Երեք հոգևորականի հայցերով վարույթների կարճումը ինքնին չի փակում Գարեգին Բ-ի քրեական գործը, հեռացման կետն էլ մնում է ծրագրում. ինչ է կատարվում կաթողիկոսի շուրջ

Հոկտեմբերի 24-ին Փաշինյանին հարցրին՝ կարգալույծ հոգևորականներն այլևս չունե՞ն իր աջակցությունը։ Նա առաջարկեց հարցը տալ ճեպազրույցին։ Երեք քաղաքացիական վարույթ արդեն կարճված էր։ Կաթողիկոսի հեռացումը մնում էր կառավարության ծրագրում։ Փաշինյանը հրաժարվե՞լ է իր պահանջից։

24 ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԱՆԻ ՍԱՀԱԿՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ   

«Կարգալույծ հոգևորականներն այլևս չունե՞ն ձեր աջակցությունը»։ 2026 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Նիկոլ Փաշինյանին այս հարցը տվեցին Երևանի Աջափնյակ վարչական շրջանում՝ շրջայցի ժամանակ։ Վարչապետը պատասխան չտվեց։ Առաջարկեց հարցը տալ ամենշաբաթյա ճեպազրույցին։ Լրագրողն առարկեց՝ այնտեղ էլ հոգևորականների մասին մեկնաբանություն չի հնչում։

Նախորդ օրերին Արմավիրի դատարանը կարճել էր երեք քաղաքացիական վարույթ։ Արման Սարոյանը՝ նախկին Գևորգ եպիսկոպոսը, պահանջում էր վերականգնել իրեն Մասյացոտնի թեմի առաջնորդի պաշտոնում։ Ստեփան Ասատրյանը՝ նախկին տեր Արամը, ու Արամայիս Թախմազյանը՝ նախկին տեր Թադեն, վիճարկում էին իրենց կարգալույծ հռչակելու տնօրինությունները։ Նրանք ուզում էին վերադառնալ ծառայության՝ Հովհաննավանքում ու Թալինի տարածաշրջանում։ Վերացվել էին նաև ժամանակավոր միջոցները, որոնցով եկեղեցուն պարտադրվում էր չխոչընդոտել նրանց ծառայությանը։ Գարեգին Բ-ն շարունակում էր ղեկավարել Մայր Աթոռը։

Խորհրդարանի հաստատած հնգամյա ծրագրի «Հոգևոր անվտանգություն» գլխում կաթողիկոսի հեռացման կետը պահպանվել էր։ Հեռացումից հետո պետք է ընտրեին տեղապահ, ընդունեին կանոնադրություն և ընտրեին նոր կաթողիկոս։ Հեռացման օր նշված չէր։

2025 թվականի հունիսի 9-ին Փաշինյանն այդ պահանջը հրապարակել էր իր սոցիալական էջում։ Հայտարարել էր, թե Գարեգին Բ-ն խախտել է կուսակրոնության ուխտը և զավակ ունի։ Ապացույցը խոստացել էր ներկայացնել, եթե կաթողիկոսը հերքեր։ Գրառման մեջ նրան կոչել էր աշխարհիկ անունով՝ Կտրիճ Ներսիսյան, և պահանջել ազատել Վեհարանը։ Հավատացյալներին հորդորել էր համախմբվել նոր հովվապետի ընտրության շուրջ։ Մայր Աթոռը վարչապետի գործողությունները համարում էր ապօրինի միջամտություն իր ներքին կյանքին։ Կաթողիկոսի անձնական կյանքի մասին պնդումը հետո մտավ պետական փաստաթղթեր՝ որպես հեռացման հիմնավորում։

2026 թվականի օգոստոսի 20-ին կառավարությունը հավանություն տվեց ծրագրին, որտեղ գրված էին նաև հեռացմանը հաջորդող քայլերը։ Նոր կանոնադրությամբ պետք է սահմանվեին ֆինանսական թափանցիկության և հոգևորականների բարեվարքության մեխանիզմներ։ Հոգևոր ծառայողներին խոստացվում էին սոցիալական երաշխիքներ։ Փաստաթղթում կաթողիկոսի հեռացումը նախորդում էր կանոնադրության ընդունմանը։ Ծրագրի հեղինակները հայտարարում էին, որ եկեղեցին վերադարձնելու են կանոնականության դաշտ և բացառելու են նրա քաղաքականացումը։ Կաթողիկոսի անունը հեռացման կետում չկար։ Նրան անվանել էին եկեղեցու «փաստացի պետ»։

