Հուլիսի 7-ին «Վայլդբերիսը» պատերազմի վնասը գրեց վաճառողի հաշվին, հուլիսի 18-ից պահեստները սկսեցին այրվել, իսկ օգոստոսի 22-ին հարվածը հասավ «Օզոնին». ինչ սպասել
- 4 часа назад
- 5 мин. чтения
24 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԼԵՎՈՆ ԱՐԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ
Օգոստոսի 22-ի գիշերը Սամարայի մարզի Չապաևսկ քաղաքում կրակն անցավ «Օզոնի» բաշխիչ կենտրոնի տանիքով։ Ընկերությունը տարհանեց ավելի քան 500 աշխատակցի։ Մի քանի մարդ տուժել էր։ Շտապօգնության մեքենաները կանգնել էին տարածքում։ Փրկարարները ներսում էին։ Այդ ընթացքում համակարգը հերթով փակում էր ապրանքային քարտերը։
Պահեստում հաշվառված ապրանքը հանվեց առցանց ցուցափեղկից։ Այն դիրքերը, որոնց կրկնօրինակը մեկ այլ կենտրոնում չկար, ստացան «Առկա չէ» կարգավիճակ։ Պատվերների զգալի մասը չեղարկվեց։ Չապաևսկ ուղևորվող բեռները փոխեցին հասցեն։ Նոր մատակարարումների ընդունումը դադարեց։ Ներսում մնացած ապրանքը դուրս բերել չթույլատրվեց։ «Օզոնը» խոստացավ գույքագրումը սկսել այն ժամանակ, երբ փրկարարները թույլ տան բացել դռները։ Նույն հաղորդագրության մեջ ընկերությունը գրել էր, որ մնացած ցանցն աշխատում է սովորական ռեժիմով։
Երեկոյան Ուկրաինայի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարեց, որ «Օզոնի» ոչնչացված բաշխիչ հանգույցների հաշիվը բացված է։ Հաջորդ տողում հիշատակվում էր «Վայլդբերիսի» տասնհինգ խոշոր հանգույցի խոցումը։ Վեց օր առաջ Կիևը գրել էր, որ այդ հարթակի տասը ամենամեծ կենտրոններից յոթը շարքից դուրս են բերվել։ Բաց, ամբողջական ու համադրելի ցուցակ չկար։ Անկախ հաշվարկներում հուլիսի 18-ից հետո խոցված առնվազն երկու տասնյակ օբյեկտ էր նշվում։ «Օզոնը» հաստատեց հարվածը, հրդեհը և աշխատանքի դադարեցումը։ Վնասի չափը դեռ չէին հաշվել։
Պատերազմը «Վայլդբերիսի» վաճառողի պայմանագրում հայտնվել էր հուլիսի 7-ին։ Նոր կետով ռազմական գործողության հետևանքով կորած կամ վնասված ապրանքը դասվում էր անհաղթահարելի ուժի դեպքերի շարքը։ Հարթակը ամբողջ գինը վճարելու պարտավորություն չէր վերցնում։ «Օզոնի» պայմանագրում նույն շարքում գրված էին ռազմական գործողությունը, հրետակոծությունը, արտակարգ դրությունը և զանգվածային անկարգությունը։ Այդ դեպքերում հարթակը վնասը չէր փոխհատուցում։
Տասը օր անց անօդաչուները հարվածեցին Մոսկվայի մարզի Էլեկտրոստալի և Տամբովի մարզի Կոտովսկի կենտրոններին։ Էլեկտրոստալի հրդեհը մարեցին օրեր շարունակ։ Ռուսական հաղորդագրություններում նշվում էին զոհեր և ավելի քան ութ տասնյակ վիրավորներ։ Դարակներում մնացած տուփերը վաճառողների համար վարկով գնված ապրանք էին, Չինաստանից բերված ամբողջ խմբաքանակ, սեզոնի պաշար կամ ընտանիքի մի քանի տարվա խնայողությամբ գնված ապրանք։
Հարվածների շարքում հայտնվեցին Ռյազանը, Սանկտ Պետերբուրգը, Կրասնոդարը, Նևիննոմիսկը, Եկատերինբուրգը, Սարապուլը, Ղրիմը։ Օգոստոսի 16-ին կրակ բռնկվեց Պոդոլսկի Կոլեդինոյի մոտ 250 հազար քառակուսի մետրանոց կենտրոնում։ Կիևը պահեստները նկարագրում էր որպես երկակի նշանակության շղթա, որով շարժվում էին նավիգացիոն սարքեր, անօդաչուների բաղադրիչներ, ջերմատեսիլներ, զրահաբաճկոններ և բանակին անհրաժեշտ այլ ապրանքներ։
