Ինչպես Վուչիչը պարտվեց Սերբիայի խորհրդարանական ընտրություններում
26 ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԹԱՄԱՐ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԹՂԹԱԿԻՑ
Բելգրադում հոկտեմբերի 25-ի երեկոն սկսվեց սուլոցից։ Սերբական առաջադիմական կուսակցության շտաբի դիմաց մարդիկ սպասում էին։ Ալեքսանդր Վուչիչը դուրս եկավ ժամը 22-ից հետո։ Կանգնեց ամբիոնի առաջ։ Ասաց. «Մենք չունենք վերջնական արդյունքներ։ Հասկանալի է, որ մենք պարտվել ենք այս ընտրություններում։ Հաղթել է «Ուսանողական ցուցակը». նրանք կունենան 135-140 մանդատ, իսկ մենք՝ մոտ 105»։ Դահլիճում ոչ ոք չծափահարեց։ Նա ավելացրեց, որ շատերը կզարմանան, և որ «դուք կհասկանաք, թե ինչքան են ստել»։ Պաշտոնական արդյունքները դեռ չկային։ Այդ նախադասությունը կախված մնաց օդում։
Նույն գիշեր Բելգրադի փողոցներում մեքենաների ազդանշաններ էին։ Մարդիկ դուրս էին եկել պատշգամբներ։ Ինչ-որ տեղ բարձրախոսից երաժշտություն էր։ Ինչ-որ տեղ՝ «Վուչիչը գնում է»։ Սուլոցը խառնվում էր շչակներին։ Պիոներների այգում, որտեղ 18 ամիս կանգնած էր Վուչիչի կողմնակիցների վրանային ճամբարը՝ «Չացիլենդ», մետաղական ցանկապատերը քանդվեցին։ Ոստիկանները չխանգարեցին։ Առավոտյան այնտեղ մնացին ծալված վրաններ և ցանկապատի բեկորներ։
Այդ ամենի սկիզբը Նովի Սադում էր։ Քաղաքի գլխավոր կայարանի դիմաց 2024 թվականի նոյեմբերի 1-ին փլուզվեց բետոնե հովանոցը։ 16 մարդ մահացավ։ Կայարանը նոր էր վերանորոգվել։ Շինարարությունը կապված էր պետական խոշոր ծրագրերի հետ։ Փլուզումից հետո իշխանությունները խոստացան հետաքննություն, պատիժ և թափանցիկություն։ Ուսանողները սկսեցին դասադուլ։ Հետո փակեցին ֆակուլտետները։ Հետո դուրս եկան փողոց։ Նրանք կազմակերպվեցին պլենումներով՝ ուսանողական ժողովներով։ Որոշումները կայացվում էին ձեռք բարձրացնելով։ Մեկ առաջնորդ չկար, ում հետ կարելի էր բանակցել կամ ում կարելի էր մեղադրել։ 2025 թվականի մարտին Բելգրադում տեղի ունեցավ Սերբիայի պատմության ամենամեծ հակակառավարական ցույցերից մեկը։ Հազարավոր մարդիկ էին եկել Բելգրադից, գյուղերից, փոքր քաղաքներից, համալսարաններից։ Նույն ամսին վարչապետը հրաժարական տվեց՝ «լարվածությունը թուլացնելու» համար։ Դա ոչինչ չփոխեց։
Սեպտեմբերի 27-ին Վուչիչը հրաժարվեց նախագահի պաշտոնից։ Նա դա արեց հեռուստատեսային ուղերձով՝ նախագահական պալատից։ Նրա կողմնակիցները բղավում էին նրա անունը։ Նա ասաց, որ հրաժարվում է, որպեսզի կարողանա մասնակցել խորհրդարանական ընտրություններին և դառնալ վարչապետ։ Հոկտեմբերի 25-ը նշանակվեց ընտրության օր։ Նա գլխավորեց «Ալեքսանդր Վուչիչ՝ Միացյալ Սերբիա» ցուցակը։ Նրա հակառակորդը «Ուսանողական ցուցակն» էր՝ «Ուսանողները հաղթում են» կարգախոսով։ Ցուցակը ձևականորեն գրանցվել էր մեկ ամիս առաջ։ Իրականում այն աճել էր 2024 թվականից սկսված բողոքներից։
