Ռուբեն Վարդանյանի գործի 3302 էջերում դպրոցի վերանորոգումն ու հարսանիքը հայտնվել են ահաբեկչության մեղադրանքի կողքին. տասը տարի բանտում, տասը՝ խիստ ռեժիմի հիմնարկում, նաև 1584 մանաթ վճարելու պահանջ
Դատախազը Վարդանյանի համար ցմահ էր պահանջել, դատարանը նշանակեց քսան տարի։ Ընտանիքը դատավճռի ամբողջական տեքստը ձեռք բերեց ամիսներ անց։ Պաշտպանությունը վիճարկում է անձնական մեղքի ապացուցվածությունը։ Վերջին էջում նաև վճարման պահանջ կա՝ 1584 մանաթ փորձաքննությունների համար։
13 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԱՆԻ ՍԱՀԱԿՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ
Ռուբեն Վարդանյանի դեմ դատավճռի 195-րդ էջում հարսանիքներ են հիշատակվում։ Դատարանի վերարտադրած ցուցմունքում նա պատմում է՝ իր միջոցներով Արցախում հարյուրավոր մարդկանց հարսանիքներ են անցկացվել։ Նախորդ տողերում դպրոցների ու ենթակառուցվածքների վերականգնումն է։ Քիչ ներքև հարցաքննողը պահանջում է բացատրել, թե ինչպես էր Վարդանյանը պետնախարար աշխատում մի տարածքում, որտեղ Ադրբեջանի օրենքները նման պաշտոն չեն ճանաչում։ Պատասխանն այնտեղ է. իրեն համարել է Արցախի Հանրապետության պաշտոնյա, Արցախն էլ՝ անկախ պետություն։
«3300 էջանոց դատավճիռ» անվան տակ տարածվել են երկու փաստաթղթեր՝ 1945 էջանոց մեղադրական եզրակացությունն ու 1357 էջանոց դատավճիռը։ Միասին՝ 3302 էջ։ Ադրբեջաներենից անգլերեն թարգմանված դատավճռում պահպանված են բնագրի էջահամարները։
Ընտանիքն ամբողջական տեքստը ձեռք է բերել 2026 թվականի հուլիսին։ Սեպտեմբերի 4-ին այդ մասին պատմեց Սիրանուշ Սահակյանը՝ Ստրասբուրգում Վարդանյանի շահերը ներկայացնող փաստաբանը։ Բաքվի ռազմական դատարանը, Զեյնալ Աղաևի նախագահությամբ, փետրվարի 17-ին նշանակել էր քսան տարվա ազատազրկում։ Դատախազությունը պահանջել էր ցմահ։
Վարդանյանին մեղավոր են ճանաչել ագրեսիվ պատերազմ ծրագրելու և վարելու, բնակչությանը բռնի տեղահանելու, հետապնդումների, հարկադիր անհետացումների, ապօրինի ազատազրկման, խոշտանգումների ու վարձկանության համար։ Դատավճռում կան պատերազմի օրենքներն ու սովորույթները խախտելու, դիտավորյալ սպանության, սպանության փորձի, ահաբեկչության և դրա ֆինանսավորման հոդվածներ։ Ցանկը շարունակվում է՝ հանցավոր կազմակերպություն, ապօրինի զենք, ավիացիոն անվտանգության դեմ գործողություններ, իշխանության բռնի զավթում, ապօրինի ձեռնարկատիրություն, սահմանահատում։ Պաշտպանության հաշվարկով՝ վերջնական ակտում 21 հոդվածով 41 մեղադրանք է։
Պետնախարարի պաշտոնը Վարդանյանը ստանձնել էր 2022 թվականի նոյեմբերի 4-ին։ Նրան ազատել էին 2023 թվականի փետրվարի 23-ին՝ չորս ամիսը դեռ չլրացած։ Դատարանն Արցախի կառավարման ու ռազմական կառույցները միավորել է «հանցավոր կազմակերպություն» անվան տակ, դրա պատմությունն սկսել 1988 թվականից։ Վարդանյանի ենթադրյալ անդամակցությունը թվագրել է 2020 թվականի դեկտեմբերի սկզբով։ Նա դեռ Մոսկվայում էր ապրում։
2025 թվականի դեկտեմբերի 18-ին դատախազ Վյուսալ Ալիևը դատարանում բացատրեց, թե ինչու է խոսում նաև Վարդանյանի ենթադրյալ անդամակցությանը նախորդած հանցանքների մասին։ Նրա վարկածով՝ Վարդանյանը գիտեր կազմակերպության անցյալը և միանալուց հետո շարունակել էր դրա հանցավոր գործունեությունը։ Ալիևը թվարկում էր 1988–1994 թվականներին գրավված տարածքները, ավերածություններն ու տեղահանությունները։ Վարդանյանի միանալու պահը հիմնավորելիս հղվում էր նրա ստեփանակերտյան գրասենյակի՝ 2023 թվականի հոկտեմբերի 26-ի զննությանը, օպերատիվ տեղեկություններին ու այլ փաստաթղթերի։
