I Will Always Love You-ի հեղինակը հեռացավ կյանքից. YEREVAN ONLINE Mag.-ը հիշում է այս զարմանալի կնոջ՝ Դոլլի Փարթոնի պատմությունը, ով մեզ նվիրեց 20-րդ դարի ամենագեղեցիկ երգերից մեկը

Երգերի իրավունքների կեսը Էլվիսին չտված, ակրիլային եղունգներով գրասենյակային աշխատանքի հիմնը գրած և հոր անգրագիտությունը երեք հարյուր միլիոն մանկական գրքի վերածած կնոջ դիմանկարը։

26 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԱՇՈՏ ՊՈՂՈՍՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԱՄՆ ԹՂԹԱԿԻՑ 

Օգոստոսի 25-ին Բրայան Սիվերը միացրեց տեսախցիկը։ Դոլլի Փարթոնը այդ գործը նրան տվել էր տարիներ առաջ։ Ավելի քան երկու տասնամյակ Սիվերը ղեկավարել էր նրա անվտանգությունը՝ աշխատանքը ստանձնելով հորից՝ Լարիից։ Այդ օրը նա պիտի արտասաներ մորաքրոջ ամբողջական անունը՝ Դոլլի Ռեբեքա Փարթոն Դին։ Ընտանիքում նրան տարբեր կերպ էին կոչում՝ Քույր, Սիս, Տատիկ, Ջիջի։ Պաշտոնական հաղորդագրությունը կարճ էր․ 80-ամյա Փարթոնը խաղաղ մահացել է Նեշվիլում։ Մահվան պատճառ չնշվեց։ Ընտանիքը փոխանցեց նաև նրա վերջին ցանկություններից մեկը։ Տարիներ շարունակ ծանր փայլաքարերով զգեստներ կրելուց հետո նա ուզում էր հանգստանալ փափուկ բամբակով անկողնում։

Չորս օր առաջ նրա ձայնում դեռ աշխատանք կար։ Փարթոնը խոսում էր ապաքինվելու և բաց մնացած ծրագրերը հասցնելու մասին։ Ասում էր՝ երազանքներն իրեն փակ անկյուն են բերել․ անելիքը շատ է, ժամանակը՝ քիչ։ Օգոստոսի 19-ին պաշտոնական կայքը հայտնել էր 14 երկրում ստացած վաճառքի 82 նոր հավաստագրերի մասին։ Նույն կայքում շարունակում էին մնալ Բրոդվեյի օրերը՝ դեկտեմբերի 7-ի նախնական ցուցադրությունները և 2027 թվականի հունվարի 19-ի բացումը։ Այդ օրը նա կդառնար 81 տարեկան։ Ներկայացումը կոչվում էր «Դոլլի․ իսկական բնօրինակը»։ Իր կյանքի պատմությունը նա Մարիա Շլաթերի հետ գրել էր բեմի համար և ուզում էր հետևել փորձերին, երբ ուրիշները խաղային իրեն։

Առաջին երգը եգիպտացորենի կոթից պատրաստված տիկնիկի մասին էր։ Տիկնիկի մազերը եգիպտացորենի մետաքսից էին։ Հինգ կամ վեց տարեկան Դոլլին ասաց բառերը, մայրը գրեց թղթի վրա ու պահեց։ Երեխան դեռ գրել չգիտեր։ Նրա հայրը՝ Ռոբերտ Լի Փարթոնը, ծանր աշխատում էր, վարձակալած հող էր մշակում, ծխախոտ աճեցնում։ Կարդալ ու գրել այդպես էլ չսովորեց։ Մայրը՝ Էվի Լին, տանը երգում էր ընտանիքով փոխանցված անգլիական, իռլանդական ու ուելսյան բալլադներ։ Տասներկու երեխաները մեծանում էին Թենեսիի Լոքասթ Ռիջի մեկսենյականոց տնակում։ Փողը հաճախ չէր հերիքում։

Մի անգամ մայրը տարբեր կտորների մնացորդներից վերարկու կարեց Դոլլիի համար։ Դպրոցում երեխաները ծիծաղեցին։ Տարիներ անց այդ վերարկուն մտավ երգի մեջ։ Դոլլին պահեց մոր մատները, գունավոր կարկատանները և դասարանի ծաղրը։ Ոչինչ չմաքրեց։ Վերարկուն մնաց վերնագրում, վիրավորանքը՝ երգի ներսում։

Տասներեք տարեկանում նա կանգնեց «Գրանդ Օլ Օփրիի» բեմում։ Նրան ներկայացրեց Ջոնի Քեշը։ Դահլիճը երեք անգամ հետ կանչեց։ Դպրոցն ավարտելու հաջորդ օրը Դոլլին մեկնեց Նեշվիլ։ Առաջին օրը «Ուիշի Ուոշի» լվացքատան մոտ նրան մոտեցավ Կառլ Դինը։ Դինը չէր սիրում տեսախցիկները և չէր ուզում մտնել երաժշտական շուկա։ Հետո գրեթե վաթսուն տարի ապրեց մի կնոջ կողքին, որի դեմքը ցուցանակների վրա էր, ձայնը՝ ռադիոյում։ Նրանք ամուսնացան 1966 թվականի մայիսի 30-ին, Ջորջիայի Ռինգգոլդ քաղաքում։ Արարողությունը փոքր էր։