«Վայլդբերիսում» գործել էր «Ամեն ինչ հատուկ ռազմական գործողության համար» նշումով բաժին։ Այնտեղ հարյուր հազարավոր առաջարկներ կային։ Հարվածներից հետո առանձին նշումն անհետացավ։ Ռազմական բնույթի ու երկակի կիրառության ապրանքները հարթակում մնացին։ Ընկերությունն ու ռուսական իշխանությունները պահեստները կոչում էին քաղաքացիական առևտրի օբյեկտներ։ Հարվածների մասին նրանց հաղորդագրություններում խոսքը աշխատողների ու սովորական գնորդների դեմ հարձակման մասին էր։
«Վայլդբերիսը» ցանցը կառուցել էր մոտ երկու տասնյակ հսկա կենտրոնների շուրջ։ Առանձին համալիրների մակերեսը հասնում էր 300 հազար քառակուսի մետրի։ Այդտեղից ապրանքը գնում էր երկրի մոտ 94 հազար հանձնման կետ։ Հարթակով անցնում էր Ռուսաստանի առցանց պատվերների մոտ կեսը։ 2025 թվականին «Վայլդբերիսի» ապրանքաշրջանառությունը հասել էր մոտ 6.1 տրիլիոն ռուբլու, «Օզոնինը»՝ 4.16 տրիլիոնի։ Նույն տարվա ռուսական առցանց առևտուրը գնահատվել էր 11.5 տրիլիոն ռուբլի։ 2026 թվականի սկզբին երկրում գործում էր 226.4 հազար հանձնման կետ։
Մեկ պահեստի դուռը փակվում էր, ու իրար հետևից կանգնում էին վաճառողի վճարումը, բեռնատարի երթուղին, հանձնման կետի շրջանառությունը, բանկի վարկային գրաֆիկը։ Այդ շղթայի ամենախոշոր օղակը մեկ հասցե ուներ։
«Օզոնը» ավելի դիմացկուն երկրորդ ճանապարհ էր թվում։ Նրա պահեստային տարածքը գերազանցում էր հինգ միլիոն քառակուսի մետրը։ Ցանցում ավելի շատ էին փոքր ու տեղային կենտրոնները։ Տարվա սկզբին հարթակն ուներ մոտ 80 հազար հանձնման կետ։ Չապաևսկի 135 հազար քառակուսի մետրանոց համալիրը Վոլգայի շրջանի խոշորագույն հանգույցներից էր։ Օգոստոսի 22-ից հետո «Վայլդբերիսից» ապրանքը մրցակցի պահեստ տեղափոխելը այլևս անվտանգության պարզ լուծում չէր։
Ընկերությունը դադարեցրեց Չապաևսկում մնացած ապրանքի պահման վճարը։ Ճանապարհին գտնվող բեռները բաժանվեցին այլ կենտրոնների միջև։ Սամարայի գոտու համար միջպահեստային տարանցումը դարձավ անվճար, հեռավոր առաքման հավելավճարը չեղարկվեց։ Օգոստոսի 30-ից այդ գոտում վաճառքի սակագինը պետք է նվազեր երեք տոկոսով։ Մինչև սեպտեմբերի 22-ը ամբողջ երկրում կասեցվեցին տույժերը այն վաճառողների համար, որոնք ապրանքը պահում, հավաքում ու փաթեթավորում են իրենց տարածքում, հետո հանձնում հարթակի առաքման կետին։ Նրանց խնդրեցին ապրանքը բերել օրվա առաջին կեսին։
Փրկված տուփը հիմա տեղ էր պահանջում վաճառողի սեփական կամ վարձակալած պահեստում։ Պետք էին դարակ, տեսախցիկ, փաթեթավորում, աշխատող, ամենօրյա տեղափոխում։ Տարբեր շրջաններում արագ առաքում պահելու համար նույն ապրանքից մի քանի պաշար էր հարկավոր։ Այդ ապրանքը վաճառված չէր, բայց փողը արդեն ծախսված էր։ Յուրաքանչյուր լրացուցիչ տեղափոխություն նստում էր գնի վրա։ Առաքումն էլ երկարում էր։
Օգոստոսի 7-ին «Վայլդբերիսը» վաճառողներին առաջարկել էր ապահովագրություն ահաբեկչության, դիվերսիայի և անօդաչուի հարվածի վնասից։ Պայմանները ծածկում էին ապրանքի ճանապարհը, հանձնման կետում պահվելը և վերադարձը։ Կենտրոնական պահեստում սովորական պահպանումը ցանկում չկար։ Սակագինը բարձրացել էր և, ապրանքի տեսակից կախված, հասնում էր դրա արժեքի 1.96-5.6 տոկոսին։ Վաճառողը ստանում էր նոր վճար ու նոր սահմանափակում։ Կենտրոնական պահեստում այրված ամբողջ խմբաքանակի հարցը մնում էր պայմանագրի հին կետի տակ։
