Ուկրաինայի ԶՈւ-ն առաջին անգամ վիրավոր զինվորի է տարհանել առաջնագծից դրոնով. նա կես տարի մենակ սպասել էր փրկության և ինքն էր անդամահատել վնասված ոտքը
24 ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԱՐՏԱԿ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ
Նրան հասնելու երկու ցամաքային ռոբոտ ոչնչացվել էին։ Նոր հետևակային խումբ այլևս չուղարկեցին։ Փրկության օրը հրետանին խփում էր ռուսական դրոնավարների դիրքերին, շեղող սարքերը բացում էին նեղ միջանցք, իսկ Վլասենկոն ավերված դպրոցի մոտ ինքնուրույն մտավ տարհանման գոտու մեջ և փակեց կարաբինը։
Հոկտեմբերի 4-ի լուսաբացին մեծ սև վեցպտուտականը իջավ ավերված դպրոցի կաթսայատան մոտ։ Մարդատար խցիկ չուներ։ Բաց շրջանակի տակ կախված էր էլեկտրական ճախարակը, ճախարակից՝ կարաբինը։
Կոստյանտին Վլասենկոն դուրս սողաց կաթսայի տակ փորված նեղ տեղից։ Շարժիչները դեռ չէին լռել։ Նա մտավ դեղին տարհանման եռանկյան մեջ, փակեց կարաբինը, տեսախցիկին ձեռքով նշան արեց, հետո մատներով սիրտ կազմեց։ Վեց պտուտակները արագացան։ Երկու ոտնաթաթ չունեցող մարդը բարձրացավ մոտ յոթանասուն մետր։ Բարձրությունից չէր վախենում։ Գետից էր վախենում։ Լողալ չգիտեր։
Օդում նա անցավ մոտ տասնվեց կիլոմետր։ Այդ հատվածը տևեց մոտ քառորդ ժամ։ Թռիչքային գրանցման մեջ մնաց մեկ այլ թիվ՝ 1 ժամ 14 րոպե 36 վայրկյան և 62 կիլոմետր։ Ուկրաինացի հրամանատարները գործողությունը ներկայացրին որպես պատերազմի ընթացքում զինվորի առաջին հայտնի օդային դրոնային տարհանում։ Մինչև այդ թռիչքը Վլասենկոն առաջնագծում անցկացրել էր 491 օր։
Նա սիրում էր հիշեցնել իր ծննդյան ամսաթիվը՝ 7.7.77։ Մինչև բանակը Կրիվի Ռիհի հանքահարստացուցիչ կոմբինատում 130 տոննանոց ԲելԱԶ էր վարում։ Զինվորական փորձ չուներ։ Բանակում չէր ծառայել։ Գործարանից տարկետում ուներ, բայց ինքը գնաց հավաքագրման կետ և խնդրեց ծանուցագիր տալ։
2025 թվականի հունիսի սկզբին 30-րդ առանձին մեքենայացված բրիգադի կազմում նրան ուղարկեցին Կուպյանսկի ուղղություն։ Հունիսի 2-ին գնաց տարհանելու ընկերոջը, որի ոտնաթաթը վնասվել էր «Ծաղկաթերթ» տիպի հակահետևակային ականից։ Հաջորդ օրը մնաց նրա փոխարեն՝ «Վերտուն» կոչվող դիտակետում։ Փրկությունից հետո զորամասը նրա առաջնագծային շրջանը հաշվեց 491 օր։
«Վերտունը» ճանապարհի տակ անցկացված բետոնե ջրահեռացման խողովակ էր։ Զինվորները կողքից մուտք էին բացել, ներսում փոս խորացրել, փոքր խոհանոց սարքել։ Երկու ծայրերից հետևում էին տեղանքին։ Վլասենկոն այնտեղ մնաց ծառայակից «Բասկի»-ի հետ։ Դրոնները բերում էին ջուր, սնունդ, ռացիայի մարտկոցներ ու մանր իրեր։ Փոխարինումը չէր գալիս։
Աշնանը նրանց հասնելու ուղարկված երկու զինվոր զոհվեցին ճանապարհին։ Մարմինները բերելու գնացած ևս երկուսը նույնպես զոհվեցին։ Վլասենկոն ռացիայով խնդրեց այլևս մարդ չուղարկել։ Ասաց՝ թող ինքը զոհվի, քան իր հետևից նոր մարդիկ գան ու տեղ չհասնեն։
