Երկար սպասված վավերագրական գլուխկոտրուկը խարդախ Էլիզաբեթ Հոլմսի մասին. ռեժիսոր Նեյթան Ֆիլդերը փորձում է հասկանալ իր հերոսուհուն, իսկ Հոլմսը փորձում է արդարանալ Ամերիկայի առաջ
Հոլմսը ասում է՝ երբեք չի ստել։ Դատարանը նրան մեղավոր է ճանաչել ներդրողներին խաբելու համար։ Նեյթան Ֆիլդերը գրեթե երեք ժամ նստում է այդ երկու պնդումների արանքում, իսկ չնկարահանված խոսակցությունները հետո վերականգնում է դերասանների միջոցով։
19 ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԱՇՈՏ ՊՈՂՈՍՅԱՆ, ԼՈՍ ԱՆՋԵԼԵՍ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԱՄՆ ԹՂԹԱԿԻՑ
Բանտ մտնելուն մնացել էր 34 օր։ Բիլի Էվանսը հեռախոսով ասում էր՝ ոչ ոք իրականում չգիտի, թե ով է Էլիզաբեթը։ Մի քանի կադր անց նա խոհանոցում վերցրեց Հոլմսի ձեռքից հում ձվով ամանը։ Իրեն դուր չէր գալիս, թե կինը ինչպես էր խառնում։ Նեյթան Ֆիլդերը նկատեց շարժումը և հարցրեց՝ ինչո՞ւ վերցրիր։ Էվանսը բացատրեց, թե ինչպես է պետք ձու խառնել։ Կադրում մնաց ձեռքը։
2023 թվականի ապրիլն էր։ Էլիզաբեթ Հոլմսը, Բիլի Էվանսը և նրանց երկու փոքր երեխաները բնակվում էին Կալիֆոռնիայի Դել Մար քաղաքի ծովափնյա վարձակալած տանը։ Մայիսի 30-ին Հոլմսը պիտի ներկայանար Տեխասի Բրայան քաղաքում գտնվող կանանց դաշնային բանտային ճամբար։ Մինչ այդ զույգը դիմել էր «Էյ-24» ստուդիային։ Ուզում էին նկարահանել իրենց պատմությունը։ Էվանսն առաջարկում էր «արմատական բացություն»։ Հոլմսը խոստանում էր չթաքցնել ոչինչ։
Լենս Օփենհայմի և Նեյթան Ֆիլդերի «Դուք կարող եք տեսնել ամեն ինչ» ֆիլմը ԱՄՆ-ի կինոթատրոններ հասավ 2026 թվականի հոկտեմբերի 16-ին։ Տևողությունը՝ երկու ժամ 55 րոպե։ Նկարահանումները երեք տարի գաղտնի էին մնացել։ Առաջին իսկ օրերից խումբը փորձում էր հասկանալ, թե ինչու են այս մարդիկ իրենց վերջին ազատ շաբաթները տալիս տեսախցիկին։ Էվանսը կրկնում էր՝ «արմատական բացություն»։ Հարցը մնում էր։
Ֆիլդերը սկզբում հրաժարվեց այնտեղ գիշերել։ Քսան օր անց տեղափոխվեց հյուրատուն։ Մահճակալին ներքնակի տակդիր կար, ներքնակ չկար։ Հետո բերեցին ներքնակը։ Սավան ու վերմակ չկային։ Նա քնում էր այդպես, ականջակալներով լսում տան խոսակցությունները, հարցեր տալիս խոհանոցում, հյուրասենյակում, զույգի ննջարանում։ Ֆիլդերի նախորդ գործերում մարդիկ դերասանների հետ փորձել էին իրենց սպասվող խոսակցություններն ու կյանքի դժվար պահերը։ Նրանց բնակարանների ու բարերի կրկնօրինակները կառուցվել էին բեմում։ Դել Մարում կրկնօրինակ պետք չէր։ Բեմը պատրաստ էր։
