Չորս երեխա անհա՞յր են մեծանալու. Ճամբարակ-Վահան ճանապարհին վարորդի մեղադրանքը ձևակերպվեց երկու օրում, իսկ զինվորներին մութ ասֆալտ ուղարկած հրամանը մինչև հիմա անուն չունի

24 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԱՐՏԱԿ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ   

Օգոստոսի 19-ին, ժամը 21։20-ի սահմաններում, Ճամբարակից Վահան տանող ճանապարհի վրա լույս չկար։ Հատվածը լուսավորված չէ։ Զորամասը մի քանի հարյուր մետր այն կողմ է։ Վահան գյուղի բնակիչը հին «ԳԱԶ-53»-ով գազալցակայանից տուն էր վերադառնում։ Մեքենան համարանիշ չուներ։ Քննության առաջին տվյալներով՝ վարորդը վարելու իրավունք էլ չուներ։ Առջևում զինվորներ էին վազում։ Բեռնատարը մտավ խմբի մեջ։ Սուրեն Մամբրեի Վարդանյանը մահացավ տեղում։ Մյուսներին տարբեր վնասվածքներով տեղափոխեցին զինվորական հոսպիտալ։

Վահան գյուղի վարչական ղեկավար Արշակ Մկրտչյանը տեղ հասավ հինգ-տասը րոպե անց։ Տեսավ վիրավորներին, բեռնատարը, վազքից կիսատ մնացած շարքը։ Հետո ասաց՝ զինվորները վազելուց էին։ Չգիտեր՝ ճանապարհի մեջտեղո՞վ, թե եզրով։ Վարորդը չէր փախել։ Մկրտչյանի խոսքով՝ սթափ էր, լացում էր, գոռում էր, ծանր վիճակում էր։

Առաջին պաշտոնական հաղորդագրության մեջ ղեկին նստած մարդը «քաղաքացի» էր։ Վահան գյուղում նրան ճանաչում էին որպես պայմանագրային զինծառայող։ Երեք անչափահաս երեխա ուներ։ Հին բեռնատարը գյուղատնտեսական աշխատանքի համար էր օգտագործում։ Հետո տարածվեց ևս մեկ տեղեկություն՝ կինը հղի է, սպասում են չորրորդ երեխային։ Քրեական հոդվածը դրանից չէր փոխվում։ Տանը երեք երեխա էին, չորրորդը դեռ չէր ծնվել։

Սուրենը Ձորաղբյուրից էր։ Հուլիսի 22-ին էր զորակոչվել։ Նախորդ տարի ավարտել էր դպրոցը։ Սրտի խնդիրների պատճառով մեկ տարվա տարկետում էր ստացել։ Այս տեղեկությունները հաղորդեցին նրան ճանաչողները։ Պաշտոնական առաջին տեքստում դրանք չկային։ Ծառայության չորս շաբաթը լրացավ այդ ճանապարհին։ Բանակի հաղորդագրության մեջ չկար ամենապարզ նախադասությունը՝ ինչպես էր նորակոչիկը երեկոյան դուրս եկել զորամասից և հայտնվել հանրային ավտոճանապարհին։

Մարդկանց թիվը ժամերի ընթացքում փոխվում էր։ Գիշերվա առաջին տեղեկությունը հաշվեց վեց վրաերթի ենթարկված՝ մեկ զոհ, հինգ վիրավոր։ Առավոտյան հրապարակվեցին վեց վիրավորների սկզբնատառերը, և ընդհանուր թիվը դարձավ յոթ։ Պաշտպանության նախարարությունը գրեց՝ «մի քանի զինծառայող»։ Բժշկական հաջորդ տեղեկությունը կրկին խոսեց վեց վիրավորի մասին։ Երեքը հետազոտվել էին և միջամտության կարիք չունեին, երեքը մնացել էին հոսպիտալի հսկողության տակ։ Երկուսի վիճակը առաջին ժամերին ծանր էր գնահատվել։ Նշվել էին կոտրվածքներ։ Հոսպիտալի հաշվարկը վեց վիրավոր էր՝ երեքն ու երեքը։

