Հրաչիկն ասում էր, որ տաջիկ Սուլեյմանը հայտնի մարզիկ է դառնալու և խոստանում անձամբ հայկական դրոշը գցել նրա ուսերին. 2020-ին ընկերոջ զոհվելուց հետո Սուլեյմանը դրոշը բարձրացրեց նրա հիշատակին
Հրաչիկը վստահ էր՝ տաջիկ Սուլեյմանը հայտնի մարզիկ է դառնալու։ Ռոստովում ընկերացել էին միևնույն հանրակացարանում ապրելիս: Հրաչիկը խոստացել էր, որ Հայկական դրոշն էլ ինքն էր գցելու ընկերոջ ուսերին։ Ռոստովում այդ խոսակցությունից հետո երկուսն էլ ծիծաղել էին։ Հրաչիկը նահատակվեց 2020-ին։ Սուլեյմանը խոստումը կատարեց առանց նրա։ Yerevan Online Mag.-ը պատմում է նրանց պատմությունը:
21 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԱՇՈՏ ՊՈՂՈՍՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.
2025-ի դեկտեմբերի 30-ին Երևանում Սուլեյման Մահմադովը պարտվեց Ռոման Քալաշյանին։ Աչքի վնասվածքից հետո մենամարտը չշարունակեց։ Վիճարկեց արդյունքը, վերամրցում պահանջեց։ Հանդիսատեսին խնդրեց նաև մեկ րոպե լռությամբ հարգել զոհված ընկերոջ հիշատակը։ Տաջիկ մարզիկը հայկական դրոշով էր եկել։ Տարիներ առաջ ընկերը ցանկացել էր հենց ինքը դրոշը գցել նրա ուսերին։
Հրաչիկ Զաքարյանն այդ մասին խոսել էր Ռոստովում՝ Սուլեյմանի պատանեկան մենամարտերից մեկից հետո։ Համոզված էր՝ ընկերը հայտնի մարզիկ է դառնալու։ Սուլեյմանը հիշում է նրա խոսքերը․ «Դու մեծ ապագա ունես։ Շատ ես մարզվում, քրտինք թափում։ Քո ժամանակը գալու է»։ Դրոշի առաջարկին համաձայնել էր․ «Հա՛, իհարկե։ Եթե դառնամ, անպայման կբարձրացնեմ»։ Երկուսով ծիծաղել էին։ Սուլեյմանը դեռ չէր պատկերացնում, թե սպորտում որքան հեռու կհասնի։
Ռոստով էր եկել տասնհինգ տարեկանում։ Տաջիկստանից նրան ուղարկել էին սովորելու։ Ռոստովում ազգականներ ուներ։ Առաջին ամիսներին ռուսերենը դժվարությամբ էր հասկանում, քաղաքի առօրյան էլ անծանոթ էր։ Տանը մնացել էին ծնողներն ու երկու փոքր եղբայրները։ Մանկությունից որևէ խրատական դեպք չի առանձնացնում։ Մորն է հիշում․ մարդկանց հետ ինչպես վարվել՝ նա էր սովորեցրել։
Տաջիկստանում շաբաթ ու կիրակի առավոտյան ութից մինչև երեկոյան ութը ֆուտբոլ էին խաղում։ Ասում է՝ երբեմն ամբողջ օրն առանց ուտելու էին անցկացնում․ ջուր էին խմում ու շարունակում։ Ռոստովում բռնցքամարտի մարզասրահ նրան տարավ դաղստանցի մի ծանոթ։ Սուլեյմանը տեսնում էր, թե նա ինչպես է գնում մարզումների։ Մի օր խոսեցին ու միասին գնացին։ Մինչ այդ տարբեր մարզաձևեր էր փորձել։ Սկսեց կանոնավոր մարզվել։