Հոլմսը 19 տարեկան էր, երբ 2003-ին հիմնադրեց «Թերանոսը»։ Խոստումը փոքր էր հնչում՝ մեկ մատի ծակոց։ Մի քանի կաթիլ արյուն։ Տասնյակ կամ հարյուրավոր հետազոտություններ։ Արագ պատասխան՝ առանց մեծ լաբորատոր սարքերի։ Ընկերությունը ներդրողներից հավաքեց ավելի քան 700 միլիոն դոլար։ 2014-ին այն գնահատվում էր մոտ ինը միլիարդ։ Ներդրողներին ասում էին, որ փոքր սեփական վերլուծիչը կարող է կատարել համապարփակ հետազոտություններ և արդեն օգտագործվել է Աֆղանստանի ռազմադաշտում։
Կարգավորողների փաստաթղթերն ու դատարանի նյութերը ուրիշ բան էին ասում։ Սեփական սարքը կարողանում էր անել սահմանափակ թվով թեստեր։ Հիվանդների նմուշների մեծ մասը մշակվում էր փոփոխված կամ սովորական առևտրային անալիզատորներով։ Պաշտպանության նախարարությունը սարքը ռազմադաշտում չէր կիրառել։
2015-ին «Ուոլ Սթրիթ Ջորնալի» հրապարակումները բացեցին ընկերության ներսը։ «Թերանոսը» փլվեց։ 2022 թվականի հունվարին երդվյալ ատենակալները Հոլմսին մեղավոր ճանաչեցին ներդրողներին խաբելու դավադրության մեկ և էլեկտրոնային փոխանցումներով խարդախության երեք կետերով։ Հիվանդներին խաբելուն վերաբերող չորս կետերով նա արդարացվեց։ Ներդրողների վերաբերյալ ևս երեք կետով ընդհանուր որոշում չեղավ։ Նոյեմբերին դատավորը նշանակեց 135 ամիս՝ տասնմեկ տարի և երեք ամիս ազատազրկում։ 2025-ին վերաքննիչ դատարանը ուժի մեջ թողեց դատավճիռը և Հոլմսի ու Ռամեշ «Սանի» Բալվանիի համար սահմանված 452 միլիոն դոլարի համատեղ հատուցումը։
Դել Մարի տան ներսում այդ կետերն ու ամիսները հազվադեպ էին հնչում։ Հոլմսը կրծքով կերակրում էր փոքրիկին, խաղում մյուս երեխայի հետ, գրում հուշագրության առաջին գլուխը, զանգում ու ճշտում՝ ինչ կարելի է տանել բանտ։ Էվանսը կողքի սենյակում զանգահարում էր մարդկանց՝ փոքր քանակի արյունով էժան հետազոտության գաղափարին վերադառնալու համար։ Նա ասում էր՝ «Թերանոս 2.0»։ Խոսակցության մեջ կային լազերներ, արհեստական բանականություն, նոր ներդրողներ։ Հին ընկերությունը դեռ չէր հեռացել դատարանի թղթերից, իսկ նոր տարբերակն արդեն հեռախոսազանգերի մեջ էր։
Ֆիլդերը Հոլմսին հարցրեց՝ հանցանք գործե՞լ է։ Նա պատասխանեց, որ գիտի՝ չի գործել։ Հետո հարցրեց՝ երբևէ ստե՞լ է։ Հոլմսը չկարողացավ հիշել անգամ փոքր սուտ։ Հիվանդ ձևանալ։ Հանդիպումից խուսափել։ Ընկերոջը հանգստացնելու համար մի բան ասել։ Նա պնդեց՝ միշտ ասել է այն, ինչին հավատացել է։ Էվանսը հաստատեց, որ Էլիզաբեթն ազնիվ է։ Ավելացրեց՝ նա տարօրինակ է, սովորական մարդկանց պես չի մտածում։
Մի հին նախադասություն երկար վեճ բացեց. «Սարքը կարող է կատարել ցանկացած թեստ»։ Ֆիլդերը լսում էր դրա ուղիղ իմաստը՝ սարքը հիմա կարող է անել ցանկացած թեստ։ Հոլմսը «կարող է» բայը տանում էր ապագա. հենքը ունակ էր, առանձին հետազոտությունների քիմիական բաղադրիչները դեռ պիտի մշակվեին։ Ֆիլդերը միացրեց Էբոթի և Կոստելլոյի «Ո՞վ է առաջին բազայում» հայտնի տեսարանը, որտեղ «Ով»-ը նաև խաղացողի անունն է։ Հոլմսը կարծես չորսաց բառախաղը։
