Կոնգրեսի միջանկյալ ընտրություններից մեկ օր առաջ. Yerevan Online Mag.-ի մեծ ռեպորտաժը ԱՄՆ-ից

52 минуты назад

6 мин. чтения

Ավելի քան 54 միլիոն մարդ արդեն քվեարկել է։ Հոկտեմբերի վերջին բենզինի մեկ գալոնը միջինը 4 դոլար 22 ցենտ էր։ Դաշնային կառավարության պահանջները հասել են Կալիֆոռնիայի ու Ալյասկայի դատարաններ։ Սպիտակ տունը պատրաստվում է հնարավոր դեմոկրատական մեծամասնությանը։

2 ՆՈՅԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԱՇՈՏ ՊՈՂՈՍՅԱՆ, ԼՈՍ ԱՆՋԵԼԵՍ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԱՄՆ ԹՂԹԱԿԻՑ

Դեթրոյթ, նոյեմբերի 1։ «Փերֆեքթինգ» եկեղեցում դեմոկրատ կոնգրեսական Հեյլի Սթիվենսը կանգնած էր հանրապետական Մայք Ռոջերսի կողքին։ Սթիվենսը նույն առավոտ հայտարարել էր, որ աջակցում է նրան Միչիգանից Սենատ ընտրվելու պայքարում։ Դեթրոյթի մեկ այլ եկեղեցում՝ «Գրեյթեր Էմանուելում», դեմոկրատ Աբդուլ Էլ-Սայեդը մասնակցում էր արարողությանը իր կուսակիցների հետ։ Օգոստոսին նա փոքր առավելությամբ հաղթել էր Սթիվենսին կուսակցության նախնական ընտրությունում։ Հիմա ընտրությանը երկու օր էր մնացել։ Պարտված թեկնածուն անցել էր նրա հանրապետական մրցակցի կողմը։

Վեճը սկսվել էր Իսրայելի շուրջ նրանց տարբեր դիրքորոշումներից և անկախ խմբի գովազդից։ Գովազդը Իսրայելին տրվող ամերիկյան օգնությունը կապում էր սննդամթերքի թանկացման հետ։ Սթիվենսը պահանջել էր, որ Էլ-Սայեդը դատապարտի այն։ Կիրակի նախատեսված էր միասնական մասնակցություն եկեղեցական միջոցառմանը։ Սթիվենսի այցը չեղարկվեց։ Դեմոկրատ կոնգրեսական Դեբի Դինգելը հետո ասաց, որ ինքն էր խնդրել նրան չգալ՝ վեճը եկեղեցի չտեղափոխելու համար։ Նրա երկարամյա աշխատակազմի ղեկավարը նույն օրը հրաժարական տվեց։ Սենատի դեմոկրատ առաջնորդ Չաք Շումերը վերահաստատեց աջակցությունն Էլ-Սայեդին։ Նրան աջակցեց նաև Բեռնի Սանդերսը։ Այդ կիրակի հրապարակված «Նյու Յորք Թայմսի» և «Սիենայի» հարցմամբ Էլ-Սայեդն ուներ 53 տոկոս, Ռոջերսը՝ 42։ Այդ թվերից դեռ հնարավոր չէր իմանալ, թե կիրակնօրյա հայտարարությունն ինչ ազդեցություն կունենա։

Այովայի Դյուբյուկ քաղաքում նույն օրը Դոնալդ Թրամփը խոսեց գրեթե երկու ժամ։ Նա կոչ էր անում ընտրել «Նախ Ամերիկան» սկզբունքով հանդես եկող հանրապետականներին։ Հաջորդ կանգառը Կանզասի Սալինան էր։ Նախագահական ինքնաթիռը ցուցադրական թռիչք կատարեց օդանավակայանի վրայով, իջավ, և Թրամփը սկսեց ևս մեկ ելույթ՝ մոտ մեկուկես ժամ տևողությամբ։ Ելույթի կեսից հարյուրավոր մարդիկ հեռանում էին։ Հոկտեմբերին նախագահն արդեն ավելի քան երկու տասնյակ հանրահավաք էր անցկացրել 19 նահանգում։ Այովայի ու Կանզասի ելույթները նախ հանվել էին ծրագրից, հետո վերադարձվել։ Երկուսն էլ նահանգներ էին, որտեղ Թրամփը հաղթել էր 2024-ին։ Այս անգամ նա եկել էր աջակցելու հանրապետական սենատոր Ռոջեր Մարշալին և Սենատի թեկնածու Էշլի Հինսոնին։

