«Դու իմ կինը կդառնաս», ասաց Վիսոցկին առաջին երեկոյան, իսկ հետո նրանց կյանքը բաժանեցին վիզաները, հիվանդանոցներն ու «07»-ը. Մարինա Վլադիի հիշատակին

Վիսոցկու համար նա եղել է սիրելի կին, առաջին լսողը, պաշտոնական դռներ բացող անուն և կորած մարդուն գտնելու վերջին հույսը։ Նրանց պատմությունը սկսվեց շղթաների զնգոցով և ավարտվեց գիպսով՝ Վլադիի ձեռքերի տակ, մահացած դեմքի վրա։

24 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ՍԱՐԳԻՍ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԹՂԹԱԿԻՑ 

2026 թվականի սեպտեմբերի 24-ի ընտանեկան հաղորդագրությունը կարճ էր։ Մարինա Վլադին մահացել էր 88 տարեկանում՝ իր տանը, հարազատների ու կենդանիների կողքին։ Մահվան պատճառը չէր նշվում։ Երեխաները նրա կյանքը կոչել էին երկար, գեղեցիկ ու լի։ Մի քանի ժամ անց ռուսալեզու լրահոսն արդեն ընտրել էր իր տարբերակը՝ «Մահացել է Վլադիմիր Վիսոցկու այրին»։

Վերնագիրը ճանաչելի էր։ Եվ անողոքորեն հարմար։ Այնտեղ տեղ չկար ութսունից ավելի ֆիլմերի, Օրսոն Ուելսի, Ժան-Լյուկ Գոդարի, Մարկո Ֆերերիի ու Բերտրան Տավերնիեի համար։ Տեղ չկար 1963 թվականի Կաննի մրցանակի համար։ Չկային Ալժիրի պատերազմի դեմ նրա ելույթները, հղիության արհեստական ընդհատման իրավունքը պահանջող «343-ի հռչակագրի» տակ դրված ստորագրությունը, փաստաթուղթ չունեցող ներգաղթյալների ու անօթևանների պաշտպանությունը։ Մնացել էր մոտ տասը տարի տևած ամուսնությունը։ Մահվան լուրում հենց այդ տարիներն առաջ անցան մնացած ամբողջ կյանքից։

Նա ծնվել էր 1938 թվականի մայիսի 10-ին Փարիզի մերձակա Կլիշիում՝ ռուս գաղթականների ընտանիքում։ Հայրը՝ Վլադիմիր Պոլյակովը, օպերային երգիչ էր։ Մայրը՝ Միլիցան, պարուհի։ Չորս քույրերն էլ բեմ գնացին։ Կատրին Մարինան հոր անունից վերցրեց Վլադի կեղծանունը։ Տասը տարեկանում արդեն կանգնել էր տեսախցիկի առաջ, տասնվեցում ստացել խոստումնալից դերասանուհուն տրվող մրցանակը։

1967 թվականի հուլիսին նա Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոն եկավ քսանիննամյա աստղի կարգավիճակով։ Ուներ երկու նախկին ամուսնություն, երեք որդի, Կաննի մրցանակ։ Խորհրդային հանդիսատեսը նրան ճանաչում էր «Կախարդուհին» ֆիլմից։ Տագանկայի թատրոն մտնելիս նա անհայտ դերասանի երկրպագու չէր։

«Պուգաչովի» պաշտոնական պրեմիերային դեռ չորս ամիս կար։ Բեմում փորձ էր։ Վիսոցկին խաղում էր փախուստի դիմած տաժանակիր Խլոպուշային։ Նետվում էր շղթաների վրա, գոռում, մետաղը զնգում էր։ Ֆրանսիական «Յումանիտե» թերթի մոսկովյան թղթակից Մաքս Լեոնը նրանց ներկայացրեց։ Վլադին հետո գրել է, որ փոքրահասակ, արտաքուստ աննկատ տղամարդը առաջին հայացքից իրեն չէր ցնցել։

Երեկոյան գնացին Թատերական գործիչների միության ռեստորան, հետո՝ Լեոնի բնակարան։ Վիսոցկին վերցրեց կիթառը։ Դեմքը փոխվեց, մարմինը հավաքվեց, ձայնը լցրեց սենյակը։ Այդ գիշերից Վլադիի հիշողության մեջ մնաց նաև նրա ուղիղ նախադասությունը. «Դու իմ կինը կդառնաս»։

