Վարդան Ղուկասյանը պատրաստ էր հրաժարվել իր բողոքներից և մեկնել Ռուսաստան, եթե ամերիկյան ծառայությունը համաձայնվեր նրան այնտեղ ուղարկել

13 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԱՇՈՏ ՊՈՂՈՍՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԱՄՆ ԹՂԹԱԿԻՑ

2026 թվականի հուլիսի 20-ին Նևադայի դաշնային դատավոր Ջենիֆեր Դորսին ստորագրեց Վարդան Ղուկասյանի գործով չորս էջանոց փաստաթղթի վերջին էջը։ Դատական գրասենյակին ուղղված հանձնարարությունը մեծատառերով էր՝ «ԳՈՐԾԸ ՓԱԿԵԼ»։ Այդ էջում նրան ազատելու հրաման չկար։ Յոթ օր անց Վարդան Ղուկասյանը դեռ կալանքից էր խոսում։ Նրան հարցրին՝ Ռուսաստանը, որի քաղաքացին է նաև ինքը, ինչո՞ւ իրեն չի փոխանակում այնտեղ պահվող ամերիկացու հետ։ Վարդան Ղուկասյանը պատասխանեց, որ Մոսկվան իր վերադարձի համար անում է «հնարավորն ու անհնարինը»։ Փոխանակման համաձայնությունը հաստատող փաստաթուղթ չէր ներկայացվում։

Հուլիսի 16-ին կողմերը համաձայնել էին դադարեցնել հայցի մնացած երեք պահանջների քննությունը։ Դրանք վերաբերում էին պահման պայմաններին։ Նույն պահանջներով նորից դիմելու իրավունքը պահպանվում էր։ Երկարատև կալանքի դեմ պահանջի մերժումն արդեն բողոքարկված էր։ Երկրորդ էջի տողատակում արձանագրել էին, որ այդ բողոքը շարունակում է քննվել։ Դորսին չորս օր անց հաստատել էր համաձայնությունը։

Սեպտեմբերի 12-ի դրությամբ այս գործով հասանելի վերջին դատական ակտը հուլիսի 20-ինն է։ Հուլիսի 27-ի խոսքում Վարդան Ղուկասյանը դեռ նկարագրում էր իր կալանքը։ Ավելի ուշ նրա ազատումը, փաստացի արտաքսումը կամ վերաքննիչ վերջնական վճիռը հաստատող հրապարակային տեղեկություն չի գտնվել։ Սեպտեմբերի 12-ի համար նրա պահման կարգավիճակը պաշտոնական տվյալով հաստատել չի հաջողվել։

2025-ի մարտի 17-ին ԴՕԿ կուսակցությունը շնորհավորեց աջակիցներին։ Անվտանգության պատճառաբանությամբ մանրամասներ չէր տալիս։ Գրառումն ավարտվում էր վստահ պնդմամբ՝ «մենք բոլորս հաղթեցինք»։ Սոցցանցային մի քանի էջեր դրան ավելացրել էին իրենց բացատրությունը՝ Վարդան Ղուկասյանն ազատ է արձակվել։ Մարտի 19-ին փաստաբան Լևոն Բաղդասարյանը հայտնեց, որ ազատ արձակելու միջնորդությունը մերժվել է։ Կուսակցությունը պարզաբանեց՝ շնորհավորանքը դատական գործընթացին էր վերաբերում։ Վարդան Ղուկասյանը Հենդերսոնի կալանավորման կենտրոնում էր մնացել։ Դատական ակտում կար մերժման պատճառաբանությունը. ներգաղթային դատավորը նրան հանրության համար վտանգ էր համարել՝ հենվելով Հայաստանում նրա դատվածությունների վրա։ Վարդան Ղուկասյանը նախկին ազատազրկումը ներկայացնում էր որպես սարքված մեղադրանքներով հետապնդում։

Նրան ձերբակալել էին 2025-ի փետրվարի 20-ին։ ԱՄՆ ներգաղթի և մաքսային վերահսկողության ծառայության հաղորդակցության պատասխանատու Ալաթեա Սմոքի պատասխանում ձերբակալությունը կապվում էր նրա կեցության ժամկետի հետ։ Վարդան Ղուկասյանը երկիր էր մտել 2022-ի փետրվարի 19-ին և, ծառայության պնդմամբ, թույլատրված ժամկետում չէր հեռացել։ Նրա նկատմամբ ներգաղթային վարույթ էր սկսվել։