Ցուցակի առաջին համարը Իլիա Սրջանովիչն էր՝ կարդիոլոգ և Նովի Սադի բժշկական ֆակուլտետի պրոֆեսոր։ Մինչև բողոքները նա հայտնի չէր նույնիսկ իր համալսարանից դուրս։ Ցուցակում էին Դեյան Բոդիրոգան՝ նախկին բասկետբոլիստ, Դեյան Շոշկիչը՝ Սերբիայի ազգային բանկի նախկին կառավարիչը, դերասան Տիհոմիր Ստանիչը, երաժիշտ Ֆեջա Դիմովիչը, դասախոսներ, իրավաբաններ, բժիշկներ։ 250 թեկնածուների մեջ ոչ մի ուսանող չկար։ Դա միտումնավոր որոշում էր։ Ուսանողները չէին ուզում, որ իրենց ցուցակը ընկալվի որպես սովորական կուսակցություն։ Նրանք ասում էին, որ ժամանակավոր են, գալիս են ինստիտուտները վերականգնելու համար, պաշտոններ զբաղեցնելու համար չեն գալիս։
Ընտրական օրը սկսվեց վաղ առավոտյան հերթերով։ Բելգրադում, Նովի Սադում, Նիշում, Ուժիցեում մարդիկ կանգնած էին տեղամասերի դիմաց ժամերով։ Ինչ-որ տեղ հերթը հասնում էր երկու ժամի։ Մասնակցությունը 16:00-ին արդեն 56.38 տոկոս էր՝ 14 տոկոսով ավելի, քան 2023 թվականի դեկտեմբերին։ Երեկոյան ժամը 20-ին, երբ տեղամասերը փակվեցին, այդ թիվը հասավ 69.7 տոկոսի՝ ամենաբարձր ցուցանիշը 1992 թվականից ի վեր։ Այդ օրը գրանցվեցին միջադեպեր՝ ֆիզիկական հարձակումներ, սպառնալիքներ ընտրողների և հանձնաժողովների անդամների նկատմամբ, քվեարկության գնման կասկածներ։ Դիտորդները հայտնեցին, որ ճնշում է գործադրվել տեղամասերի գրեթե մեկ երրորդում։ Կանադայի դեսպանատունը Բելգրադում հրապարակեց հայտարարություն՝ կոչ անելով իշխանություններին երաշխավորել ընտրողների անվտանգությունը։ Այդ ամենը չկանգնեցրեց մարդկանց։
Երբ փակվեցին տեղամասերը, հաշվարկները ցույց տվեցին, որ «Ուսանողական ցուցակը» ստանում է ձայների 52 տոկոսը, իսկ Վուչիչի ցուցակը՝ 39.3 տոկոսը։ 138 մանդատ ուսանողներին, 104 մանդատ ՍՊԿ-ին՝ 250 տեղանոց խորհրդարանում։ 126 մանդատը բավարար էր մեծամասնության համար։ Մնացած տեղերը բաժին հասան ազգային փոքրամասնությունների ցուցակներին՝ Վոևոդինայի հունգարացիներին՝ երեք, ալբանացիներին՝ երկու, Սանջակի կուսակցություններին՝ մեկական։ Վուչիչն ինքը հայտնեց այդ թվերը իր կողմնակիցներին՝ նախքան պաշտոնական արդյունքների հրապարակումը։ Նա ասաց, որ ուսանողները ստացել են մոտ 2.2 միլիոն ձայն, իսկ իր ցուցակը՝ 1.72 միլիոն։ Հետո նա ասաց, որ իրենց պարտության պատճառը «եվրոպական երկրների ուղղակի աջակցությունն» էր և «ամերիկյան խորը պետությունը»։ Ոչ մի ապացույց չներկայացվեց։ Դահլիճում լռություն էր։
Ուսանողական ցուցակի շտաբում մարդիկ լաց էին լինում, գրկախառնվում, բղավում «հաղթանակ»։ Պրոֆեսոր Ռադոմիր Սայչիչը բեմ բարձրացավ ուսանողների անունից։ Նա ասաց. «Այսօր ժողովրդի ձայնը լսվում է։ Սա քաջության հաղթանակն է վախի նկատմամբ, հույսի հաղթանակը ապատիայի նկատմամբ»։ Նա խնդրեց, որ տոնը լինի խաղաղ և արժանապատիվ։ Ուսանողները սոցիալական ցանցերում գրեցին. «Սերբիան ազատ է»։
Առավոտյան Բելգրադը դատարկ էր։ Պիոներների այգում մնացել էին քանդված ցանկապատի բեկորները, ծալված վրանները, մի քանի թափթփված պաստառներ։ Ոչ ոք չէր մաքրում։ Նովի Սադի կայարանի մոտ, որտեղ ընկել էր հովանոցը, ինչ-որ մեկը նոր ծաղիկներ էր դրել։ Քամին տանում էր դրանք։ Ոչ ոք չէր հանում։