Ամուսնության պալատ նրանք մտան երեք տարի անց։ Մինչ այդ Վիսոցկու երգերը շրջում էին տնային մագնիտոֆոնների ժապավեններով։ Թատրոնում նա խաղում էր, համերգներ տալիս, բայց ձայնասկավառակները քիչ էին, հեռուստատեսությունը՝ գրեթե փակ։ 1968-ին խորհրդային թերթերում սկսվեց նրա երգերի դեմ հարձակումը։ Համերգների թույլտվությունները մնում էին անկանխատեսելի։ Երկիրը ճանաչում էր նրա ձայնը։ Փաստաթղթերը՝ հազիվ։

1969-ին, հարբեցողության հերթական ծանր շրջանից հետո, Վիսոցկու մոտ ուժեղ զարկերակային արյունահոսություն սկսվեց։ Նրան հասցրին Սկլիֆոսովսկու ինստիտուտ և վերակենդանացրին։ Ավելի ուշ Ալլա Դեմիդովային պատմել էր, որ աչքերը բացելիս առաջինը տեսել է իր վրա խոնարհված Մարինայի դեմքը։ Ամուսնության վկայական չկար։ Հիվանդանոցի մահճակալի մոտ դա արդեն նշանակություն չուներ։

1970 թվականի դեկտեմբերի 1-ին նրանք մտան Գրիբոյեդովի անվան ամուսնության պալատ։ Մենդելսոնի քայլերգ չհնչեց։ Երկուսն էլ բարձր օձիքով սվիտեր էին հագել։ Վկաները Մաքս Լեոնն ու Վսևոլոդ Աբդուլովն էին։ Նախորդ ամուսնություններից միասին հինգ որդի ունեին։ Գրանցումը արագ ավարտվեց։ Հետո Զուրաբ Ծերեթելիի հրավերով մեկնեցին Թբիլիսի։ Փոքրիկ վկայականը մնաց երկու երկրների, երկու քաղաքների ու երկու աշխատանքի արանքում։

Առօրյայում նրանց ձեռքներին ավելի հաճախ անձնագիր էր, վիզայի թղթապանակ, ավիատոմս կամ հեռախոս։ Վլադին անդամագրվեց Ֆրանսիայի կոմունիստական կուսակցությանը։ Նրա պատմածով՝ հայտնի անունն ու կուսակցական տոմսը խորհրդային պաշտոնյայի սեղանի մոտ կարող էին օգտակար լինել։ Նա գնում էր վիզաների ու գրանցման վարչություն, դիմումներ փոխանցում, հանդիպումներ խնդրում, փորձում Վիսոցկու համար արտասահմանյան անձնագիր և մեկնելու թույլտվություն ստանալ։ Հարսանիքից հետո ևս երեք տարի Վիսոցկին Ֆրանսիա մեկնել չկարողացավ։

Երբ թույլտվությունը վերջապես ստացավ, Վիսոցկին սկսեց մեկնել Ֆրանսիա, Իտալիա, Հյուսիսային Ամերիկա։ Հանդիպումներ, համերգներ, ձայնագրություններ։ 1977-ին Փարիզում լույս տեսան նրա սկավառակները, նա երգեց «Էլիզե Մոնմարտր» դահլիճում։ Վլադիի տունը, լեզուն ու ծանոթությունները պահում էին այդ ուղևորությունների կենցաղային մասը։ Հետո Վիսոցկին նորից վերադառնում էր Մոսկվա, Տագանկա և այն դահլիճը, որի լռությունը գիտեր։

1975-ին նրանք բնակարան ստացան Մալայա Գրուզինսկայա փողոցի 28 համարում։ Հասցեն մեկն էր։ Կյանքը՝ երկու քաղաքում։ Վլադին նկարահանվում էր և հոգ տանում որդիների մասին։ Վիսոցկին խաղում էր Համլետ, նկարահանվում, գրում, մեկ օրում մի քանի ելույթ ունենում։

Նրանց զանգերից շատերը կախված էին Մոսկվայի միջազգային հեռախոսակայանի աշխատակից Լյուդմիլա Օրլովայից։ Նա Փարիզի գիծն էր միացնում։ «Զրո յոթ» երգը ծնվեց այդ սպասումից՝ հեռախոսավարուհուն ուղղված խնդրանքից։ Երբ կապը բացվում էր, երկու քաղաքների միջև մնում էին ձայնը, խզվող գիծը և հաշվվող րոպեները։