Հայաստանում նրա դեմ քրեական մեղադրանքներ կային՝ շորթման, սպառնալիքների, բռնության հրապարակային կոչերի և այլ արարքների համար։ Վարդան Ղուկասյանը դրանք չէր ընդունում։ Բաղդասարյանը 2025-ի մարտին պատմել էր, որ Հայաստանի դատախազությունը դեռ 2023-ին արտահանձնման միջնորդություն էր ուղարկել։ Նևադայի դաշնային դատավորը քննում էր նրա ներգաղթային կալանքի օրինականությունը։ Հայկական քրեական գործերով մեղավորության հարցը նա չէր որոշում։

2025-ի հոկտեմբերի 3-ին Բաղդասարյանը հայտարարեց՝ Վարդան Ղուկասյանին Հայաստան չեն արտահանձնի։ Հայաստանի գլխավոր դատախազությունը հրաժարվեց մեկնաբանել այդ տեղեկությունը։ Փաստաբանը նաև ընդունում էր, որ ԱՄՆ-ում մնալու համար Վարդան Ղուկասյանը պետք է բողոքարկի ներգաղթային որոշումը։ Նրա մեկնելու երկիրը դեռ հայտնի չէր։

Ամերիկյան դատարանի հետագա ակտը հոկտեմբերյան որոշումն այսպես էր ներկայացնում. ներգաղթային դատավորը մերժել էր ապաստանի և Խոշտանգումների դեմ կոնվենցիայով պաշտպանության դիմումները։ Արտաքսման առաջին ուղղությունը Հայաստանն էր, այլընտրանքը՝ Ռուսաստանը։ Որոշումը բողոքարկվել էր Ներգաղթային բողոքարկումների խորհրդում։ Հայաստան ուղարկելու հնարավորությունը մնում էր դատական թղթում։

Դեկտեմբերի 9-ին Բաղդասարյանը հայտարարեց, որ Վարդան Ղուկասյանը որոշել է մինչև ամսվա վերջ դուրս գալ կալանքից և մեկնել երրորդ երկիր։ Փաստաբանի պնդմամբ՝ հինգ երկիր պատրաստ էր հատուկ վիզա, կեցության և անվտանգության երաշխիքներ տրամադրել։ Անունները չասաց։ Ռուսաստանը դրանց մե՞ջ է։ Այդ հարցին էլ հստակ պատասխան չտվեց։ Նրա խոսքով՝ Վարդան Ղուկասյանը երկիրն ընտրելու էր ազատ արձակվելուց հետո։

Բաղդասարյանն արդեն ԴՕԿ-ի նախընտրական շտաբի ղեկավարն էր։ Նա առաջարկում էր ամիսներ չսպասել բողոքարկման ավարտին, որպեսզի Վարդան Ղուկասյանն ազատության մեջ մասնակցեր 2026-ի խորհրդարանական ընտրությունների քաղաքական աշխատանքին։ Դեկտեմբերի վերջն անցավ։ 2026-ի փետրվարի 25-ին Վարդան Ղուկասյանը հեռախոսային հարցազրույցում Հայաստանի իշխանություններին մեղադրեց իրեն հնարավորինս երկար բանտում պահելու և Հայաստանից կտրելու փորձի համար։ Երևանի հրահանգով կալանքը երկարացնելու մասին եզրահանգում հրապարակված ամերիկյան դատական ակտերում չկա։

Դեկտեմբերյան իրավական առաջարկում մեկնելու երկիրը Ռուսաստանն էր։ Վարդան Ղուկասյանը պատրաստ էր հրաժարվել կալանքի դեմ հայցից և արտաքսման բողոքից, եթե ԱՄՆ-ը համաձայնվեր նրան ուղարկել այնտեղ։ Ռուսաստանի դեսպանությունը հայտնել էր իր քաղաքացուն ընդունելու պատրաստակամությունը։ Ամերիկյան ծառայությունը շարունակում էր առաջնահերթ համարել Հայաստանը։ Մոսկվայի թռիչքների ամրագրումներ էին արվում, հետո՝ չեղարկվում։ Իրավաբանների առաջարկում նշված էր նույնիսկ մասնավոր անվտանգության ընկերություն՝ ԱՄՆ-ից նրա մեկնումը վերահսկելու համար։