Առավոտյան վազում էր, վարժություններ անում, ութին գնում դասի։ Քոլեջում մնում էր գրեթե մինչև չորսը։ Հետո դասերն էր պատրաստում, մեկ ժամ քնում ու գնում մարզվելու։ Վերադառնում էր, նորից պարապում, կարդում ու քնում։ Ասում է՝ շատ լավ էր սովորում։ Հրաչիկը տեսնում էր, թե որքան է աշխատում։
Ծանոթության օրը քիչ մնաց՝ վիճեին։ Հրաչիկը մեկ տարով մեծ էր։ Սուլեյմանը նրա ասածը սխալ էր հասկացել․ ռուսերենը դեռ վատ գիտեր։ Հրաչիկը բացատրել էր, և իրար հասկացել էին։ Թե ինչից սկսվեց թյուրիմացությունը, Սուլեյմանը չի մանրամասնում։ Հիշում է՝ Հրաչիկը գրագետ էր, վստահ, կարողանում էր խոսքը հասկանալի դարձնել։ Սուլեյմանի ասելով՝ դրանից հետո այլևս երբեք չեն կռվել։
Հրաչիկն ապրում էր տանը, Սուլեյմանը՝ հանրակացարանում։ Քոլեջի ճաշարանում միասին էին ուտում, հանգստյան օրերին ֆուտբոլ խաղում։ Սուլեյմանն էլ մի քանի տարի ֆուտբոլով էր զբաղվել, բայց ընդունում է՝ Հրաչիկն ավելի լավ էր խաղում։ Հիշում է նրա ձայնը խաղադաշտում․ «Է՜յ, Սուլեյման, փոխանցիր, փոխանցիր։ Այդպես մի՛ խփիր։ Դե՛, էստեղ փոխանցիր»։ Քայլվածքն ու ծիծաղն էլ չի մոռացել։
Համեմատում էին իրենց սովորույթները, լեզուներում նման բառեր գտնում։ Հայերեն՝ «չորս», տաջիկերեն՝ «չոր»։ Սուլեյմանը դեռ հիշում է այդ օրինակը։ Երբ հարցնում են՝ Հրաչիկի ո՞ր արարքից էր հասկացել, որ կարող է վստահել նրան, որևէ հատուկ դեպք չի նշում։ «Խոսքի տեր մարդ էր»։ Ասում էր՝ անում էր։ Չի հիշում, որ խոստումը դրժած լինի։
Հրաչիկն ուզում էր ավարտել քոլեջն ու մասնագիտությամբ աշխատել։ Նրա ավելի մեծ ծրագրերի մասին Սուլեյմանը չի պատմում։ Ընկերը սովորում էր, ֆուտբոլ խաղում ու Սուլեյմանին քաջալերում։ Հասավ զորակոչի ժամանակը։ Հրաչիկն ուսումը կիսատ թողեց ու գնաց ծառայելու։ «Սուլեյման, գնամ հայրենիքիս պարտքը տամ»։
Մեկնելուց առաջ հանդիպել էին Ռոստովում։ Հրաչիկին օգնություն էր պետք։ Սուլեյմանը վստահ չի հիշում՝ ինչ էր պատահել․ կարծես հեռախոսի հետ կապված մի բան էր։ Օգնեց ընկերոջը, գրկախառնվեցին ու բաժանվեցին։
Պատերազմի սկզբին, Սուլեյմանի հիշելով, Հրաչիկին մոտ կես տարի էր մնացել ծառայելու։ Վերջին անգամ հեռախոսով խոսեցին արդեն մարտերի ժամանակ։ Հրաչիկը պատմել էր կատարվողի մասին, խոսել առաջիկա մի գործողությունից։ Դրա մանրամասները Սուլեյմանը չի պատմում։ Զրույցից կրկնում է այս խոսքերը․ «Եղբա՛յր, վստա՞հ ես»։ «Հա»։ Հետո Հրաչիկն այլևս կապի դուրս չեկավ։
