Հայկ Սարգսյանի քաղաքական տխուր ճակատագիրը՝ «Շիշ բռնողից» մինչև «ՔՊ-ից հեռացված»

Հայկ Սարգսյանը պնդում է, որ կուսակցության ներսում իր դիրքը խարխլվեց այն բանից հետո, երբ խոսեց անտառահատումների, ավազի գողության և առցանց խաղամոլության հարկերի մասին։ ՔՊ-ն նրա վարքագիծն ու հայտարարություններն էր քննում։ Վերջնական որոշման պաշտոնական տեքստում այդ ամենից ոչ մեկը չկար։

7 ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԱՆՆԱ ՍԱՐԳՍՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՄԵԿՆԱԲԱՆ 

Հոկտեմբերի 6-ի երեկոյան «Քաղաքացիական պայմանագրի» կայքում երեք նախադասություն հայտնվեց։ Առաջինում գրված էր, որ վարչության նիստը վարել է Նիկոլ Փաշինյանը։ Երկրորդում՝ Հայկ Սարգսյանն ու Ավետիք Օրդյանը հեռացվել են կուսակցությունից։ Երրորդում՝ քննարկվել են այլ օրակարգային հարցեր։

Հեռացման հիմքը չէր հրապարակվել։ Չկար կարգապահական եզրակացություն, քվեարկության թիվ կամ մի նախադասություն այն մասին, թե նիստում ինչ էր ասել Սարգսյանը։ Կայքը հաղորդագրությանը կցել էր քսան լուսանկար։ Դրանցում նա նստած էր սեղանի շուրջ, հետո խոսում էր։ Ութ տարի առաջ նույն մարդու կողքով քայլում էր Հայաստանի ճանապարհներին՝ ջրի շիշը ձեռքին։

2019 թվականի հուլիսի 9-ին Սարգսյանը լրագրողների առաջ դեռ փորձում էր պոկել իրեն կպած անունը։ «Լավ եմ արել, շիշ եմ բռնել»,— ասաց նա։ Հետո թվարկեց այն, ինչ տեսախցիկը չէր պահել։ Մեքենա էր վարել։ Բարիկադ էր կառուցել։ 2017-ի ընտրությունների ժամանակ հոսանք ու բարձրախոս էր գտել։ Հեղափոխության օրերին մարդիկ ժամերով քայլել էին, ջուր էին խմել, շիշը մնացել էր իր ձեռքին։ Լուսանկարում երևացել էր հենց դա։

Նա այդ օրը վիրավորված էր խոսում։ Ասում էր՝ փողոց դուրս գալիս հրաժեշտ էր տալիս ծնողներին, որովհետև չգիտեր՝ երեկոյան ինքնուրո՞ւյն կվերադառնա, թե՞ իրեն տուն կբերեն։ Երևանի կենտրոնում տասը զոհի հիշողությունը դեռ մոտ էր։ Նրա պատմած մեքենան, լարը, բարձրախոսը, գրպանից արված ծախսը մականուն չդարձան։ Շիշը դարձավ։

Պաշտոնական կենսագրությունը դրանից երկար էր։ Հայկ Զարեհի Սարգսյանը ծնվել էր 1992-ին, ծառայել բանակում, ավարտել Տնտեսագիտական համալսարանը, ավտոմեքենաների ընկերություն հիմնել։ 2013-ին նա «Քաղաքացիական պայմանագիր» հանրային-քաղաքական միավորման հիմնադիր անդամներից էր, 2015-ին՝ արդեն կուսակցության անդամ։ 2017-ին ղեկավարել էր «Ելք» դաշինքի նախընտրական շտաբը։ 2018-ին միացել էր «Իմ քայլին», հետո նշանակվել Պետական վերահսկողական ծառայության պետի տեղակալ։ 2019-ին մտել էր Ազգային ժողով։ 2021-ին կրկին ընտրվել էր՝ ՔՊ-ի համապետական ցուցակով։ Այդ ամբողջ ճանապարհից մարդկանց հիշողության մեջ առաջ էր ընկել մեկ առարկա։

ՔՊ-ի հետ բաց ճեղքը սկզբում շատ հանգիստ տեսք ուներ։ 2024 թվականի դեկտեմբերի 12-ին կուսակցությունը հաղորդեց, որ Նախաձեռնող խմբի նիստի թեման ինքնաքննադատությունն էր։ Հայկ Սարգսյանը զեկույց էր ներկայացրել, հետո պատասխանել հարցերին։ Կայքում դրված էր երեսունմեկ լուսանկար և երկու կարճ նախադասություն։ Թե ինչի մասին էր զեկույցը, չէր գրվել։