Վարորդի մասով քննությունը արագ շարժվեց։ Օգոստոսի 20-ին նրան ձերբակալեցին։ Հաջորդ օրը հարուցվեց հանրային քրեական հետապնդում՝ Քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի 1-ին և 4-րդ մասերով։ Չորրորդ մասը հինգից տասը տարվա ազատազրկում է նախատեսում, երբ մահվան ելքով խախտումը կատարել է հարբած կամ վարելու իրավունք չունեցող անձը։ Վահան գյուղի վարչական ղեկավարը պնդում էր՝ վարորդը սթափ է եղել։ Հրապարակված տվյալներում 4-րդ մասի հիմքը վարելու իրավունքի բացակայությունն էր։ Քննիչներն առանձին բացատրություն չտվեցին։

Օգոստոսի 21-ին խափանման միջոց դեռ ընտրված չէր։ Օգոստոսի 23-ի երեկոյան կալանքի մասին հրապարակային որոշում չկար։ Դատավճիռ էլ չկար։ Կար ձերբակալված մարդ, առանց համարանիշի հին մեքենա և օրենքի մի հոդված, որի վերին սահմանը տասը տարի է։

Զորամասի մասով հրապարակված տեղեկությունը սակավ էր։ Դեպքի վայր հասած վարչական ղեկավարը հաստատել էր միայն վազքը։ Մնացածը հարցեր էին։ Ինչո՞ւ էին զինվորները դուրս եկել։ Ո՞վ էր նրանց առաջնորդում։ Ի՞նչ երթուղի էր սահմանված։ Երթևեկությունը վերահսկվո՞ւմ էր։ Զինվորների վրա տեսանելի լուսանշաններ կայի՞ն։

Առավոտյան տարածվեց ամենածանր վարկածը։ Զինվորներին պատժել էին, հակագազեր հագցրել և ստիպել վազել ճանապարհով։ Դրա պատճառով չէին նկատել մոտեցող մեքենան։ Վիրավորներից մեկի մայրը լրագրողներին ասել էր, որ որդին առողջական սահմանափակում ուներ և ազատված էր ծանր ֆիզիկական բեռնվածությունից։

Օգոստոսի 20-ի երեկոյան Պաշտպանության նախարարությունն ու Քննչական կոմիտեն համատեղ հերքեցին հակագազերով վազելու լուրը։ Դրանից հետո շրջանառվեց մեկ այլ պատմություն։ Նորակոչիկները ճաշարանում աղմկել էին, սպան նրանց պատժել և ուղարկել էր վազքի՝ զրահաբաճկոններով ու սաղավարտներով։ Նախարարությունը այդ տեղեկությունը հրապարակայնորեն չհաստատեց և չհերքեց։ Հայտնեց, որ նշանակվել է ծառայողական քննություն։ Չասվեցին քննության ժամկետը, առարկան և ստուգվող պաշտոնյաների շրջանակը։

Օգոստոսի 22-ին նախարարությունն ու Քննչական կոմիտեն հերքեցին վթարից առաջ զինվորների միջև ծեծկռտուքի մասին լուրը։ Նորից խոսեցին հակագազերի մասին։ Հերքումը վերաբերում էր հակագազերին։ Հակագազ չկար։ Վազքը չհերքվեց։ Վազքի նպատակը չասվեց։ Հրաման տվողի պաշտոնը չասվեց։

Կառավարության հաջորդ օրվա ճեպազրույցում խոսքը սկզբում մեքենայի մասին էր։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը բեռնատարը անվանեց շահագործման ոչ ենթակա։ Հիշեց, որ պարեկային ծառայության ներդրման ժամանակ գյուղերից զանգում էին և խնդրում խոտ տեղափոխող հին մեքենաներից համարանիշ ու տեխնիկական զննում չպահանջել։ Զինվորների հարցը հնչեց լրագրողի միջամտությունից հետո։ Պատասխանը մեկ նախադասություն էր. «Դա պետք է պարզվի՝ ինչի էին դրսում»։