Սուլեյմանն այդ ժամանակ Տաջիկստանում էր։ Երկու-երեք շաբաթ անց ընդհանուր ծանոթներից իմացավ ընկերոջ զոհվելու մասին։ Հիմա ճշտում է՝ Հրաչիկը զոհվել է 2020-ին՝ քառասունչորսօրյա պատերազմում։ Մենամարտերից մեկից հետո տարին շփոթել ու 2021 էր ասել։ Սխալ տարեթիվն անցել էր հրապարակումների մեջ։ Սուլեյմանը բացատրում է՝ ինքն էր սխալվել, մենամարտի տպավորության տակ էր։
Հրաչիկի զարմիկի հետ կապը պահել է։ Հայաստանում հանդիպել են։ Ընկերոջ գերեզմանին էլ է եղել։ Նրանց համատեղ լուսանկարները դեռ փնտրում է։ Հեռախոսներ, համարներ ու օգտահաշիվներ են փոխվել, նկարներ են ջնջվել։ Ասում է՝ շատ լուսանկարներ ունեին, գուցե հին էջերից մեկում մի բան մնացած լինի։ Գտնի՝ կուղարկի։
Սուլեյմանը Ռոստովից տեղափոխվեց Սոչի։ Այնտեղ նոր ընկերներ ունեցավ, շատերը հայեր են։ Նրանց հաճախ «եղբայրներ» է ասում։ Երևանյան մենամարտից առաջ ընկերներից մեկը նրան երկու դրոշ էր նվիրել՝ Հայաստանի ու Տաջիկստանի։ Երկուսն էլ տանն է պահում։ Հայկականը պատին է՝ տաջիկականի կողքին։
Հրաչիկի հիշատակին հայկական դրոշով առաջին անգամ, իր ասելով, հանդես է եկել 2025-ի դեկտեմբերի 30-ին։ Նախապես երկար քննարկել էին, թե ինչպես անեն։ Սուլեյմանին անհանգստացնում էր՝ մարդիկ ինչպես կընդունեն։ Հանդիսատեսը դեռ չգիտեր Ռոստովում տված իր խոստման մասին։ Ասում է՝ և՛ հայերը, և՛ տաջիկները ջերմ ընդունեցին։
Դուրս եկավ «Ջան ֆիդայի» երգով։ Հրաչիկն այն հաճախ էր լսում դեռ ուսանողական տարիներին։ Սուլեյմանն ասում է՝ երաժշտությամբ առանձնապես չի տարվում։ Այս երգը հաճախ է միացնում։ Հետագա բոլոր մենամարտերին էլ մտադիր է դուրս գալ նույն երգով ու երկու դրոշով։
Մերկ բռունցքներով իր երկրորդ պրոֆեսիոնալ մենամարտը Սուլեյմանը շրջադարձային է համարում։ Ասում է՝ հաղթել էր իրենից շատ ավելի փորձառու մրցակցի։ «Եթե կարողացա նրան հաղթել, ուրեմն սպորտում ամեն ինչ կկարողանամ»։
Երևանյան պարտությունը հիշեցնելիս անմիջապես առարկում է․ «Ես այն ժամանակ էլ հաղթեցի։ Ես այդպես եմ համարում»։ Պարտվելու դեպքում է՞լ է ելույթը Հրաչիկին նվիրելու։ Այդ հարցին պատասխանում է՝ այո։
2026-ի օգոստոսի 1-ին Երևանի «Տաշիր արենայում» արդեն հաղթեց Ումար Դավլետմիրզաևին՝ մրցավարների միաձայն որոշմամբ։ Մենամարտից հետո հայտնվեց հայկական զինվորական համազգեստով ու Հայաստանի դրոշով։ Այդ ելույթն էլ նվիրեց ընկերոջ հիշատակին։ Մենամարտից առաջ Եռաբլուր էր գնացել։