2020 թվականի դեկտեմբերին Արցախ մեկնեց «Ավրորայի» նախորդ տարվա դափնեկիր Միրզա Դիննային՝ Իրաքի քաղաքացի, եզդի մարդասեր։ Նա տարիներ շարունակ Իրաքից բուժման էր տեղափոխել վիրավոր երեխաների ու բռնության ենթարկված կանանց։ «Ավրորան» այցի ծրագիրը հրապարակել էր նախապես. դեկտեմբերի 9-ին Դիննային հանդիպելու էր պատերազմից տուժած մարդկանց։ Այցն Արցախին օգնություն հասցնելու ծրագրի մաս էր։
Դատավճիռը մանրամասն թվարկում է այդ օրվա հանդիպումները։ Դիննային հանդիպել է Արտակ Բեգլարյանին, այցելել Քերոլայն Քոքսի անվան վերականգնողական կենտրոն, ներկա եղել «Ավրորայի» աջակցությամբ վերականգնված կարի արտադրամասի բացմանը։ Հանդիպել է նաև զոհված քսանամյա զինվորի հորը, գնացել նրա որդու գերեզմանին։ Նույն փաստաթղթում Դիննայիին վերագրվում է Վարդանյանի հանձնարարությամբ քրդական ծագմամբ 150 վարձկանի գումար փոխանցելը։ Դատարանն «Ավրորային» վերագրում է մարդասիրական աշխատանքով ռազմական ֆինանսավորումը քողարկելու դեր։
Դիննայիի կազմակերպության ֆինանսավորած դասընթացի օրն էլ է նշված՝ 2021 թվականի ապրիլի 22։ Այն նախատեսված էր պատերազմից հոգեբանական վնասվածք ստացած երեխաների հետ աշխատող ուսուցիչների ու սոցիալական աշխատողների համար։ Ռազմական համազգեստների ենթադրյալ մատակարարումը նկարագրելիս դատարանն արդեն հղվում է ստացված «օպերատիվ տեղեկություններին»։ Պաշտպանությունը մերժում է վերականգնողական կենտրոնի այցի և վարձկանների ֆինանսավորման պնդման միջև քրեական կապը։
Սեպտեմբերյան ասուլիսում Սահակյանը հիշատակեց դպրոցների ու մանկապարտեզների վերանորոգումը, Արցախի մեծ հարսանիքի ֆինանսավորումը։ Նրա պնդմամբ՝ դատարանը դրանք էլ է համարել հանցավոր գործունեության մաս։ Հարսանիքը դատավճռում հիշատակված է Վարդանյանի ցուցմունքում։ Ներկայացված հոդվածների մեջ «հարսանիք կազմակերպելու» առանձին մեղադրանք չկա։
2022 թվականի մայիսի 22-ի հաղորդագրություններում դատարանը տեսնում է Վարդանյանի և ՈՄԱ-ի հիմնադիր Վլադիմիր՝ Վովա Վարտանովի պայմանավորվածությունը՝ ֆինանսավորել մարտական պատրաստությունն ու հրահանգիչների աշխատանքը։ Դատախազությունն ավելացրել է Ստեփանակերտի շուրջ զինապահեստներ ստեղծելու, անօդաչու սարքեր ձեռք բերելու և ականապատման համար միջոցներ հատկացնելու պնդումները։
Դատարանում ցուցադրված հաղորդագրությունները, ձայնագրություններն ու հեռախոսից վերցված մյուս նյութերը մեղադրական կողմը ներկայացրել է որպես ապացույցներ։ Պաշտպանությունը վիճարկում է Վարդանյանի անձնական մեղքի ապացուցվածությունը։ Հրապարակված թարգմանությունը փոխանցում է դատարանի մեկնաբանությունը։ Նյութերի իսկությունն ու ամբողջական համատեքստը անկախ ստուգելու համար այն բավարար չէ։
Բանակի մասին Վարդանյանի պատասխանը նույն՝ 195-րդ էջում է։ Զինված ուժերը, նրա խոսքով, ենթարկվում էին Արցախի նախագահին։ Ինքը զինվորականներին հրահանգ տալու լիազորություն չուներ։ Հաջորդ տողերում փաստաթուղթը հիշատակում է հայրենի հողը պաշտպանելու և մինչև վերջ դիմադրելու նրա հրապարակային կոչերը։