2026-ի մարտին դատարան ներկայացված գրավոր վկայությունում Վարդան Ղուկասյանը պատմում էր նախորդ հունիսի մի օրվա մասին։ Գլխացավ ու գլխապտույտ էր ունեցել, քթից արյուն էր եկել։ Նրա պատմելով՝ խցակիցը ծեծել էր դուռը՝ օգնություն կանչելով։ Երբ օգնությունը չէր եկել, բաժանմունքի մյուս կալանավորներն էլ էին միացել։ Այդ օրը նրան հիվանդանոց էին տարել։ Հենդերսոն քաղաքի խոսնակ Մադլեն Սքեյնսը պատասխանել էր, որ կենտրոնում բուժօգնությունը միշտ հասանելի է, իսկ դատարանը Վարդան Ղուկասյանի խնամքը փոխելու հրահանգ չի տվել։

Մայիսի 11-ին Դորսին մերժեց անհապաղ ազատման միջնորդությունն ու երկարատև կալանքը վիճարկող պահանջը։ Կալանքն արդեն տասնչորս ամիսն անցել էր։ Դատավորն ընդունեց, որ Վարդան Ղուկասյանի ազատ լինելու շահը ծանրակշիռ է, բայց տրամադրված ընթացակարգերը բավարար համարեց։ Ռուսաստանն իր քաղաքացուն ընդունելու պատրաստ էր։ Դատարանն իրեն պարտավորված չհամարեց այդ ուղղությունը գերադասել Հայաստանից։ Մայիսի 19-ին ներկայացվեց վերաքննիչ բողոքը։ Այն գրանցվեց Իններորդ շրջանի դաշնային վերաքննիչ դատարանում՝ 26-3216 համարով։ Հուլիսյան համաձայնությամբ հենց այդ բողոքն էր պահպանվել։

Հուլիսի 27-ին Վարդան Ղուկասյանն իր փաստաթղթերն էր թվարկում՝ աշխատանքի թույլտվություն, սոցիալական ապահովության համար, վարորդական իրավունք։ Պնդում էր, որ մինչև 2030 թվականն իրավունք ունի ԱՄՆ-ում ապրել ու աշխատել։ Հետո նորից խոսում էր մեկնելուց. «Ես դատի եմ տվել էս երկրին, որ գնամ»։ Մինչև 2030-ը բնակվելու իրավունքի հիմքն այդ պատասխանում չէր մանրամասնել։

Կալանքի դեմ բողոքի բավարարումը կարող է բերել ազատման կամ պահման հարցի նոր քննության։ Այդ բողոքով հաջողությունը նրան ինքնաբերաբար ապաստան չի տա և չի վերացնի արտաքսման որոշումը։ Բողոքը մերժվելու դեպքում վիճարկվող որոշումը կմնա։ Կալանքի երկարելը կարող է նոր միջնորդության փաստարկ դառնալ, բայց այս գործում ազատման երաշխիք չի տալիս։

Ռուսաստան մեկնելու առաջարկում պակասում էր ամերիկյան համաձայնությունը։ Եթե այն ձեռք բերվի, և անհրաժեշտ ընթացակարգերն ավարտվեն, այդ տարբերակը կարող է իրականանալ։ Առանց մեկնելու երկիրը համաձայնեցնելու՝ բողոքներից հրաժարումը կարող է ճանապարհ բացել Հայաստան արտաքսելու որոշումը կատարելու համար, եթե այլ իրավական արգելք չլինի։ Արտաքսման դեմ առանձին բողոքի մասին վերջին հասանելի դատական տեղեկությունը մայիսի 11-ի ակտում է։ Այն ժամանակ բողոքը դեռ քննվում էր։ Սեպտեմբերի 12-ի դրությամբ դրա ելքը հաստատող փաստաթուղթ չկա։

Հուլիսի 20-ի ակտի երկրորդ էջի տողատակում նշված է մայիսի 19-ին ներկայացված բողոքը՝ դեռ քննության մեջ։ Վերջին էջում դատավորը հանձնարարել է փակել գործը։ Ազատ արձակելու ամսաթիվ նշված չէ։