Հայաստանի մասին առաջին պատմությունները Հրաչիկից էր լսել։ Ընկերը հատկապես Երևանից էր խոսում։ Լուսանկարներ էր ցույց տալիս, ասում էր՝ միասին կգնան, ամեն ինչ ինքը ցույց կտա։ Սուլեյմանը Երևան եկավ առանց նրա։ Տեսավ լուսանկարներից ծանոթ վայրերը։ Ամեն անգամ վերադառնալիս մտքում հարցնում է․ «Ինչո՞ւ դու այստեղ չկաս»։
Եռաբլուր առաջին անգամ գնացել էր Սոչիից իր մտերիմ ընկեր Նարեկի հետ։ Այդ այցի ընթացքում մի քանի անգամ վերադարձան։ Երբ հարցնում են՝ ինչ է զգում այնտեղ, խոսում է քաջությունից, ոգուց։ Հետո ասում է՝ «հոգեկան խաղաղություն»։ Մեկ ուրիշ այցելության ժամանակ հանդիպել ցանկացողներն այնքան շատ էին, որ բոլորին առանձին տեսնել չէր հասցնում։ Տեսաուղերձով առաջարկեց գալ Եռաբլուր։
Այնտեղ ծանոթացավ որդուն կորցրած մի կնոջ հետ։ Կինը պատմում էր զոհվածների մասին, նրանց կյանքից դրվագներ։ Սուլեյմանի ասելով՝ զինվորական համազգեստով իր հետագա ելույթներից մեկը նվիրել է այդ կնոջ որդու հիշատակին։ Հրաչիկի պատմությունը լսած մարդիկ մոտենում էին ու պատմում իրենց կորուստների մասին։
Մի անգամ տաքսիով էին գնում։ Վարորդը ճանաչեց նրան, մեքենայից դուրս եկավ, գրկեց ու լաց եղավ։ Սուլեյմանի պատմելով՝ տղամարդը պատերազմի մասնակից էր։ Նրան նվիրեց այն հեռադիտակը, որն իր հետ էր ունեցել պատերազմում։ Այդ հանդիպման մասին Սուլեյմանը դեռ ուզում է մանրամասն պատմել։
Հայաստան տեղափոխվելու որոշումն արդեն կայացրել է․ «Ապագան ինձ համար հարյուր տոկոսով Հայաստանն է»։ Հիմա մագիստրատուրայում է սովորում։ Ուզում է ավարտել, հետո տեղափոխվել։ Ծնողներին էլ է մտադիր կանչել։ Նրանք կորոշեն՝ մնալ Տաջիկստանում, թե գալ իր մոտ։ Ասում է՝ Հայաստանում իրեն լավ է զգում։
Ապագա աշակերտներին կուզեր պատմել Հրաչիկի մասին։ Նրա օրինակով մի բան կսովորեցներ՝ խոսքի տեր լինել։ Հրաչիկը չտեսավ ընկերոջ երևանյան մենամարտերը, նրան ճանաչող անծանոթներին, նրա ձեռքում հայկական դրոշը։ Երբ հարցնում են՝ երբ է հատկապես կարոտում ընկերոջը, առանձին պահ չի նշում։ Կուզեր ամեն օր զանգել, պատմել՝ ինչ է պատահել, ինչպես են գործերը։ Ու լսել, թե Հրաչիկն ինչ է արել։
Զրույցի վերջում հիշում է հանրակացարանի ճաշերը։ Հրաչիկը գալիս էր իր մոտ։ Երբեմն միասին էին պատրաստում, բայց ընկերը նրա եփածն էր հավանում։ Հաճախ տապակած կարտոֆիլ էին ուտում։ Գործն էլ բաժանում էին։
— Սուլեյման, դու ավելի համով ես պատրաստում։ Դու պատրաստիր, հաց ուտենք։
— Դու էլ կարտոֆիլը մաքրիր։ Կարտոֆիլ ենք տապակելու։