Նրանց բառապաշարում երկինքը «կեղտոտ» էր։ Փոքր հետախուզական սարքերը երկար կախվում էին վերևում։ Հարվածայինները սպասում էին շարժման։ Եթե զինվորը չէր նկատել դրոնը, դրոնը սովորաբար արդեն նկատել էր նրան։ Խողովակում անցկացրած ամիսներից հետո Վլասենկոյի ու «Բասկի»-ի մկանները թուլացել էին։ Հրամանատարը խորհուրդ էր տալիս վարժություններ անել, որ անհրաժեշտ պահին կարողանան վազել։ Փետրվարին երկուսն արդեն չորեքթաթ էին շարժվում։
2026 թվականի փետրվարի կեսին ձնհալը ջրով լցրեց խողովակը։ Գիշերը սառնամանիքը վերադարձավ։ Երկու զինվորն էլ թաց հագուստով սողացին դեպի մոտակա ավերված դպրոց։ Իրենց դրոնները չոր հագուստ ու սնունդ նետեցին։ Ռուսական հետախուզական սարքը նկատեց փաթեթները և գտավ մարդկանց։ Շուտով վերևից զինամթերք սկսեց ընկնել։
Վլասենկոյի ձախ ոտնաթաթն արդեն սառած էր։ Առաջին հարվածից գրեթե ցավ չզգաց։ Աջ ոտքը ոլորեց փլատակների, ամրանների ու կոտրված սալերի միջով սողալիս, երբ փորձում էր հասնել սննդի պարկին։
Փետրվարի 16-ին «Բասկի»-ն սողաց հերթական փաթեթի մոտ։ Ներսից երշիկ հանեց, վերադարձավ ու տեղավորվեց բետոնե սալի կողքին։ Վերևում նորից դրոն պտտվեց։ Մթության մեջ Վլասենկոն չկարողացավ գտնել ընկերոջ վերքը։ Լապտեր չուներ։ Ձեռքերին արյուն չէր տեսնում։ «Բասկի»-ն չէր խոսում։ Վլասենկոն նրան քաշեց դեպի իրեն և սպասեց լուսանալուն։ «Բասկի»-ն մինչև առավոտ չապրեց։ Այդ օրը լրանում էր նրա հիսուն տարին։ Վլասենկոն մենակ մնաց մինչև հոկտեմբերի 4-ը։
Առավոտյան նա ծածկեց մարմինը, հավաքեց ավտոմատը, վերմակն ու այն ամենը, ինչ կարող էր քարշ տալ։ Շուտով ռուսական դրոնը դիրքի մոտ փոքր բարձրախոս գցեց։ Ձայնագրությունը կրկնում էր. «Շիշ կամ բանկա դիր պատուհանին։ Սպիտակ լույսը քեզ դուրս կբերի։ Հետո՝ գերություն, փոխանակում և տուն»։
Դրանից հետո ծանր զինամթերք ընկավ դպրոցի վրա։ Փոշին փակեց տեսողությունը։ Ավազը ճռճռաց ատամների տակ։ Վլասենկոն հետո պատմում էր՝ հենց այդ ձայնից հասկացավ, որ դեռ կենդանի է։ Բարձրախոսը շարունակում էր աշխատել փլվող սալերի միջից։ Յուրաքանչյուր շրջանի վերջում նույն բառն էր՝ տուն։
Դպրոցի հին կաթսայի տակ նա գտավ մոտ 80×60 սանտիմետրանոց բացվածք՝ չուգունե ճաղերի ու ջեռուցման խողովակների մեջ։ Հաջորդ հարվածներից շենքի մի մասը նստեց։ Այդ նեղ հատվածը մնաց։ Վլասենկոն այնտեղից դուրս էր սողում փաթեթների հետևից, հետո վերադառնում և ռացիայով ասում, թե ինչ ձայներ է լսել, որտեղից է շարժվում տեխնիկան։
Ամեն ժամ նա սպասում էր մյուս դիտակետերի «չորս-հինգ-զրո» կարճ զեկույցին։ Խոսակցությունը մոտ մեկ րոպե էր տևում։ Հետո ռացիան նորից լռում էր։
Դրոնները բերում էին ջուր, սնունդ, հակաբիոտիկներ, բետադին, հակաբորբոքային ու ցավազրկող դեղեր, ծխախոտ, թեյ, քաղցրավենիք, լիցքավորված արտաքին մարտկոցներ։ Փաթեթը չհասներ՝ հաջորդն էին ուղարկում։ Կինը՝ Տետյանան, փաթեթներից մեկով ուղարկել էր Սթիվեն Քինգի «Օտարականը» վեպը։ Վլասենկոն այն կարդում էր կաթսայի տակ։ Այդ ընթացքում բաց թողեց դստեր՝ Քրիստինայի ավարտական հանդեսը, հետո՝ հարսանիքը։ Ռացիայի մյուս ծայրում հրամանատարները կրկնում էին, որ ելք են փնտրում։