Մեկ ամիս անց խորհրդարանի միջանցքում նա բացեց թեմայի մի մասը։ Ասաց, որ խոսել է ապօրինի անտառահատումների մասին, դիմել Քննչական կոմիտե և գլխավոր դատախազին։ 2026-ի սեպտեմբերին թվարկեց հինգ հարցերից երեքը՝ քրեական ենթամշակույթի տարածում, ավազի գողություն, Տավուշի անտառահատումներ։ Իր պատմելով՝ կուսակիցներից իրեն զգուշացրել էին, որ այդ ելույթը կարող է վերջինը լինել։ Նա հիշեցրեց նաև, որ Տավուշի մարզպետը Փաշինյանի քավորն էր, շրջակա միջավայրի այն ժամանակվա նախարարը՝ սանիկը։ Այդ նիստից հետո, ասում էր նա, կուսակիցների հետ հարաբերությունները փչացան։

Կուսակցության ներսում արդեն կար նաև կարգապահական վարույթ։ Սարգսյանի պատմելով՝ նյութերում ներառվել էին եղբոր՝ առանց անցաթղթի խորհրդարան մտնելը, օգնականի վեճը անվտանգության աշխատակցի հետ և իր վարած մեքենայի օպերատիվ համարանիշը, որի փաստաթուղթը չէր թարմացվել։ Այդ դրվագների կողքին կար ավելի թանկ ու ավելի զգայուն թեմա՝ առցանց խաղամոլությունը։

Սարգսյանի խոսքով՝ Ալեն Սիմոնյանի հետ առաջին լուրջ բախումը սկսվել էր դեռ 2019-ին։ Սիմոնյանի նախագիծը սահմանափակում էր բուքմեյքերական գրասենյակները։ Սարգսյանը հարցնում էր՝ ինչո՞ւ սահմանափակումը չի հասնում հեռախոսի մեջ գտնվող հավելվածին։ Իր ստացած տվյալներով՝ խաղադրույքների մեծ մասը կատարվում էր առցանց։ Փակ գրասենյակի փոխարեն խաղացողի ձեռքում մնում էր բաց հեռախոսը։

2024-ին նա նույն ոլորտին վերադարձավ հարկային թվերով։ Պնդում էր, որ տարեկան խաղադրույքների շրջանառությունը հարյուրավոր միլիարդներից հասել է ավելի քան վեց տրիլիոն դրամի։ Առաջարկում էր լրացուցիչ հարկ, որը, իր հաշվարկով, տարեկան մոտ յոթանասուն միլիոն դոլար կբերեր բյուջե։ 2025-ի փետրվարին հանձնաժողովի նիստում խոսակցությունը կոշտացավ։ Գործընկերները հարցնում էին հաշվարկների, հարկի չափի և այն վտանգի մասին, որ ընկերությունները բեռը կարող են տեղափոխել խաղացողների վրա։ Սարգսյանը հայտարարեց՝ նախագիծը հետ չի քաշելու։ Հանձնաժողովը դրական եզրակացություն տվեց։

Գարնանը Ալեն Սիմոնյանի դիմումով ՔՊ-ն նրա նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցեց և խիստ նկատողություն հայտարարեց։ Քվեարկությունից առաջ Սարգսյանն էլ դիմում ներկայացրեց Սիմոնյանի դեմ։ Կուսակցության վերահսկող հանձնաժողովը նրան երկու անգամ հրավիրել էր բացատրություն տալու։ Այդ օրերին նա երկրում չէր եղել։ Հանձնաժողովը Սիմոնյանի դեմ վարույթ սկսելու հիմք չգտավ։ Սարգսյանը հետագայում ասաց, որ ընթացակարգը ճիշտ չէր ներկայացվել, և իր պատժի իրական պատճառը խաղային հարկի նախագիծն էր։ ՔՊ-ի հրապարակային բացատրության մեջ հիշեցվում էր կանոնադրական պահանջը՝ քննարկման մյուս մասնակիցների հանդեպ հարգալից վերաբերմունք պահպանել։