Դյուբյուկցի 60-ամյա ինժեներ Ջոն Լուցը գոհ էր Թրամփի աշխատանքից։ Նա ուզում էր, որ հանրապետականները պահեն Կոնգրեսը։ 44-ամյա Վենդի Քուենցլերը վստահ էր, որ նախագահը ճիշտ ճանապարհով է գնում գների խնդիրը լուծելու համար։ Կանզասում ռեստորանատեր Լիզ Վագները հանրահավաքին հասնելու համար 165 մղոն էր անցել։ Նա համաձայն էր Թրամփի ասածների հետ։ Նախորդ երեկոյան նախագահը Ֆլորիդայի Մար-ա-Լագո ակումբում Հելոուինի երեկույթին հայտարարել էր, թե երկիրը երբեք ավելի լավ վիճակում չի եղել։ Կիրակի նրա կուսակից, Նեբրասկայից հեռացող կոնգրեսական Դոն Բեյքոնը հեռուստաեթերում այլ բան էր ասում։ Միջին Արևմուտքում մաքսատուրքերը ժողովրդականություն չունեն։ Նա այդ մասին, իր խոսքով, զգուշացրել էր Թրամփին։

Հոկտեմբերի 28–30-ին NBC-ն հարցրել էր ընտրողներին Կոնգրեսի և նախագահի աշխատանքի մասին։ Գրանցված ընտրողների 52 տոկոսը ցանկանում էր Կոնգրեսի վերահսկողությունը հանձնել դեմոկրատներին, 45 տոկոսը՝ հանրապետականներին։ Անկախների շրջանում տարբերությունը 21 տոկոսային կետ էր՝ հօգուտ դեմոկրատների։ Թրամփի աշխատանքը հավանության էր արժանացնում 40 տոկոսը, չէր հավանում 60-ը։ Հարցվածների 70 տոկոսն ասում էր, որ երկիրը սխալ ուղղությամբ է գնում։ Բայց դեմոկրատական կուսակցությանը դրական էր վերաբերվում ընդամենը 29 տոկոսը։ Հանրապետականների ցուցանիշը 38 էր։ Կոնգրեսի համար մեկ պատասխան, կուսակցությունների մասին՝ բոլորովին ուրիշ թվեր։

Նոյեմբերի 1-ի նախօրեին համապետական հարցումների միջին ցուցանիշով դեմոկրատներն առաջ էին մոտ ինը տոկոսային կետով։ Հոկտեմբերի 22–26-ին «Ռոյթերսի» և «Իփսոսի» հարցմամբ քվեարկությանը մասնակցելու հավանականություն ունեցող ընտրողների 53 տոկոսը նախապատվությունը տալիս էր դեմոկրատներին, 44-ը՝ հանրապետականներին։ Նույն հետազոտությունում Թրամփի աշխատանքին հավանություն էր տալիս չափահասների 32 տոկոսը։ NBC-ի 40 տոկոսի հետ թվերը չէին համընկնում։ Հարցումները տարբեր օրերին էին անցկացվել, տարբեր մարդկանց խմբերի շրջանում։ Երեքշաբթի յուրաքանչյուր ընտրատարածքի քվեաթերթիկում իր թեկնածուների անուններն են լինելու։

