Օգոստոսի 30-ի կայծակից մինչև սեպտեմբերի 13-ի Խաչվերաց՝ ինչ պատահեց Սևանավանքի խաչին և ինչեր ասվեցին դրա շուրջ
13 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԼԵՎՈՆ ԱՐԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ
Ժամերգությունը Սուրբ Առաքելոցում էր։ Կայծակը խփեց Սուրբ Կարապետին։
2026 թվականի օգոստոսի 30-ին, ժամը մոտ 17։30-ին, Սևանավանքի երկու եկեղեցիներից մեկում երեկոյան ժամերգություն էր։ Մյուսում էլ մարդիկ կային։ Հարվածը վնասեց Սուրբ Կարապետի խաչն ու գմբեթը։ Տուժածներ չեղան։ Սեպտեմբերի 4-ին վանահայր տեր Մինաս Մարտիրոսյանն ասաց. «Բարեբախտաբար, ոչ ոք չի տուժել։ Փաստորեն խաչը շանթարգել է դարձել»։
Ուղիղ երկու շաբաթ անց՝ սեպտեմբերի 13-ին, Խաչվերաց է։ Եկեղեցին տոնում է խաչի բարձրացումն ու փառավորումը։ Տոնի եկեղեցական պատումում խաչը գերեվարում են, տանում Պարսկաստան, հետո վերադարձնում Երուսաղեմ ու կրկին բարձրացնում Գողգոթայում։ Խաչի կորուստն էլ կա այդ պատմության մեջ։
Խաչվերացի առիթով Սևանավանքի մասին մի գրություն հարվածը դնում է երեսուն տարվա, պատերազմների, հայրենիքի կորստի ու ամառվա կարկուտի կողքին։ Հեղինակը հարցնում է՝ գուցե սա հայրական զգուշացո՞ւմ է։ Խնդրում է աղոթել, հեզ ու խոնարհ լինել։ Վերջում առաջարկում է սկսել երկու բանից. աղջիկները թող մարմինը ծածկող լայն ու երկար հագուստ կրեն, տղամարդիկ թող չհայհոյեն։
Նույն գրության մեջ կարդում ենք՝ անտարբեր մարդուն վախեցնելով դժվար է փոխել։ Մի քանի պարբերություն առաջ այս հարցն էր. «Հաջորդն ի՞նչ կլինի եթե չլսենք ու չփոխենք մեր վարքը»։
Սեպտեմբերի 5-ին Սամվել դպիր Գրիգորյանը գրել էր. «Մենք չենք կարող պնդել»։ Խոսքը հարվածը հատուկ աստվածային պատիժ կամ միանշանակ գերբնական նշան համարելու մասին էր։ Դրա մեջ ինքնաքննության ու ապաշխարության առիթ տեսնում էր։ Մեղավորի անուն չէր տալիս։ Հիշեցնում էր Սիլովամի աշտարակը։
Ղուկասի Ավետարանում այդ աշտարակը փլվել է տասնութ մարդու վրա ու սպանել նրանց։ Հիսուսը հարցնում է՝ նրանք Երուսաղեմի մյուս բնակիչներից ավելի՞ մեղավոր էին։ Պատասխանում է՝ ո՛չ։ Ապա խոսքն ուղղում է իրեն լսողներին. եթե չապաշխարեն, իրենք էլ կկորչեն։ Զոհվածներին մյուսներից ավելի մեղավոր չի համարում։ Ապաշխարելու կոչն ուղղում է ողջերին։
Այդ դրվագից անմիջապես առաջ Հիսուսին պատմում են Պիղատոսի սպանած գալիլեացիների մասին։ Նրանց արյունը խառնվել էր զոհաբերված կենդանիների արյանը։ Կրկին հարց է հնչում՝ սպանվածներն ավելի՞ մեղավոր էին։ Պատասխանը չի փոխվում։ Հիսուսի առջև կանգնած մարդիկ կենդանի են, և նրա խոսքը նրանց է ուղղված։
Խաչվերացի գրության մեջ հիշատակված են նաև Երուսաղեմի տաճարի երկու կործանումները։ Հին Կտակարանը պատմում է Նաբուգոդոնոսորի օրոք բաբելոնյան զորքի այրած տաճարի մասին։ Երկրորդ տաճարը կործանվեց մեր թվարկության 70 թվականին՝ հռոմեական պաշարման ժամանակ։ Ղուկասի Ավետարանում այդ ավերումը դեռ սպասվում է. Հիսուսը կանխասում է այն։ Բայց նախ մոտենում է քաղաքին, տեսնում այն ու լաց լինում։ Հետո է խոսում պաշարման, տապալվող քարերի ու չճանաչված այցելության մասին։