2025 թվականի դեկտեմբերի 17-ին վարչությունը չհաստատեց Սարգսյանի թեկնածությունը 2026-ի ընտրական ցուցակի համար։ Որոշումը նրան փոխանցել էին վարչության անդամներից մեկի միջոցով։ Հիմնավորում չէր ստացել։ Նա ասաց՝ բողոքարկելու է, քանի որ ուզում է օգտագործել կուսակցականի իր իրավունքը։ Նորից հիշեց խաղային ոլորտի հարկերը և ասաց, որ իր գործունեությամբ որոշ մարդկանց «ցավացրել» է։ Մի քանի շաբաթ անց խոսքն արդեն փոխվել էր։ Ասում էր՝ ցուցակում լինելու ցանկություն չունի, Փաշինյանի հետ հանդիպելու կարիք էլ չի տեսնում։

Ապրիլի 14-ին նրա զինծառայության նախագիծը չմտավ Ազգային ժողովի նստաշրջանի օրակարգ։ Երեք պատգամավոր կողմ քվեարկեց, հիսունյոթը՝ դեմ, վեցը ձեռնպահ մնաց։ Սարգսյանը ամբիոնից խոստացավ շարունակել քննարկումները կառավարության և պաշտպանության նախարարության հետ։ Հուլիսին, երբ պատգամավորական ժամկետն ավարտվում էր, դեռ ասում էր, որ ընդդիմություն չի գնալու։ Ալեն Սիմոնյանի հետ հարաբերությունները «նորմալ» էր անվանում․ կհանդիպեն՝ կբարևեն։ Դուռը փակվում էր փուլերով։ Ամեն փուլի մոտ նա դեռ մեկ նախադասություն էր թողնում ներս վերադառնալու համար։

Սեպտեմբերի 5-ի երկար հարցազրույցում այդ զսպվածությունը չկար։ Սարգսյանը պատմեց, որ պատերազմից հետո հաճախ էր շփվում Փաշինյանի հետ, բարձրաձայնում ոստիկանության ու անվտանգության համակարգի խնդիրները և նկատել էր, թե վարչապետն աստիճանաբար խուսափում է իրենից։ Իրեն էլ մեղադրեց՝ չափազանց ուղիղ խոսելու համար։ Հետո վերադարձավ ինքնաքննադատության նիստին, անտառահատումներին, Ալեն Սիմոնյանի հետ վեճերին, խաղային ընկերությունների ազդեցությանը և իր դեմ հարուցված կարգապահական գործին։ Նրա մի շարք պնդումներ ծանր էին։ Դրանց մի մասը հրապարակային ապացույցներով ամբողջությամբ չէր հաստատվում։

Վեց օր անց Փաշինյանը պատասխանեց կառավարության շենքում։ Սարգսյանի դիրքավորումն անվանեց քաղաքականության մեջ իր տեսած «ամենաանազնիվ դրսևորումներից մեկը»։ Ասաց, թե լարվածությունը սկսվել է դեռ 2018-ին՝ Սարգսյանի՝ օլիգարխ դառնալու հավակնությունից, որին ինքը խանգարել է։ Հիշատակեց ավազի հանքերի ապօրինի շահագործման, ապօրինի համարանիշների, Սևանի ափին գործունեության և խաղային ոլորտի մարդկանց հետ բանակցելու մասին պնդումներ։ Դրանք վարչապետի մեղադրանքներն էին։ Քննչական կոմիտեն քրեական վարույթի մանրամասներ չհայտնեց։ Գլխավոր դատախազությունն ավելի ուշ պարզաբանեց, որ Հայկ Սարգսյանը որևէ քրեական գործով մեղադրյալի կարգավիճակ չունի։

ՔՊ-ի ներսում ձևակերպումը կարճ էր։ Վերահսկող հանձնաժողովը քննում էր կուսակցության բարի համբավին վնասող վարքագիծն ու կուսակիցների հասցեին հնչեցված հայտարարությունները, որոնք կուսակցությունում համարում էին զրպարտչական։ Սեպտեմբերի 15-ի նիստում հարցը քննարկվեց։ Որոշում չեղավ։ Երեք շաբաթ անց Սարգսյանը նորից նստեց նույն վարչության առաջ։ Նա մասնակցեց նիստին և ելույթ ունեցավ։ Վարչությունը նրան հեռացրեց։

2019-ին նա երկար բացատրում էր՝ ինչու էր շիշը իր ձեռքին։ Ճանապարհը երկար էր, մարդիկ ջուր էին խմում, մեկը պիտի պահեր։ 2026-ին կուսակցությունը նրա հեռացման համար բացատրություն չտվեց։ Հաղորդագրության վերջին տողը սա էր․ «Քննարկվել են այլ օրակարգային հարցեր»։