Այդ խոսքից մոտ քսան ժամ առաջ՝ օգոստոսի 19-ի երեկոյան, հրապարակվել էր բանակում ինքնասպանությունների և ոչ կանոնադրական հարաբերությունների հարցերով միջգերատեսչական աշխատանքային խումբ ստեղծելու որոշումը։ Մոտ երկու ժամ անց Ճամբարակից եկավ մահվան նոր լուրը։ Գործը ձևակերպվել էր որպես ճանապարհատրանսպորտային պատահար։ Զինվորների գիշերային վազքը այն հասցնում էր զորամասի ներքին կարգին։

Զինված ուժերի կարգապահական կանոնագիրքը մանրամասն թվարկում է թույլատրելի տույժերը՝ նախազգուշացում, խիստ նախազգուշացում, զորամասից հերթական արձակումից զրկում, դրամական բավարարման նվազեցում, կարգապահական վաշտ, պաշտոնի կամ կոչման իջեցում, ծառայությունից ազատում։ Գիշերային վազք այդ ցանկում չկա։ Կանոնագիրքը պահանջում է գրավոր հրաման։ Այնտեղ պետք է նշվեն խախտման էությունը, ընտրված տույժի հիմնավորումը և մեղքի աստիճանը։ Գրավոր հրաման տալու իրավունք չունեցող հրամանատարը մեկ օրվա ընթացքում պարտավոր է գրառում անել զինծառայողի ծառայողական քարտում։

Եթե օգոստոսի 19-ի վազքը սովորական ֆիզիկական պատրաստություն էր, զորամասում պետք է լինեն կարգացուցակն ու պատասխանատուի հրահանգները։ Եթե պատիժ էր, պետք է լինի կարգապահական փաստաթուղթ, իսկ թույլատրելի տույժերի ցանկում նման վազք չկա։ Եթե բանավոր ինքնագործունեություն էր, անուն ունի այն մարդը, որը տվել է հրամանը։ Այդ փաստաթղթերից կամ անուններից ոչ մեկը հրապարակված չէր։

Վարորդի խախտումները դրանից չեն անհետանում։ Համարանիշ չունեցող, շահագործման համար ոչ պիտանի համարված մեքենան վարելու իրավունք չունեցող մարդը դուրս էր եկել ճանապարհ։ Նրա առջև մարդիկ էին։ Մեկը մահացավ։ Քննիչների սեղանին պիտի լինեն արագության, մեքենայի լույսերի, արգելակման հնարավորության, տեսանելիության և ճանապարհի վրա զինվորների դիրքի տվյալները։ Դրանցից յուրաքանչյուրը կարող է ծանրացնել կամ փոխել մեղադրանքը։

Երկու շղթա հանդիպել էին նույն մութ հատվածում։ Մեկը սկսվում էր բեռնատարի ղեկից։ Մյուսը՝ զորամասի դարպասից։ Առաջինի մասին հրապարակվել էին հոդվածի համարն ու պատժաչափը։ Երկրորդի ծայրին դեռ վարչապետի հարցն էր՝ «ինչի էին դրսում»։

Գործի հրապարակային նյութերում վարորդի մասին արդեն կային երեք անչափահաս երեխաները, հղի կինը և վարելու իրավունքի բացակայությունը։ Մահացածի մասին՝ անունը, զորակոչի օրը, ծառայության չորս շաբաթը։ Հրամանի մասին՝ ոչինչ։

Կարգապահական կանոնագիրքը պահանջում է գրել խախտման էությունը, ընտրված տույժի հիմնավորումը և մեղքի աստիճանը։ Օգոստոսի 23-ի երեկոյան վարորդի գործով արդեն հրապարակված էին հոդվածի համարը՝ 342, մասերը՝ 1 և 4։ Զինվորներին ճանապարհ հանած կարգադրությունից՝ ոչ մի բառ։ Ճամբարակ–Վահան ճանապարհի այդ հատվածում լույս չկար։