մասին։ Հոդվածի վերջում առաջարկում էր հետաքրքրված գործարարներին կապել նախագահի թիմի հետ։ ԱՀԿ-ի պաշտոնի շուրջ հանդիպումների մասին հետագա հարցերին պատասխանելիս հիշատակում էր իր մասնագիտական կապերը։ Գործընկերներն իրեն ծանոթացրել էին ուրիշների հետ, հանդիպումներ կազմակերպել, օգնել կապվել կառավարությունների հետ։

Առաջադրումից հետո Բոտսվանայում հարցրին՝ ով է վճարելու քարոզարշավի համար։ Թամամյանը պատասխանեց՝ երկիրը ծախս չի անելու։ Նրա խոսքով՝ մինչ այդ ծախսերը քիչ էին եղել, ինքն էր վճարել, թիմն էլ աշխատել էր կամավոր։ ԱՀԿ-ի ընտրական վարքականոնով թեկնածուներն ու պետությունները պետք է քարտուղարությանը հայտնեն քարոզարշավի միջոցառումները, ֆինանսավորման աղբյուրներն ու գումարները։ Այդ տվյալները հրապարակվելու են։

Հոկտեմբերի 11-ին Բեռլինի առողջապահական համաշխարհային գագաթնաժողովում Թամամյանը մի քանի մրցակիցների հետ մասնակցում էր նույն քննարկմանը։ Առաջարկում էր ամեն տարի հրապարակային հաշվետվություն տալ․ ինչ էին խոստացել գլխավոր տնօրենն ու բարձրաստիճան ղեկավարները, ինչն էին կատարել։ «Մենք հրաշալի փաստաթղթեր ունենք։ Մենք մեծ նպատակներ ունենք։ Գաղափարները լավն են։ Բայց պետք է տեղերում արդյունքի հասնենք»,— ասում էր նա։

Հունվարի 28-ին գործող գլխավոր տնօրեն Թեդրոս Ադհանոմ Գեբրեյեսուսը հայտնել էր կրճատումների մասին։ Կենտրոնական գրասենյակի բարձրագույն ղեկավար թիմը կիսով չափ կրճատվել էր, տնօրենների թիվը՝ գրեթե նույնքան։ Բաժիններ էին միավորել, որոշ գործառույթներ՝ տեղափոխել։ 2026–2027 թվականների հիմնական ծրագրերի համար նախապես առաջարկված 5,3 միլիարդ դոլարը երկու վերանայումից հետո դարձել էր մոտ 4,2 միլիարդ։

Բոտսվանացի լրագրողները Թամամյանին հարցրին նաև իր գործարար կապերի մասին։ Ամերիկյան կլինիկական ուռուցքաբանության ընկերության հայտարարագրման էջում նրա անվան դիմաց նշված են «Աջենուս» կենսատեխնոլոգիական ընկերության բաժնետոմսեր, հետազոտական ֆինանսավորում ու ճանապարհածախսի աջակցություն։ Առաջադրման շուրջ զրույցներում, իր խոսքով, հայտնել էր «ՕնկոԴեյլիում» ունեցած բաժնեմասի մասին։ «Աջենուսի» բաժնետոմսերը հատուկ չէր քննարկել․ ներդրման չափը համարել էր աննշան։ Հայտնեց նաև, որ հրաժարվել է առաջարկված խորհրդատվական պայմանավորվածությունից, որը կարող էր վճարվել բաժնետոմսերով։ Ընտրվելու դեպքում իր սեփականության ու մասնագիտական պարտականությունների հարցում քայլեր կձեռնարկի, ասաց նա, որպեսզի ԱՀԿ-ում շահերի բախում չունենա։

Հոկտեմբերի 24-ի դրությամբ ԱՀԿ-ի կայքում յոթն էլ դեռ նախնական թեկնածուներ էին։ Անունների և առաջադրման փաստաթղթերի ամբողջական պաշտոնական հրապարակումը նախատեսված էր նոյեմբերի սկզբին՝ տարածաշրջանային վերջին նիստից հետո։ Գործադիր խորհուրդը 2027-ի հունվարին պետք է ընտրության հաջորդ փուլն անցկացնի և վեհաժողովին ներկայացնի առավելագույնը երեք անուն։ Մայիսին ընտրելու են անդամ պետությունները։ Թեդրոսի երկրորդ ժամկետն ավարտվում է օգոստոսի 15-ին։

Մանիլայում անցկացված տարածաշրջանային կոմիտեի հոկտեմբերյան ծրագրում հանդիպումների ժամերը գրված էին։ Հոկտեմբերի 21-ի առավոտյան՝ Հանան Մոհամեդ Ալ Քուվարի, կեսօրին՝ Մարիա Նեյրա։ Երեք հանդիպումներն էլ նախատեսված էին նույն սենյակում։ Վերջին հանդիպման դիմաց՝ դոկտոր Գևորգ Թամամյան։ Սենյակ 210։ Ժամը՝ 17։00–17։45։