Քսան տարի առաջ կործանեցին Երևանի երիտասարդության պալատը՝ «Կուկուռուզնիկը». շենքը քանդած գործարարը դատարանում ասաց, որ իրեն խաբել են, իսկ պալատի հեղինակները կրկնեցին՝ այն կարելի էր ամրացնել

24 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ՍԱՐԳԻՍ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ԹՂԹԱԿԻՑ 

2024 թվականի մարտի 22-ին Հակակոռուպցիոն դատարանում մի աթոռ դատարկ էր։ Այն նախատեսված էր Գագիկ Բեգլարյանի համար։ 2004-ին նա Կենտրոնի թաղապետն էր, հիմա գործով վկա։ Դատարանին գրել էր, որ ծանուցումը ստացել է արտերկիր մեկնելու տոմսը գնելուց հետո։

Էդվարդ Ավետիսյանը եկել էր։ «Ավանգարդ Մոթորս»-ի սեփականատերը պատմեց, որ շենքի ու հողի գնումը հանձնարարել էր ընկերության տնօրենին։ Իրեն խաբված էր համարում։ Պալատը գնել էր վերակառուցելու համար, հետո իմացել, որ այն վերակառուցման ենթակա չէ։ Դահլիճում հերթով հնչեցին 31 780 քառակուսի մետրը, 62 973 405 դրամը, 805 623 000 դրամը։ Սարալանջի 1 հասցեի գլխավոր շենքը տասնութ տարի առաջ արդեն քանդվել էր։ Դատարան էին հասել թվերը։

Շենքի առաջին ուրվագիծը ծնվել էր երեք ճարտարապետի սեղանին դրված պահածոյի մետաղյա կափարիչներից։ Հրաչյա Պողոսյանը, Արթուր Թարխանյանն ու Սպարտակ Խաչիկյանը դրանք շարել էին իրար վրա, կողքերին թղթով ավելացրել ցածրահարկ մասերը։ Խորհրդային պատվերը մեկ համալիր էր պահանջում՝ երիտասարդների հանդիպումների, բնակության, մարզանքի ու փառատոների համար։ Տեղը ընտրեցին Քանաքեռի բարձունքին՝ Աբովյան փողոցի հյուսիսային ավարտին։

Կլոր աշտարակի համարներից յուրաքանչյուրն ուներ կոր պատշգամբ։ Շինարար Աշոտ Սարգսյանի հիշողությամբ՝ մարդիկ շենքին «կուկուռուզ» էին ասում։ Հրաչյա Պողոսյանը հետագայում ասում էր՝ պատշգամբների պատճառով շենքը կրծած եգիպտացորենի էր նման։ Դրանց ձևը նրա գաղափարն էր։

Պալատը միանգամից չբացվեց։ 1979 թվականի ապրիլի 7-ին հարսանյաց սրահում գրանցեցին առաջին զույգին։ Պատերին խորհրդային կարգախոսներ կային, դիմացը նստած էին հանրապետության ղեկավարները։ Նորապսակներին նախապես զգուշացրել էին՝ պաշտոնյաներից ոչինչ չխնդրել։ Ռոք երաժիշտ Արթուր Միտինյանի հիշողության մեջ բացման երեք օրերը սկսվում են հոկտեմբերի 6-ից։ Այդ օրերին 16 խումբ նվագեց։

Հետո համալիրն ամբողջացավ։ Հինգ հարյուր տեղանոց հյուրանոց։ 25-ը 14 մետր չափերով լողավազան՝ հինգ մետր բարձրությամբ ցատկահարթակով։ 1000 և 300 տեղանոց երկու դահլիճ։ Ցուցասրահներ, բարեր, ակումբային սենյակներ, կամարակապ հարսանյաց սրահ։ 18-րդ հարկում հարյուր տեղանոց «Յոթերորդ երկինքն» էր։ Սրճարանի հատակը մարդկանց ու սեղանների հետ շարժվում էր էլեկտրաշարժիչների, ռելսերի և ռետինապատ անիվների վրա։ Մեկ ամբողջ պտույտը տևում էր մեկ ժամ։ Պատուհանների հետևում քաղաքը դանդաղ փոխում էր դիրքը։

1983-ին այստեղ հիմնվեց ռոք ակումբը։ 1987-ին անցկացվեց եռօրյա փառատոն։ Մարդիկ գալիս էին լողալու, համերգ լսելու, առաջին ժամադրության, ամուսնություն գրանցելու, հյուրանոցում գիշերելու։ Նույն վերելակով բարձրանում էին երաժիշտները, նորապսակները, մարզիկներն ու ճամպրուկներով հյուրերը։

1988-ի երկրաշարժից և Բաքվի հայերի ջարդերից հետո հյուրանոցի սենյակներում բնակվեցին աղետից տուժածներ ու փախստականներ։ 2000-ականների սկզբին «Երիտասարդական պալատ» պետական ընկերությունը սնանկ էր։ Շենքում ապրող ընտանիքները շուտով հայտնվեցին առուվաճառքի պայմանագրի մեջ՝ թվով և հատուցման գումարով։