Ներկայացուցիչների պալատում քվեարկության են դրված բոլոր 435 տեղերը։ Գործող պալատում հանրապետականներն ունեին 218 մանդատ, դեմոկրատները՝ 214։ Մեկ անդամ անկախ էր, երկու տեղ՝ թափուր։ Մեծամասնության համար հարկավոր է 218 մանդատ։ Սենատում հանրապետականներն ունեին 53 տեղ, դեմոկրատների ճամբարում՝ 47։ Նոյեմբերի 3-ին ընտրվելու են 35 սենատորներ։ Դեմոկրատները պետք է պահեն իրենց տեղերն ու հանրապետականներից վերցնեն ևս չորսը։ 50–50 բաժանման դեպքում վճռորոշ ձայնը հանրապետական փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսինն է։ Քվեաթերթիկներում կան նաև նահանգապետերի անուններ։

Կիրակի «Սիենան» հրապարակեց յոթ նահանգների սենատորական հարցումները։ Տեխասում դեմոկրատ Ջեյմս Թալարիկոն հավաքում էր 50 տոկոս, հանրապետական Քեն Փաքսթոնը՝ 43։ Կանզասում դեմոկրատ Ադամ Համիլթոնը՝ 49, գործող սենատոր Ռոջեր Մարշալը՝ 44։ Օհայոյում նախկին սենատոր Շերոդ Բրաունը՝ 49, հանրապետական Ջոն Հասթեդը՝ 44։ Մենում Թրոյ Ջեքսոնը՝ 51, գործող սենատոր Սյուզան Քոլինզը՝ 45։ Ալյասկայում Մերի Փելթոլան ու Դեն Սալիվանը ունեին 48 և 46 տոկոս։ Այովայում Ջոշ Թյուրեկն ու Էշլի Հինսոնը՝ 48 և 47։ Ալյասկայի ու Այովայի տարբերությունները հարցման վիճակագրական սխալի սահմաններից փոքր էին։ Միչիգանի 53–42 ցուցանիշը դեռ չէր կարող պատմել, թե ընտրողներն ինչպես կընդունեն Սթիվենսի կիրակնօրյա որոշումը։

Շաբաթ օրը Փաքսթոնը Հյուսթոնում հանդիպում էր աջակիցներին։ Նա շարունակում էր «Եկեք ու վերցրեք» կարգախոսով ավտոբուսային շրջագայությունը։ Թալարիկոն Դալասում տնետուն քարոզարշավի էր մասնակցում։ Հինգշաբթի Վեզերֆորդում փոխնախագահ Վենսը հանրահավաք էր անցկացրել Փաքսթոնի օգտին։ Թալարիկոն նույն շրջանում մասնակցել էր Դալասի դեմոկրատական հավաքին։ Տեխասում դեմոկրատը համանահանգային ընտրություններում վերջին անգամ հաղթել էր 1994 թվականին։ Հիմա երկու կուսակցությունների քարոզիչներն աշխատում էին Դալասի ու Հյուսթոնի արվարձաններում։ Վաղաժամ քվեարկողների թիվն այնտեղ փոխվում էր ամեն օր։

Վիրջինիա Բիչում Ներկայացուցիչների պալատի դեմոկրատ առաջնորդ Հաքիմ Ջեֆրիսը քարոզում էր Էլեյն Լուրիայի օգտին։ Լուրիան փորձում էր վերադարձնել իր նախկին տեղը՝ մրցելով հանրապետական Ջեն Քիգանսի դեմ։ Քարոզիչները դռներ էին թակում ու խոսում Թրամփի տնտեսական որոշումների և հանրապետական կոնգրեսականների քվեարկությունների մասին։ Ջեֆրիսը քարոզարշավի էր մասնակցել նաև Նյու Յորքի նահանգի մրցակցային ընտրատարածքում։ Բարաք Օբաման ելույթ էր ունեցել Ջորջիայում։ Քամալա Հարիսը վերջին շաբաթներին եղել էր մի քանի նահանգներում։ Հոկտեմբերի 30-ին Բիլ Քլինթոնը Միսիսիպիում ընտրողներին խնդրել էր քվեարկել դեմոկրատ Սքոթ Քոլոմի օգտին։ Այդ հանդիպումներին մասնակցում էին նաև տեղական թեկնածուներ, կամավորներ ու քվեարկության ընթացքին հետևող ակտիվիստներ։