Օգոստոսի 25-ին, երբ Ազգային ժողովը հաստատում էր ծրագիրը, Փաշինյանը նույն ամբիոնից Գարեգին Բ-ին առաջարկեց խոսել։ Պայմանը բարենորոգման օրակարգն ընդունելն էր։ Վարչապետը պատրաստ էր նստել կաթողիկոսի հետ ու այն քննարկել ամենայն հարգանքով։ Ելույթի ավելի ուշ հատվածում ասաց՝ եթե Գարեգին Բ-ն ընդունի, որ խնդիր կա, «ես այս էջը կշրջեմ, կգնամ, կնստեմ կամ կհրավիրեմ»։ Հեռացման կետը ծրագրից հանել չխոստացավ։ Խորհրդարանը նույն օրը հաստատեց ծրագիրը՝ այդ կետով։

Սեպտեմբերի 24-ին հրապարակվեց վարչապետի հանձնարարությամբ պատրաստված յոթանասունչորս էջանոց զեկույցը։ Այն կազմել էր նրա աշխատակազմի Հանրային կապերի և տեղեկատվության կենտրոնը։ Երկրորդ էջում նշված էր աշխատանքի հիմքը՝ կառավարության 2026–2031 թվականների ծրագիրը։ Զեկույցում քննվում էին եկեղեցու ղեկավարության անձնական վարքը, գումարների կառավարումը, ժողովների գումարումն ու քաղաքական գործունեությունը։ Հեղինակները մեկնաբանում էին եկեղեցական կանոնները, դրանց խախտումները վերագրում կաթողիկոսին ու մի շարք հոգևորականների։

Յոթանասունմեկերորդ էջում գրված էր՝ պետությունը պետք է գործի իր սահմանադրական լիազորությունների շրջանակում՝ չմիջամտելով եկեղեցու ներքին վարդապետական ու կանոնական ինքնուրույնությանը։ Նույն էջի ներքևում երկրորդ քայլն էր՝ գործող ղեկավարի հեռացումը։ Հաջորդ էջերում՝ տեղապահի ընտրությունը, միասնական կանոնադրությունն ու նոր կաթողիկոսի ընտրությունը։ Մայր Աթոռը մերժում էր զեկույցի իրավաչափությունը։ Պնդում էր, որ պետությունն իրավունք չունի գնահատելու եկեղեցու ղեկավարության կանոնականությունը։

Սեպտեմբերի 24-ի իր պատասխանում Մայր Աթոռը վերահաստատեց առանց նախապայմանների երկխոսելու առաջարկը։ Փաշինյանի օգոստոսյան պայմանը բարենորոգման օրակարգն ընդունելն էր։ Այդ օրակարգում կաթողիկոսի հեռացումը մնացել էր։

Հոկտեմբերի 1-ին վարչապետին հարցրին՝ ինչպես է հասնելու հեռացմանը։ Փաշինյանն ասաց՝ հավատացյալները պետք է իրենց իրավունքներն իրացնելու երաշխիքներ ու լծակներ ստանան, հետո իրենք հեռացնեն կաթողիկոսին։ Խոսեց եկեղեցու ֆինանսական թափանցիկության, ժողովական կառավարման, հոգևորականների սոցիալական երաշխիքների մասին։ Դրանց համար անհրաժեշտ էր համարում օրենսդրական փոփոխությունները։ Շտապ ավարտ պահանջողներին առաջարկեց սպասել։ Ասաց՝ գործելու են դանդաղ, համակարգված, ու ավելացրեց՝ «տանջելով, բայց գնալու ենք մինչև վերջ»։

Հաջորդ օրը ստեղծվեց խորհրդարանական քննիչ հանձնաժողովը։ Հոկտեմբերի 9-ին հրապարակված կազմում յոթ պատգամավորն էլ «Քաղաքացիական պայմանագրից» էին։ Նախագահը Արման Եղոյանն էր։ Ընդդիմադիր երկու խմբակցությունները հրաժարվել էին մասնակցելուց։ Հանձնաժողովի երկար անվանման մեջ արդեն գրված էր՝ մի շարք հոգևորականների գործունեության պատճառով եկեղեցում ճգնաժամ է առաջացել, և եկեղեցին չի կատարում իր բացառիկ առաքելությունը։ Հոգևորականների վարքը, եկեղեցական ժողովներն ու ներքին կառավարումը մտել էին խորհրդարանի օրակարգ։