2021 թվականի նոյեմբերի 16-ի սահմանային բախումների դրվագում Սահակյանը մատնանշում է վիրավորված ադրբեջանցի զինծառայողի ցուցմունքը։ Նրա ներկայացմամբ՝ զինվորն իր վնասվածքների մասին պատմել է, Վարդանյանի մասնակցությունը չի հաստատել։ Մեղադրանքի ընտրած՝ կազմակերպությանն անդամակցելու ամսաթիվը բախումից առաջ է՝ 2020 թվականի դեկտեմբեր։ Փաստաբանի առարկությունը Վարդանյանի կոնկրետ արարքն ու հրամանատարական լիազորությունը հաստատող ապացույցին է վերաբերում։
Վարդանյանի հայկական անձնագրում ադրբեջանական մուտքի կնիք չկար։ Դատախազությունն այդ բացակայությամբ հիմնավորել էր ապօրինի սահմանահատման մեղադրանքը՝ 2022 թվականի սեպտեմբերին Լաչինով Արցախ տեղափոխվելու և հետագա ուղևորությունների համար։ Սահակյանը վիճարկում է մեղադրանքը՝ նշելով, որ Վարդանյանը մտել էր Լաչինի միջանցքով։ 2020 թվականի նոյեմբերյան եռակողմ հայտարարության վեցերորդ կետով միջանցքը մնում էր ռուս խաղաղապահների վերահսկողության տակ, իսկ Ադրբեջանը երաշխավորում էր մարդկանց, մեքենաների ու բեռների անվտանգ երթևեկությունը երկու ուղղությամբ։ Պաշտպանությունը վիճարկում է նաև պետնախարարի քաղաքացիական պաշտոնավարումը իշխանության բռնի զավթում որակելը։
2023 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Վարդանյանը Լաչինով գնում էր հակառակ ուղղությամբ՝ Հայաստան։ Արցախից բնակչությունը զանգվածաբար հեռանում էր։ Ադրբեջանական ծառայությունները նրան ձերբակալեցին անցակետում, տեղափոխեցին Բաքու։ Նրա գործը քննեցին մյուս տասնհինգ հայ մեղադրյալների գործից առանձին։ Դատավարությունը սկսվեց 2025 թվականի հունվարի 17-ին։
Բաքվի պաշտոնական հաղորդագրությունները նիստերն անվանում էին բաց։ Դրանցում նշվում էին ռուսերենի թարգմանիչը և պետության նշանակած պաշտպանը։ Դատավճռի հրապարակման օրը «Միջազգային համաներում» իրավապաշտպան կազմակերպությունը նկարագրեց փաստացի փակ քննություն, մեղադրյալներին անհասկանալի լեզվով ներկայացված ու պատշաճ չթարգմանված ապացույցներ։ Կազմակերպությունն Ադրբեջանի իշխանություններից դատավարության և ապացույցների մասին տեղեկություն էր խնդրել։ Պատասխան չէր ստացել։ Առարկում էր նաև քաղաքացիական անձանց ռազմական դատարանում դատելու դեմ։
Հուլիսի 19-ին Սահակյանը Վարդանյանի անունից դիմեց Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան՝ պնդելով Եվրոպական կոնվենցիայի ութ հոդվածի խախտում։ Սեպտեմբերի 4-ին նա հայտնեց՝ գործին համար է տրվել։ Այդ համարը դեռ գործն ըստ էության լուծող վճիռ չէ և չի վերացնում Բաքվի դատավճիռը։ Վարդանյանը հրաժարվել էր ներպետական բողոքարկումից. ադրբեջանական դատական պաշտպանության միջոցները համարել էր անարդյունավետ։ Այդ հրաժարումն ու իրավունքների խախտումների մասին պնդումները ներկայացված են Ստրասբուրգում։
Բաքվի դատավճռի եզրափակիչ մասում մեկ ուրիշ գործի համար էլ կա՝ 242006053։ Դատարանը կարգադրել է իրեղեն ապացույցները պահել նաև այդ վարույթի համար։ Դա նույն «հանցավոր կազմակերպության» հետախուզվող ղեկավարների, անդամների ու այլ անձանց վերաբերյալ առանձնացված վարույթն է։
Առաջին տասը տարին Վարդանյանը պետք է անցկացնի բանտում, մնացածը՝ խիստ ռեժիմի ուղղիչ հիմնարկում։ Ժամկետը հաշվվում է 2023 թվականի սեպտեմբերի 27-ից։ Նրանից պետք է բռնագանձել նաև 1584 մանաթ՝ գործով անցկացված փորձաքննությունների ծախսը, հօգուտ Ադրբեջանի պետական բյուջեի։ Ստորև գանձապետարանի տվյալներն են ու գումարը փոխանցելու բանկային հաշիվը։