Հանրապետական գովազդներում խոսում էին սահմանը վերահսկելու, ներգաղթը խստացնելու, դեմոկրատների սոցիալական ու մշակութային դիրքորոշումների դեմ պայքարելու մասին։ Այովայում Թրամփը թանկացումների պատասխանատվությունը դրեց Ջո Բայդենի վարչակազմի վրա։ Ասաց, որ ինքն ուղղում է վիճակը։ Իրանի պատերազմի հետ կապված վառելիքի թանկացումը նա անվանեց երկրի անվտանգության համար վճարվող փոքր գին։ NBC-ի հարցմամբ ներգաղթի հարցում հանրապետականներին ավելի շատ էին վստահում՝ 11 տոկոսային կետի տարբերությամբ։ Տնտեսության հարցում նրանց առավելությունը երկու կետ էր։ Դեմոկրատների գովազդներում՝ մթերքի, բնակարանի, բուժօգնության ու բենզինի ծախսերը։ Ընտրության վերջին շաբաթվա համար մրցակցային ընտրատարածքների հեռուստագովազդի ծախսը գնահատվում էր 561 միլիոն դոլար։ Դրանից մոտ 305 միլիոնը հանրապետականների բաժինն էր, 256 միլիոնը՝ դեմոկրատների։

Գների մասին պաշտոնական թվերն արդեն հրապարակված էին։ Աշխատանքի վիճակագրության բյուրոյի հոկտեմբերյան զեկույցով սեպտեմբերին սպառողական գները տարեկան կտրվածքով աճել էին 3,7 տոկոսով։ Բենզինը մեկ ամսում թանկացել էր 9,1 տոկոսով։ Հոկտեմբերի 29-ին սովորական բենզինի մեկ գալոնի միջին գինը 4 դոլար 22 ցենտ էր։ Փետրվարին Իրանի դեմ սկսված պատերազմից հետո վառելիքի թանկացումը հասել էր փոխադրողներին, ֆերմերներին, ճանապարհին աշխատողներին։ NBC-ի հարցվածների 51 տոկոսը դժգոհ էր իր ֆինանսական վիճակից։ «Ռոյթերսի» ու «Իփսոսի» հոկտեմբերյան հարցման մասնակիցների 73 տոկոսը կարծում էր, որ կյանքի արժեքի վիճակը վատանում է։ Ոմանք շարունակում էին Թրամփին աջակցել հատկապես ներգաղթի խստացման և սահմանի վերահսկողության համար։

Մարիստի հոկտեմբերյան հարցման մեջ հավանական ընտրողների 66 տոկոսը չէր ցանկանում, որ իր համայնքում տվյալների մշակման խոշոր կենտրոն կառուցվի։ Լոս Անջելեսում հոկտեմբերի 16-ին ներգաղթյալների իրավունքներով զբաղվող կազմակերպությունները մամուլի ասուլիս էին հրավիրել։ Նրանք զգուշացնում էին, որ դաշնային ներգաղթի ծառայության գործողությունները կարող են մարդկանց հետ պահել ընտրատեղամաս գնալուց։ Դաշնային պաշտոնյաները հայտարարեցին՝ ծառայության աշխատակիցներին ընտրատեղամասեր ուղարկելու մտադրություն չունեն։

Կիրակի երեկոյան ավելի քան 54 միլիոն ամերիկացի արդեն քվեարկել էր՝ անձամբ կամ փոստով։ Որոշների կուսակցական գրանցումը հայտնի էր։ Նրանց քվեն՝ ոչ։ Հանրապետականները հիշեցնում էին, որ իրենց ընտրողներից շատերը սովոր են գնալ ընտրատեղամաս հենց երեքշաբթի։ Տեխասում վաղաժամ քվեների թիվն անցել էր յոթ միլիոնը։ Ալյասկայում, որտեղ քվեաթերթիկում թեկնածուներին կարելի է դասավորել նախապատվության հերթականությամբ, դաշնային դատարանը զբաղված էր ուրիշ հարցով։