Մայր Աթոռում իրավաբանների հետ խորհրդակցությունը կայացել էր հոկտեմբերի 6-ին։ Գևորգ Դանիելյանն ու Արա Զոհրաբյանը ներկայացրել էին զեկույցի, հանձնաժողովի և քրեական գործերի շուրջ իրավիճակը։ Քննարկել էին պաշտպանության ներպետական ու միջազգային իրավական միջոցները։ Հոկտեմբերի 9-ին Գարեգին Բ-ի նախագահությամբ հավաքված եպիսկոպոսներն ու թեմակալ առաջնորդները խորհրդարանին մեղադրեցին եկեղեցական կանոնական մարմինների լիազորությունները յուրացնելու փորձի մեջ։ Նրանք առարկում էին, որ աշխարհիկ հանձնաժողովը ստանձնում է եկեղեցու ներքին հարցերը կանոնական իրավունքով գնահատելու գործը։

Հոկտեմբերի 21-ին հրապարակվեց Արման Սարոյանի քաղաքացիական գործով որոշումը։ Այն պիտի հրապարակվեր դեռ օգոստոսի 18-ին։ Դատավոր Էդգար Հովհաննիսյանը գտավ՝ ապացուցված չէ, որ Սարոյանն ու եկեղեցին աշխատանքային հարաբերության մեջ էին։ Դատարան չէր ներկայացվել աշխատանքային պայմանագիր կամ աշխատանքի ընդունման անհատական իրավական ակտ։ Թեմի նախահաշիվներն ու Սարոյանի հաշվին կատարված վճարումները բավարար չէին։ Դատավորը առաջնորդի նշանակումն ու ազատումը դասեց եկեղեցու ներքին կառավարման հարցերի շարքին և կարճեց վարույթը։

Սարոյանը պնդում էր, որ իրեն ազատել են առանց նախազգուշացման, հիմնավորման ու պատշաճ քննության։ Մայր Աթոռը վկայակոչում էր պաշտոնի չարաշահումն ու պարտականությունների թերացումը։ Դատարանը չորոշեց՝ հիմնավո՞ր են այդ մեղադրանքները։ Արձանագրեց նաև՝ ինքնակառավարման իրավունքը եկեղեցուն չի ազատում սեփական ընթացակարգերը պահպանելու և հոգևորականին պաշտպանվելու հնարավորություն տալու պարտականությունից։ Կաթողիկոսի տնօրինության օրինականությունն ըստ էության չքննվեց․ դատարանը վեճը քաղաքացիական դատավարության կարգով քննելի չէր համարել։ Որոշումը կարելի է բողոքարկել։

Հոկտեմբերի 23-ին հայտնի դարձավ, որ կարճվել են նաև Ասատրյանի ու Թախմազյանի հայցերով վարույթները։ Երկու դեպքում էլ կարգալույծ հռչակելու հարցը համարվել էր եկեղեցական կանոններով կարգավորվող ներքին հարաբերություն։ Վերացվել էին ծառայությանը չխոչընդոտելու ժամանակավոր միջոցները։ Երեք հայցվորն էլ կարող էին դիմել վերաքննիչ դատարան։

Գարեգին Բ-ի ու վեց բարձրաստիճան հոգևորականների քրեական գործն առանձին էր։ Նրանց մեղադրում էին Սարոյանի ծառայությանը չխոչընդոտելու՝ հունվարի 16-ի դատական որոշման կատարումը խոչընդոտելու մեջ։ Այդ որոշումից հետո կաթողիկոսը Սարոյանին կարգալույծ էր հռչակել։ Քննչական մարմինը հենց այդ գործողությունն էր համարել դատական ակտի կատարման խոչընդոտում։ Հոկտեմբերի քաղաքացիական որոշմամբ նախկին ապահովման միջոցը վերացվել էր։ Քրեական հետապնդումն այդ որոշմամբ ինքնին չէր կարճվել։

Հոկտեմբերի 24-ին վարչապետն առաջարկեց հարցը տալ հերթական ճեպազրույցին։ Նրա աշխատակազմի պատվիրած զեկույցում կաթողիկոսին հեռացնելու քայլը մնացել էր նույն տեղում՝ յոթանասունմեկերորդ էջի ներքևում։ Հեռացում բառից հետո փակագծերում գրված էր՝ «հանգստի կոչումը»։