Օփենհայմի և օպերատոր Դեյվիդ Բոլենի խցիկը մոտենում էր այնքան, որ երևում էին աչքի խոնավությունը, շնչառության դադարը, մաշկի ծակոտիները։ Մտադրությունը չէր երևում։ Հոլմսը լաց էր լինում, ժպտում, երկար չէր թարթում, բառ էր փնտրում ու երբեմն նույն բառով փակվում։ Ֆիլդերը նստում էր շատ մոտ։ Սպասում էր։ Նույն հարցը տալիս էր նորից։ Դեմքը մեծանում էր։ Պատասխանը նույն հեռավորության վրա էր մնում։
Տանը ամենաշատը վիճում էին 2023 թվականի մայիսի 7-ի «Նյու Յորք Թայմսի» դիմանկարային հոդվածում տպված մի նախադասության շուրջ։ Հոլմսին վերագրվել էր խոսք իր մասին նկարահանված ֆիլմերի ու սերիալների դերասանների մասին. «Նրանք ինձ չեն մարմնավորում։ Նրանք մարմնավորում են իմ ստեղծած կերպարը»։ Հոլմսն ու Էվանսը ասում էին՝ նա նման բան չէր ասել։ Նրանք սովորաբար ձայնագրում էին լրագրողների հետ զրույցները և պնդում էին, որ ապացույց ունեն։ Ֆիլդերը խնդրեց ձայնագրությունը։ Չգտան։ Թերթը չփոխեց հրապարակված տարբերակը։ Տանը բազմաթիվ ձայնագրություններ կային։ Պետքականը չկար։
Էվանսը կանգնեցնում էր հարցազրույցները, երբ զրույցը գնում էր իրեն չցանկացած կողմը։ Նկարահանող խումբը կասկածեց, որ հյուրատունը կարող է գաղտնալսվել։ Սենյակները ստուգեցին հատուկ սարքով։ Սարքը ոչինչ չգտավ։ Կասկածը մնաց։ Տեսախցիկը նկարում էր տանտերերին։ Տանտերերը ձայնագրում էին լրագրողներին։ Ֆիլդերը ականջակալներով լսում էր տունը։
Մի երեկո նրանք ննջարանում բացեցին նոթբուքը և միացրին «Դրոփաութ» սերիալը։ Ամանդա Սեյֆրիդը էկրանին մարմնավորում էր Հոլմսին՝ խորը ձայնով, սև բարձր օձիքով հագուստով, հանրությանը ծանոթ շարժումներով։ Իրական Հոլմսը նայում էր նրան։ Շուտով լաց եղավ և խնդրեց անջատել։ Սենյակում մնացին երկու Էլիզաբեթները և նրանց միջև դրված նոթբուքը։
Մայիսի 30-ին մեքենան հասավ Բրայանի դաշնային ճամբար։ Տեսախցիկը կանգնեց այնտեղ, որտեղ սկսվում էին բանտի կանոնները։ Հոլմսը ներս մտավ։ Ֆիլմը երկու տարով առաջ անցավ և վերադարձավ Ամանդա Սեյֆրիդի մոտ։ Ֆիլդերը նրան ցույց տվեց նկարահանված նյութը, նաև այն պահը, երբ Հոլմսը դիտում էր իրեն։ Դերասանուհին նայում էր Հոլմսին, որը նոթբուքի էկրանին նայում էր Սեյֆրիդին։ Հետո Ֆիլդերը խնդրեց կրկին խաղալ Հոլմսին։
Սեյֆրիդի և Քրիստոֆեր Էբոթի մասնակցությամբ վերականգնվեց մի հանդիպում, որի պահին տեսախցիկները դեռ միացված չէին։ Ֆիլդերը, Օփենհայմը և «Էյ-24»-ի երկու ղեկավար հանդիպել էին զույգին։ Հոլմսը կարդացել էր հուշագրության առաջին գլուխը, հետո բարձրացել երեխաների մոտ։ Նրա գնալուց հետո Էվանսը պահանջել էր ֆիլմի ապագա շահույթից բաժին։ Փաստագրական ֆիլմի հերոսին վճարելը խմբի համար շահերի բախում էր ստեղծում։ Ստուդիան համաձայնել էր եկամտի բաժանման պայմանին։ Ֆիլդերը չգիտեր՝ Հոլմսը տեղյա՞կ էր, թե սենյակից դուրս գալը նախապես համաձայնեցված քայլ էր։