Ալյասկայի քվեաթերթիկում երկու Սալիվան կար։ Գործող հանրապետական սենատոր Դեն Ս. Սալիվանը և թոշակառու ուսուցիչ Դենիել Ջ. Սալիվան կրտսերը։ Երկրորդը նախնական ընտրությունում հավաքել էր մոտ 2,5 տոկոս և անցել ընդհանուր ընտրության։ Հանրապետականները պնդում էին, որ նրան առաջադրել են ընտրողներին շփոթեցնելու և գործող սենատորից ձայներ խլելու համար։ Դեմոկրատ Մերի Փելթոլան հերքում էր իր մասնակցությունը։ Ընթանում էր քրեական քննություն։ Արդարադատության նախարարությունը պահանջել էր հնարավորություն ստեղծել առանձնացնելու վիճելի քվեաթերթիկները և գործող սենատորի հնարավոր պարտության դեպքում հետաձգելու արդյունքների հաստատումը։ Նոյեմբերի 1-ին դաշնային դատավոր Շերոն Գլիսոնը մերժեց պահանջը։ Նախարարությունը հայտարարեց, որ բողոքարկելու է։

Կալիֆոռնիայում նույն նախարարությունը կասկածի տակ էր դրել ավելի քան 20 հազար գրանցված ընտրողի քաղաքացիությունը։ Այն պահանջում էր առանձնացնել այդ հասցեներով ստացվող փոստային քվեաթերթիկները։ Նահանգային իշխանություններն ասում էին, որ ներկայացված ցուցակը հուսալի չէ։ Հոկտեմբերի 30-ին իններորդ շրջանի դաշնային վերաքննիչ դատարանը երկու ձայնով ընդդեմ մեկի մերժեց հրատապ միջնորդությունը։ Դատավորների մեծամասնության կարծիքով՝ ընտրությունից օրեր առաջ նման քայլի համար բավարար հիմք չկար։ Այն կարող էր վնասել օրինական ընտրողներին ու խանգարել ձայների հաշվարկին։ Դաշնային կառավարությունը պաշտպանում էր քվեարկության օրինականությունը ստուգելու իր իրավունքը։ Կալիֆոռնիայի ղեկավարությունն ասում էր, որ առանձնացման պահանջից կարող են տուժել օրինական ընտրողների ձայները։

Սպիտակ տանը ընտրությունից հետո աշխատանքի տարբերակներն ուսումնասիրել սկսել էին դեռ ապրիլին։ Նախագահի բարձրաստիճան աշխատակիցներ Սթիվեն Միլերն ու բյուջետային ղեկավար Ռասել Վոթը իրավաբանների հետ քննարկել էին, թե ինչ կարելի է անել առանց Կոնգրեսի համաձայնության։ Ցուցակում ներգաղթն էր, մաքսատուրքերը, բնակարանաշինությունը, պետական ֆինանսավորումը։ Իրավաբանները պատրաստվում էին նաև Կոնգրեսի հանձնաժողովների հարցումներին ու փաստաթղթեր ներկայացնելու պահանջներին։ Դեմոկրատները խոստանում էին քննել վարչակազմի աշխատանքը։ Սպիտակ տան խոսնակը պնդում էր, որ Թրամփն ու հանրապետականները շարունակելու են իրենց խոստացած քաղաքականությունը։ Կիրակի հրապարակված հարցազրույցում նախագահն արդեն անուն էր գտել իր հնարավոր դերի համար՝ «Վետոյի պարոն»։ Նա խոսում էր դեմոկրատների ընդունած օրենքների վրա մի որոշ ժամանակ վետո դնելու, հետո բանակցելու մասին։

Ալյասկայի դատավոր Գլիսոնի որոշման մեջ մի շատ գործնական հարց կար։ Ինչպե՞ս պարզել, թե երկրորդ Սալիվանի օգտին քվեարկած մարդն ում էր իրականում ուզում ընտրել։ Օրենքը պաշտպանում է նրա քվեի գաղտնիությունը։ Դատավորը գրեց, որ կառավարությունն այդ հարցը լուծելու իրագործելի եղանակ չի առաջարկել։ Ընտրատեղամասերից վերադարձած քվեաթերթիկներն արդեն խառնվել էին իրար։ Դրանք առանձին ընտրողների հետ կապել այլևս հնարավոր չէր։