2004 թվականի հունվարի 13-ին սնանկության կառավարիչը Սարալանջի 1 հասցեում հաշվառված 24 345,2 քառակուսի մետր անշարժ գույքը 506 միլիոն դրամով վաճառեց «Ավանգարդ Մոթորս»-ին։ Այդ գումարից 90 միլիոնը նախատեսված էր շենքում բնակվող 24 փախստական ընտանիքի հատուցմանը։ Հուլիսին գումարը դարձավ 95 միլիոն, ընտանիքները՝ 30։

31 780 քառակուսի մետր հողը պայմանագրի մեջ չկար։ Այն պետական սեփականություն էր։ Շենքի սեփականության իրավունքը գնորդին անցնելու էր կադաստրում գրանցվելու պահին։ Գրանցումը կատարվեց հունվարի 27-ին։

Կադաստրի կնիքից առաջ քաղաքապետարանում երկու թուղթ արդեն ստորագրվել էր։ Հունվարի 16-ին Երևանի քաղաքապետ Երվանդ Զախարյանը ընդունեց թիվ 35-Ա որոշումը և ընկերությանը տվեց հողի գնման նախապատվության իրավունք։ Հունվարի 17-ին քաղաքապետարանի անշարժ գույքի կառավարման վարչության պետ Կարեն Դավթյանն ու «Ավանգարդ Մոթորս»-ի տնօրենը ստորագրեցին ուղղակի վաճառքի պայմանագիրը։ Գինը՝ 62 973 405 դրամ։

Քրեական գործի թղթերում այդ ամսաթվերն ու թվերը նորից կողք կողքի դրվեցին։ Մեղադրանքի հաշվարկով հողի կադաստրային արժեքը վաճառքի պահին 805 623 000 դրամ էր։ Տարբերությունը՝ 742 649 595 դրամ։ Շուկայականին մոտարկված գնահատման մեջ գրված էր 4 միլիարդ 430 միլիոն 926 հազար 500 դրամ։ Երվանդ Զախարյանը մեղադրվեց պաշտոնեական լիազորությունները չարաշահելու, Կարեն Դավթյանը՝ դրան օժանդակելու մեջ։

2023-ի մայիսին Զախարյանը լրագրողի հարցին պատասխանեց, որ շատ ժամանակ է անցել, գործարքի մանրամասները չի հիշում։ 2026-ի փետրվարի 25-ին դատավարությունը դեռ հիմնական դատալսումների փուլում էր։ Ապացույցներն ուսումնասիրվել էին, մեղադրյալների հարցաքննությունն ու եզրափակիչ ելույթները դեռ առջևում էին։ Հունիսի 25-ին նիստերը վարող դատավոր Գիվի Հովհաննիսյանի լիազորությունները դադարեցվեցին մեկ այլ կարգապահական վարույթով։ Այս գործով հրապարակված դատավճիռ չկար։

Թղթերում մեկ ամսաթիվ երեք ձևով է գրված։ Դատախազության 2023 թվականի հաղորդագրության մեջ կառավարության 1746-Ն որոշման ուժի մեջ մտնելու օրն է 2004-ի հունվարի 19-ը։ Այդ տարբերակով քաղաքապետի հունվարի 16-ի որոշումը նոր գներից երեք օր շուտ է ստորագրվել։ 1746-Ն ակտի պաշտոնական տեքստում ուժի մեջ մտնելու օր է նշված հունվարի 1-ը։ Պաշտպանության ներկայացուցիչը դատարանի միջանցքում մեկ այլ ժամկետ ներկայացրեց։ Նրա խոսքով՝ նոր գները սահմանող ակտը իրավաբանական ուժ է ստացել ամիսներ անց, և Զախարյանը չէր կարող դրա մասին իմանալ։ Հունվարի 19-ը, հունվարի 1-ը և «ամիսներ անց» տարբերակը մնացին նույն գործի մեջ։

Շենքի տեխնիկական վիճակի մասին փաստաթղթերն էլ իրար չեն համընկնում։ «Հայնախագիծը» 2003-ին ուսումնասիրել էր, թե ինչպես կառույցը համապատասխանեցնել գործող սեյսմիկ նորմերին։ Հաշվարկը պահանջում էր ամրացնել առանձին հատվածներ։ Քանդման պահանջ չկար։