Թշնամին շրջապատելու է Երուսաղեմը, նեղելու է բոլոր կողմերից, քանդելու է այն։ Քաղաքի հետ կանխասացության մեջ հիշատակվում են նրա զավակները։ Այս խոսքերից հետո Հիսուսը մտնում է տաճար ու դուրս հանում վաճառողներին։
Գրությունը մեջբերում է նաև Պողոսի խոսքը՝ դուք Աստծու տաճարն եք։ Կորնթացիներին ուղղված նամակում Պողոսը մինչ այդ գրում է նրանց վեճերի մասին։ Մեկն իրեն Պողոսինն է համարում, մյուսը՝ Ապողոսինը։ Նա հիշեցնում է՝ ինքը տնկել է, Ապողոսը ջրել, Աստված է աճեցրել։ Հետո անցնում է շինությանը, հիմքին, դրա վրա կառուցողների աշխատանքին։ Իրար հետ մրցող այդ մարդկանց միասին է տաճար անվանում։
Հիմքի վրա կարելի է դնել ոսկի, արծաթ, թանկարժեք քարեր, փայտ, խոտ, ծղոտ։ Կրակը փորձելու է յուրաքանչյուրի կառուցածը։ Պողոսը զգուշացնում է՝ ամեն մեկը թող նայի, թե ինչպես է կառուցում։ Քիչ անց վիճող կորնթացիներին հիշեցնում է՝ Աստծու Հոգին նրանց մեջ է բնակվում։
Հակոբոսի նամակում ժողով են գալիս երկու մարդ։ Մեկը ոսկե մատանի ունի, շքեղ հագուստ։ Աղքատը կեղտոտ շորերով է։ Առաջինին լավ տեղ են տալիս։ Երկրորդին ասում են՝ կանգնիր կամ նստիր ոտքերիս մոտ։ Մարդկանց տեղը որոշել էին նրանց հագուստով։
Նույն նամակում մի մարդ հագուստ ու օրվա սնունդ չունի։ Նրան ասում են՝ գնա խաղաղությամբ, տաքացիր, կշտացիր։ Անհրաժեշտը չեն տալիս։ Հակոբոսը հարցնում է՝ այդ խոսքից ի՞նչ օգուտ։ Հաջորդ գլխում գրում է բերանի մասին. նույն լեզվով օրհնում են Աստծուն և անիծում նրա նմանությամբ ստեղծված մարդկանց։
Սևանավանքի երկու եկեղեցիների կառուցման համար միջոցներ էր տվել Մարիամ իշխանուհին՝ Աշոտ Բագրատունու դուստրը։ Սուրբ Առաքելոցն ու Սուրբ Կարապետը 874 թվականին կառուցել էր Մաշտոց Եղիվարդեցին։ Վանքի եկեղեցական պատմությունը Մարիամի շինարարական ուխտը կապում է վաղամեռիկ ամուսնու հիշատակի հետ։ Այն ժամանակ այստեղ կղզի էր։ Վանքը նաև Մարիամաշեն էին կոչում։
Դարերի ընթացքում երկու եկեղեցիներն էլ նորոգվել են։ Վանքը 1930-ականներին փակվել է, 1990-ին վերադարձվել Հայ եկեղեցուն։ Տեր Մինասն այս սեպտեմբերին հիշեց նաև յոթից ութ տարի առաջվա հարվածը. կայծակը վնասել էր Սուրբ Առաքելոցի խաչի տակի քարը։ Այս անգամ վնասվել էր Սուրբ Կարապետը։
Հարվածն ընդունող բարձր կետից հոսանքը պիտի անվտանգ ճանապարհ ունենա դեպի հող։ Դրա համար հաղորդիչներ, միացումներ ու հողանցում են պետք։ Համակարգը չի կանխում կայծակի հարվածը։ Հոսանքի համար ուղի է ապահովում, որ վնասի վտանգը նվազի։ Տեղում ստուգելու հարցեր կային՝ ընդունիչի վիճակը, հաղորդիչների միացումները, հողանցումը։ Վանահոր սեպտեմբերի 4-ի խոսքում այդ ստուգման արդյունքները չկային։
Տեր Մինասը հայտնել էր, որ ճարտարապետներն արդեն եկել ու գրանցել են վնասը։ Սպասում էին մասնագիտական ուսումնասիրությանը և վնասի վերջնական գնահատականին։ Դրանցից հետո եկեղեցին պիտի վերականգնեին։ Վանահայրը զրույցն ավարտել էր այդ հավաստիացմամբ։
Սուրբ Կարապետի վնասված գմբեթը ժամանակավորապես ծածկել էին, որ անձրևաջուրը ներս չլցվի։