Նրանք միասին նաև երգեցին։ 1974-ին «Մելոդիա» ստուդիայում Վլադին ձայնագրեց Վիսոցկու մի քանի երգ, որոշները՝ նրա հետ։ 1977-ին երկուսն էլ նկարահանվեցին Մարտա Մեսարոշի հունգարական «Նրանք երկուսով» ֆիլմում։ Վիսոցկու դերը կարճ էր։ Նրանց ամբողջ համատեղ կյանքից կինոժապավենին բաժին հասավ մի քանի րոպե։ Մնացածը պահեցին նամակները, ձայնագրությունները, հեռախոսային հիշողությունը և այն գիրքը, որը Վլադին դեռ պիտի գրեր։

Լուսանկարների կողքին մնացին օրեր, որոնցից պատկեր գրեթե չկա։ Երկար հարբեցողություններին 1970-ականների կեսերից միացան ներարկվող թմրանյութերը։ Վիսոցկին անհետանում էր։ Վլադին Մոսկվա հասնելուն պես երբեմն ստիպված էր, իր բառերով, «հետք վերցնել»՝ զանգահարել ընկերներին, շրջել հասցեներով, պարզել՝ որտեղ է նա և ինչ վիճակում։ Փարիզից դա ավելի դժվար էր։ Մի քանի զանգից հետո կարող էր պարզվել, որ Վիսոցկին արդեն ուրիշ քաղաքում է, ինքնաթիռում կամ նավի վրա։ Կաննի մրցանակը այստեղ ոչինչ չէր փոխում։ Ֆրանսիական անձնագիրը սահման էր բացում։ Ներարկիչի առաջ այն սովորական թուղթ էր։

1980 թվականի ամռանը Մոսկվան ընդունում էր Օլիմպիական խաղերը։ Հուլիսի 25-ին Վիսոցկին մահացավ Մալայա Գրուզինսկայայի բնակարանում։ Քառասուներկու տարեկան էր։ Պաշտոնական լրատվամիջոցները գրեթե լռեցին։ Տագանկայի մոտ մարդիկ լուրը փոխանցեցին իրար։ Հուղարկավորության օրը փողոցները լցվեցին առանց պետական հայտարարության։

Վլադին կանգնած էր բաց դագաղի մոտ։ Գիշերը քանդակագործ Յուրի Վասիլևը գիպս էր խառնում՝ մահվան դիմակը հանելու համար։ Վլադին մի ժամանակ քանդակագործությամբ էր զբաղվել։ Նա ամուսնու դեմքին վազելին քսեց և օգնեց գիպսը հանել։ Այդպես ավարտվեց նրանց վերջին համատեղ աշխատանքը՝ անշարժ դեմքի կաղապարով։

Յոթ տարի անց Ֆրանսիայում լույս տեսավ «Վլադիմիր, կամ ընդհատված թռիչքը»։ Ռուսերեն թարգմանությունը հրապարակվեց 1989-ին։ Գրքում Վիսոցկին մեծ դերասան, բանաստեղծ ու երգիչ էր։ Էջերում մնացին նաև հարբեցողության օրերը, մորֆինը, ներարկումները, խանդը, անհետացումները և նրան փրկելու կրկնվող փորձերը։

Վիսոցկու մերձավորներից ոմանք վիճարկեցին մանրամասները։ Մյուսներին վիրավորեց իրենց կամ ընտանիքի նկարագրությունը։ Հանրային հիշողությունն արդեն սկսել էր Վիսոցկու շուրջ մաքուր տարածք կառուցել՝ երգերով, բեմով, կոպիտ ձայնով։ Վլադին այնտեղ դրեց նաև հիվանդասենյակը, ներարկիչը և կնոջ անօգնականությունը։ Նա գրում էր շատ մոտ տարածությունից։ Այդ մոտիկությունը չէր կարող լինել հարմար։

Տագանկայի մութ դահլիճում նա լսում էր շղթաների զնգոցը։ Հետո թակում էր վիզաների վարչության դուռը, Փարիզում սպասում հեռախոսի մոտ, Մոսկվայի հասցեներով փնտրում ամուսնուն։ Վերջում վազելին էր քսում նրա մահացած դեմքին, որ գիպսը չկպչի մաշկին։ Յոթ տարի անց նույն ճշգրտությամբ գրեց գիրքը՝ ճաքերը տեղում թողնելով։

2026 թվականի սեպտեմբերի 24-ի ընտանեկան հաղորդագրության մեջ տուն կար, հարազատներ ու կենդանիներ։ Վիսոցկու անունը հայտնվեց արդեն ուրիշների գրած վերնագրերում։ Հին «զրո յոթի» վրա նրանք երբեմն երկար էին սպասում միմյանց ձայնին։ Այս անգամ լուրը Փարիզից Մոսկվա հասավ վայրկյանների ընթացքում։ Առաջին վերնագրերում նրա անունը նորից երկրորդն էր։