Հյուրանոցային համարների առաստաղները 2,5 մետր էին, լոգասենյակները՝ փոքր։ Սեփականատերը բարձրակարգ հյուրանոց էր ուզում։ Ճարտարապետներն առաջարկել էին միացնել հարևան համարները, թանկարժեք սենյակները տեղադրել ցածրահարկ մասում, աշտարակը պահել։ Հետո հայտնվեց մեկ ուրիշ եզրակացություն, որտեղ շենքը ներկայացված էր վերականգնման համար անպիտան։ 2024-ին Ավետիսյանը դատարանում նույնն ասաց՝ գնումից հետո հասկացել էր, որ իրեն խաբել են։ Հրաչյա Պողոսյանն ու ինժեներական հաշվարկներին մասնակցած Գրիգոր Ազիզյանը տարիներ շարունակ այլ բան էին ասում։ Ամրացման լուծումը հաշվված էր։

2005 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Երևանի քաղաքապետարանը տվեց քանդման թիվ 40 թույլտվությունը։ Պողոսյանը նամակներ գրեց Երվանդ Զախարյանին։ Պահանջը պարզ էր՝ մինչև քանդելը ցույց տալ փոխարինող շենքի հաստատված նախագիծը։ Սեփականատիրոջ ներկայացրած երկու առաջարկներից ոչ մեկը քաղաքաշինական խորհրդի հավանությունը չէր ստացել։ Քանդող տեխնիկան հաստատված նախագծի չսպասեց։

2006-ին բլրից հերթով անհետացան աշտարակը, հարսանյաց սրահը, լողավազանը, դահլիճներն ու պտտվող սրճարանը։ Քանդման ընթացքում բացվեցին պատերի շերտերը, աշտարակը հարկ առ հարկ ցածրացավ։ Հետո մնաց հողը։

Փոխարինող շենքի մրցույթը հայտարարվեց 2009 թվականի հոկտեմբերի 8-ին։ Ներկայացվեց 274 նախագիծ։ 2010-ի հունվարին, մրցույթի առաջին փուլում, ժյուրին առաջին մրցանակ չտվեց։ Եզրափակիչ անցած թիմերին նորից կանչեցին Երևան։ 2010-ի մայիսին հաղթեց ճապոնացի Կիոկազու Արայի արվեստանոցը։

Մրցութային պատկերներում բլուրը նորից կառուցապատված էր։ «ԻնտերԿոնտինենտալ Արմենիա» հյուրանոց, գործարար կենտրոն, բնակելի և առևտրային հատվածներ, երկու հազար մեքենայի ստորգետնյա կայանատեղի։ Հյուրանոցի սենյակները նայում էին քաղաքի կենտրոնին ու Արարատին։ Ընդհանուր մակերեսը մոտ 300 հազար քառակուսի մետր էր։ Ավարտի համար նշվում էր երեքից չորս տարի։

2010 թվականի հուլիսի 26-ին քաղաքապետարանը տվեց ճարտարապետահատակագծային առաջադրանք։ Այն ուժի մեջ էր երկու տարի։ Նախագիծը չհաստատվեց։ Ժամկետն անցավ։

2021-ին Սարալանջի 1-ում ավազ էր կուտակված։ Կային բետոնախառնիչ սարքավորումներ։ Մուտքի մոտ պահակակետ էր։ Անվտանգության աշխատակիցը լրագրողներին ներս չթողեց։ Ընկերության տնօրեն Գևորգ Գևորգյանն ասաց, որ կառուցապատման շուրջ «ակտիվ բանակցություններ» են ընթանում, տարածքում անպայման ինչ-որ բան է լինելու, շուտով նորություն կլսվի։

Քաղաքապետարանի գրավոր պատասխանում հիշատակված էր 2010-ի ժամկետանց առաջադրանքը։ Հաստատված նախագիծ չկար։ Նոր քաղաքաշինական փաստաթուղթ նույնպես չկար։ Տարածքը 2014-ից գրանցված էր «Ավանգարդ Սիթի» ընկերության անունով։ 2026-ին խոստացված համալիրը բլրի վրա չէր կանգնած։

Դատարանում դատախազը վկային հարցրեց՝ նկատե՞լ էր, որ շենքը մի գույք է, հողը՝ առանձին։ Վկան պատասխանեց՝ հողը շենքից անբաժանելի է։ Պաշտպաններն ասացին, որ այդ հողը ուրիշ գնորդի չէր կարող տրվել։ Հարցն ու պատասխանը մտան արձանագրության մեջ։ Պալատը վաղուց չկար։ Գործարքի թղթերում այն բաժանված էր, մեղադրական եզրակացության մեջ՝ դրամով չափված, հին լուսանկարներում՝ դեռ ամբողջական։

1984-ին Արտաշես Շահվերդյանն ու Գոհարը պալատի հարսանյաց սրահում ստացան ամուսնության վկայականը։ Մյուս զույգերի հետ դուրս եկան դիմացի դատարկ այգին ու ծառ տնկեցին։ Ծառն այսօր երկու հաստ ճյուղ ունի։ Նրանք երկու որդի ունեցան։ Հարսանեկան լուսանկարում զույգի հետևում «Կրծած կուկուռուզն» է։ Նույն կետից հիմա երևում է փակ դարպասը։