Օգոստոսի 19-ին Վլադիմիր Պուտինը կառավարության անդամների ու գործարարների հետ հեռուստատեսային խորհրդակցության ժամանակ հանձնարարեց պետական մասնակցությամբ վերականգնել վնասված առևտրային պահեստները՝ «որակապես նոր տեխնոլոգիական մակարդակով»։ Նա ընդունեց վնասի գոյությունը, բայց հետևանքները կրիտիկական չանվանեց։ Կենտրոնական բանկը բանկերին հորդորեց վերաձևակերպել տուժած փոքր և միջին ձեռնարկությունների վարկերը։ «Վայլդբերիսը» խոստացավ պահման զեղչեր, անվճար տեղափոխումներ, արտոնյալ վարկեր և կամավոր աջակցություն։ Պայմանագրում անօդաչուի հարվածը անհաղթահարելի ուժ էր։ Կառավարության սեղանին արդեն դրված էր պահեստների վերականգնման հարցը։
Հայաստանից աշխատող վաճառողները փակված քարտերի ու լրացուցիչ փաստաթղթերի լեզվին ծանոթացել էին կրակից առաջ։ Ապրիլի 20-ից Ռուսաստանում փոխվել էին մաքսային ձևակերպման պահանջները։ Ապրիլի վերջին և մայիսի 1-ին «Վայլդբերիսն» ու «Օզոնը» սկսեցին փակել հայկական ընկերությունների ապրանքային քարտերը արտաքին շուկաների համար։ Մասնագիտական «Տելեգրամ» խմբում այդ պահին մոտ 2500 ձեռնարկատեր կար։ Նրանք մի քանի ժամում կատարվածը նկարագրում էին որպես ամբողջական կանգ։ Հարթակները հետո խոսեցին ծագման լրացուցիչ փաստաթղթերի, տեսակավորման կենտրոններում ստուգումների և ապրանքների մի մասի ժամանակավոր սահմանափակման մասին։
2025 թվականին Հայաստանից «Վայլդբերիսում» վաճառքի ծավալը մեծացել էր 122 տոկոսով, վաճառողների թիվը՝ 106 տոկոսով, հարթակով արտահանումը՝ 184 տոկոսով։ Ռուսաստան ու Բելառուս էին գնում կոսմետիկա, սնունդ, խոհանոցային պարագաներ, տեխնիկա և աքսեսուարներ։ Մայիսի 8-ին «Վայլդբերիսը» մասնակի բացեց Հայաստանում արտադրված ու մակնշված ապրանքների քարտերը։ Ընկերությունը խոստացավ ավտոմատացնել փաստաթղթերի ստուգումը և բացել «Պատրաստված է Հայաստանում» բաժինը։ Երկու ամիս անց վաճառողները արդեն փորձում էին ճշտել, թե իրենց տուփը որ ռուսական պահեստում էր եղել հարվածի պահին։
Հայկական կորուստների միասնական ցուցակ չհրապարակվեց։ Շրջանառվող թվերը տարբեր էին՝ մոտ երեք հազար ընկերությունից մինչև տասը հազար ձեռնարկատեր։ Վաճառողներից մեկը Էլեկտրոստալում կորցրել էր վեց միլիոն դրամի ապրանք։ Մյուսը խոսում էր 2.7 միլիոնի մասին։ Եվս մեկը՝ մի քանի միլիոնի։ Մեկ խանութի 400 ապրանքային միավորի դիմաց հաշվարկվել էր մոտ 50 հազար դրամ աջակցություն՝ արժեքի տասը տոկոսից պակաս։ Մեկ այլ վաճառող մոտ չորս միլիոն դրամի վնասի դիմաց ստացել էր 100 հազար դրամ։
«Վայլդբերիսը» Ռուսաստանում երկու փուլով աջակցություն էր փոխանցել շուրջ 97 հազար վաճառողի։ Ընկերությունը վճարումները կամավոր էր կոչում։ Պայմանագիրն իրավական պարտավորություն չէր սահմանում։
Հուլիսի 30-ին Հայաստանի էկոնոմիկայի նախարարի երկու տեղակալ ընդունեցին «Վայլդբերիսի» ներկայացուցիչներին։ Ընկերությունը հայտնեց, որ հաշվարկները սկսված են, փոխհատուցման ու աջակցության մոտեցումները՝ ավարտական փուլում։ Լրացուցիչ տեղեկություն խոստացան հետո։ Հարվածները շարունակվեցին։ Օգոստոսի 22-ին դրանց ցանկում հայտնվեց «Օզոնը»՝ այն հարթակը, որը մայիսյան սահմանափակման օրերին արդեն մեկ անգամ փակել էր հայկական ապրանքի ճանապարհը։
Չապաևսկի պահեստում Հայաստանից քանի վաճառողի ապրանք է եղել՝ հրապարակված չէ։ «Օզոնը» դեռ ներս մտնելու թույլտվություն չուներ։ Փրկարարների աշխատանքից հետո պետք է հաշվվեին անվնաս տուփերը, վնասված պաշարը և կորուստը։ Հայաստանից ուղարկված ապրանք այնտեղ եղել է, թե չի եղել, դեռ հայտնի չէ։ Էկրանին այդ տարբերությունը չի երևում։ Այնտեղ գրված է՝ «Առկա չէ»։ Պահեստը քարտեզի վրա կա։ Ապրանքը՝ հաշվետվության մեջ։ Դուռը փակ է։