Ապրիլին մեռած ձախ ոտնաթաթը վերջնականապես անջատվեց։ Աջ սրունքը վնասված ու ոլորված էր, ոսկորը դուրս էր եկել մաշկից։ Ոտնաթաթը քարշ էր գալիս հետևից և յուրաքանչյուր սողալու ժամանակ նորից պոկում հյուսվածքը։
Մայիսին Վլասենկոն ոտնաթաթը դրեց աղյուսի վրա և վերցրեց պահածո բացելու բութ դանակը։ Արցունքները հոսում էին։ Մարմինը չէր ենթարկվում։ Նա շարունակում էր կտրել։ Հետո դրեց տուրնիկետ, արյունահոսությունը թուլանալուց հետո՝ սեղմող վիրակապ, և ազատեց տուրնիկետը։ Ռացիայով հրամանատարին ասաց, որ իրեն կարելի է շնորհավորել. հարթաթաթություն ու 44 համարի կոշիկ այլևս չունի։
Երկու ոտնաթաթերն էլ նա դուրս էր նետել պատուհանից։ Երբ եղանակը տաքացավ, հերթական պարկի հետևից սողալիս այնտեղ խոշոր նարնջասև թիթեռներ տեսավ։ Իր հաշվով՝ մոտ երկու հարյուր։ Հետո պատմելիս ավելացրեց, որ չգիտի՝ ինչու հենց դա հիշեց։
Ցամաքային ելքը փակ էր։ Օսկիլի ձախ ափից դուրս տանող ուղին անցնում էր ականապատ հատվածներով, ռուսական հետևակային խմբերի ու մշտապես հերթապահող դրոնների տեսադաշտով։ Երկու ռոբոտային հարթակ փորձեցին հասնել Վլասենկոյին։ Երկուսն էլ ոչնչացվեցին։ Վլասենկոն արդեն խնդրել էր իր հետևից նոր մարդկանց չուղարկել։ Երկրորդ մեքենայացված գումարտակի հետախուզության պետը՝ «Ալեքսը», սկսեց հավաքել օդային տարհանման պլանը։
«Հևի Շոթ Այուդագ-6»-ը «Գուրզուֆ Դիֆենս» ընկերության ծանր ճակատային բեռնափոխադրող հարթակն էր։ Վեց շարժիչ, սև բաց կմախք, էլեկտրական ճախարակ, մինչև 130 կիլոգրամ բարձրացնելու փորձարկված կարողություն։ 2024 թվականի փորձարկումներից մեկի ժամանակ սարքի գլխավոր նախագծողն ինքն էր բարձրացել օդ։ Հիմա այն պետք է մոտ յոթանասուն կիլոգրամ կշռող Վլասենկոյին տաներ տասնվեց կիլոմետր։
Գաղափարից մինչև թռիչք անցավ մոտ կես տարի։ Գործողությանը միացան 30-րդ մեքենայացված և 92-րդ գրոհային բրիգադների, 10-րդ բանակային կորպուսի ու «Գուրզուֆ Դիֆենսի» խմբերը։ Պլանավորումը երկու ամիս տևեց, վերջին նախապատրաստությունը՝ յոթ օր։ Մոտ տասնհինգ զինծառայող հաշվում էին հիմնական երթուղին, մարտկոցների փոխման կետերը, շեղող դրոնների ուղղությունները և վթարային վայրէջքի տեղերը։
Ինժեներները սարքին ամրացրին ճախարակ ու «Պեցլ Պիթագոր» տարհանման եռանկյուն։ Վլասենկոն բաց տարածքում պետք է ինքնուրույն մտներ գոտու մեջ, կարաբինով կապվեր ճոպանին և ամբողջ թռիչքը մնար կիսանստած դիրքում։ Կարաբինը սխալ փակվեր՝ նա կընկներ։
Թռիչքից մեկ օր առաջ սովորական մատակարարման փաթեթով նրան իջեցրին գոտին, կարաբինները և հեռախոս՝ ներբեռնված տեսանյութով։ Օպերատոր «Չոռնին» ձեռքով հրահանգ էր գրել ուկրաիներեն ու ռուսերեն։ Վլասենկոն նեղացել էր, որ հրահանգը նաև ռուսերեն էր։ «Չոռնին» պատասխանել էր՝ որտեղից իմանար, թե կաթսայի տակ մնացած մարդն ինչ լեզվով է խոսում։ Այդպես առաջին անգամ խոսեցին իրար հետ։