Բանտից հետո Էվանսի ձեռքում էր Հոլմսի լիազորագիրը։ Նա կառավարում էր նրա սոցիալական էջը և երբեմն գրում նրա անունով։ Էվանսը ասում էր, որ հրապարակումների մեծ մասը հիմնված է բանտից ուղարկված նամակների վրա։ Մինչ կալանավորվելը Հոլմսը թվայնացրել էր իր դեմքն ու մարմինը, որպեսզի երեխաների համար տեսանյութեր ստեղծվեն իր պատկերով։ Էվանսը քննարկում էր, թե նույն թվային պատկերը ինչպես օգտագործել նաև հրապարակային նախագծերում։ Տեխասում նա բժշկական թեստավորման նոր ընկերություն էր հիմնել։ Այն մարդը, որը խոհանոցում ուղղում էր, թե Հոլմսը ինչպես պիտի ձու խառնի, հիմա ուներ նրա լիազորագիրը, գաղտնաբառերը և թվային դեմքը։
Սեյֆրիդը Ֆիլդերի հետ գնաց Տեխաս՝ Էվանսի տուն։ Այդ պահին Հոլմսը զանգեց բանտից։ Նա մի քանի բառ փոխանակեց իրեն մարմնավորած դերասանուհու հետ։ Սեղանի շուրջ զրույցը սրվեց։ Սեյֆրիդը հարցրեց սոցիալական էջերի, փողի և վերահսկողության մասին։ Էվանսը խոսեց վստահությունից ու սիրուց։ Շուտով նկարահանող խմբի հարաբերությունը նրա հետ փլվեց։ Հոլմսին հասնելու համար խումբը կախված էր Էվանսից։ Նա էր կապը արտաքին աշխարհի հետ։
Ֆիլդերը Բրայան գնաց՝ Էվանսին նախապես չասելով։ Բանտում տեսախցիկ չէր թույլատրվում։ Այդ հանդիպումն էլ հետո խաղարկվեց։ Սեյֆրիդը հագավ Հոլմսի հագուստը, նստեց վերակառուցված այցելությունների սրահում և արտասանեց Ֆիլդերի հիշած պատասխանները։ Վերականգնված տեսարանում Հոլմսն ասում էր, որ շահույթի պայմանագրի բոլոր մանրամասները չգիտի և խոստանում էր խոսել Էվանսի հետ։ Նա խոսել էր պարտքի, երեխաների, իր զուգընկերոջ հանդեպ սիրո մասին։ Ձայնագրություն չկար։ Մնացել էր Ֆիլդերի հիշողությունը՝ Սեյֆրիդի դեմքով ու ձայնով։
Այդտեղ Սեյֆրիդը շրջվեց դեպի ռեժիսորը։ Ասաց՝ դու սկսել ես պաշտպանել նրան։ Ֆիլդերը պատասխանեց՝ փորձում է ճշգրիտ լինել։ Խոշոր պլաններում Հոլմսը երեխաների կողքին էր, Էվանսի հսկողության տակ, բանտի ճանապարհին։ Դատարանի թղթերը կադր չէին դառնում։ Սեյֆրիդը տեսավ այդ տարբերությունը և անուն տվեց՝ պաշտպանություն։
Վերջում էկրանին կարճ գրություն է հայտնվում. Բիլի Էվանսը հրաժարվել է շահույթի բաժնից։ Հետո վերադառնում է «Նյու Յորք Թայմսի» վիճելի նախադասությունը։ Թերթը շարունակում է պնդել, որ Հոլմսն ասել է այն։ Հոլմսի ու Էվանսի խոստացած ձայնագրությունը չի հայտնվել։ Էկրանին մնում են բառերը. «Նրանք ինձ չեն մարմնավորում։ Նրանք մարմնավորում են իմ ստեղծած կերպարը»։ Ձայնը չկա։