Գործողության առավոտյան մառախուղ չկար։ Հաջորդ օրերին էլ չէր սպասվում։ Հրամանատարները ընտրեցին լույսի ու մթության սահմանը։ Երեք «Վամպիր» ծանր դրոն տարբեր ուղղություններով բարձրացան և իրենց վրա քաշեցին ռուսական հակադրոնային խմբերի ուշադրությունը։ «Աութել» փոքր սարքը կողքից հետևում էր «Այուդագին»։ «Լաքի Սթրայքը» պատրաստ էր խոյահարել մոտեցող հետախուզական կամ հարվածային դրոնը։
Տեսախցիկով ղեկավարվող չորս հարվածային դրոնների անձնակազմերը, խոշոր թևավոր սարքերն ու հրետանային հաշվարկները մոտ երկու ժամ խփում էին ռուսական դրոնավարների հայտնի դիրքերին։ Ռադիոէլեկտրոնային պայքարի համակարգը տեղադրված էր հենց «Այուդագի» վրա։ Կապը պահում էին «Սթարլինքով»։ Ձախ ափին սպասում էին վթարային տարհանման խմբերն ու ցամաքային ռոբոտները, եթե սարքը հարկադրված նստեր։
«Այուդագը» նախ հասավ միջանկյալ կետ։ Այնտեղ փոխեցին մարտկոցները։ Հետո թռավ դեպի դպրոց։ Վլասենկոն շարժիչների լրիվ կանգին չսպասեց և սկսեց սողալ սև շրջանակի տակ։ Տեսախցիկում երևաց, թե ինչպես գտավ գոտին, փակեց կարաբինը և մատներով սիրտ ցույց տվեց։ Օպերատորը բարձրացրեց սարքը։
Քամին հարվածեց դեմքին։ Պաշտպանիչ ակնոց չէին ուղարկել։ Ականջակալները նա չհասցրեց դնել, և դրանք ամբողջ ճանապարհին մնացին վզին։ Քամուց աչքերից արցունք էր հոսում։ Ստորև անցավ Օսկիլը։
Վլասենկոն հետո ասաց՝ անտառում ընկնելուց չէր վախենում։ Գետն էր վախեցնում։ Լողալ չգիտեր, իսկ առանց ոտնաթաթերի ջրում չէր կարող շարժվել։ Ուղեկցող «Վամպիրներից» մեկը ռուսները խոցեցին։ «Այուդագը» շարունակեց թռիչքը և մոտ քառորդ ժամ անց նստեց միջանկյալ դիրքում։
Այնտեղ զինվորները Վլասենկոյին անջատեցին ճախարակից և դրեցին «Խաղաղարար» ցամաքային ռոբոտի վրա։ Բեռնախցիկը նախապես ծածկել էին ներքնակներով։ Ռոբոտը ութ կիլոմետր անցավ անճանապարհ տեղանքով։ Ապահով գոտում նրան տեղափոխեցին մեքենա, հետո՝ կայունացման կետ և Խարկիվի հիվանդանոց։ «Այուդագը» նոր մարտկոցներով վերադարձավ բազա։
Բժիշկները մի քանի վիրահատություն արեցին։ Վերքերի վրա նոր հյուսվածք էր ձևավորվել։ Ծանր թարախային վարակ ու մահացու բարդություններ չկային։ Օդից հասցված հակաբիոտիկները, բետադինն ու հակաբորբոքային դեղերը ամիսներ շարունակ զսպել էին վարակը։ Հաջորդ փուլը վերականգնումն ու պրոթեզավորումն էր։ Վլասենկոն ուզում էր տուն հասնել, գրկել դստերը և առաջին անգամ հանդիպել նրա ամուսնուն։
Գործողությունից հետո 92-րդ գրոհային բրիգադի զինծառայողներից մեկը թվարկեց իրենց բացթողումները։ Պարանոցը քամուց պաշտպանող կտոր չէին տվել։ Պաշտպանիչ ակնոց էլ չկար։ Կաթսայի տակ գրեթե ութ ամիս անցկացրած մարդը բաց տարածքը նորից տեսավ յոթանասուն մետր բարձրությունից։ Արցունքները քամուց էին։ Ականջակալները մինչև վայրէջք կախված մնացին վզից։