1967-ին Փորթեր Վագոները նրան տարավ իր հեռուստատեսային շոու։ Շաբաթական եթեր, զուգերգեր, հյուրախաղեր։ Հեռուստատեսությունը նրան արագ դարձրեց ճանաչելի։ Վագոներից հեռանալու խոսքը Դոլլին գրեց երգով։ «Ես միշտ կսիրեմ քեզ»-ը (I Will Always love You) հրաժեշտ էր մի գործընկերոջ, որի հետ այլևս չէր ուզում աշխատել և որի դերը իր ճանապարհից չէր ջնջում։ Վագոները լսեց ու արտասվեց։

Հետո զանգեցին Էլվիս Փրեսլիի մարդիկ։ Մենեջերը պահանջեց երգի հրատարակչական իրավունքի կեսը։ Դոլլին հրաժարվեց։ Տարիներ անց պատմում էր, որ լացել է․ Էլվիսի ձայնով այդ երգը լսելը մանկության երազանք էր։ Ստորագրությունը չդրեց։

1992-ին երգը կատարեց Ուիթնի Հյուսթոնը։ Առաջին երկար տողը հնչեց առանց նվագակցության, հետո ձայնը բարձրացավ։ Դոլլիի հին հրաժեշտը դարձավ աշխարհի ամենավաճառված սինգլներից մեկը։ Կյանքի վերջում նա վաճառել էր ավելի քան հարյուր միլիոն ձայնագրություն և գրել մոտ երեք հազար երգ։ «Ես միշտ կսիրեմ քեզ»-ի իրավունքը մնացել էր իրեն։ Էլվիսի առաջարկի օրը թափված արցունքները պայմանագիր չէին դարձել։

«Ջոլինի» կինը ծնվել էր կարմրահեր բանկային աշխատակցուհու պատկերից։ Նա Կառլի հետ չափազանց ջերմ էր խոսում։ Անունը Դոլլին վերցրել էր համերգից հետո ինքնագիր խնդրած փոքրիկ աղջկանից։ Երգի կինը չի սպառնում։ Նա նկարագրում է մյուսի գեղեցկությունը և խնդրում՝ հեռու մնալ իր տղամարդուց։ Հիսուն տարի անց առաջին ակորդները դեռ բավական էին, որ դահլիճը միանգամից գտներ բառերը։

Դոլլիի արտաքինի հիմքում ևս մի իրական կին կար։ Նա քայլում էր նրանց բնակավայրի փողոցներով՝ բարձր կրունկներով, կիպ հագուստով, ներկած շուրթերով ու գունաթափած շիկահեր մազերով։ Մեծերը նրան «անպարկեշտ» էին ասում։ Փոքրիկ Դոլլին նրան ամենագեղեցիկն էր համարում։ Նեշվիլում խորհրդատուները հետո առաջարկեցին հանել պարիկը, մեղմել դիմահարդարումը, կարճացնել եղունգները, հագնել «ճաշակով»։ Նա չարեց։ Պարիկները բարձրացան, փայլաքարերը շատացան։ Սեփական կրծքի, վիրահատությունների, պարիկի ու «էժան» տեսքի մասին առաջին կատակը սովորաբար ինքն էր ասում։ Դահլիճը ծիծաղում էր։ Հետո հանդիպման սեղանի մոտ նստում էր մի կին, որը գիտեր իր երգերի գինը և կարդում էր պայմանագրի յուրաքանչյուր տողը։

1980-ին Ջեյն Ֆոնդան ու Լիլի Թոմլին նրան հրավիրեցին «Իննից հինգը» ֆիլմ։ Սյուժեի հիմքում նույն անունով աշխատող կանանց շարժման փորձն էր՝ ցածր աշխատավարձ, սեռական ոտնձգություն, սուրճի անվերջ բաժակներ, առաջխաղացման փակ դռներ։ Նկարահանման օրերին Դոլլին ակրիլային եղունգներով սեղանին ռիթմ էր խփում։ Ձայնը հիշեցրեց տպագրամեքենա։ Նա այդ կտկտոցը դրեց երգի հիմքում։ Երգը միաժամանակ բարձրացավ փոփ և քանթրի աղյուսակների առաջին հորիզոնական։ «Իննից հինգը» շարժումը այն տարավ իր հավաքներին։

Թեկնածուների անունների շուրջ Փարթոնը զգույշ էր։ 2016-ին նրա մի քանի նախադասություն ընդունեցին որպես Հիլարի Քլինթոնի աջակցություն։ Նա առանձին պարզաբանեց, որ որևէ մեկին չի սատարել։ 2021-ին Թենեսիի օրենսդիրները ուզում էին նրա արձանը կանգնեցնել նահանգի Կապիտոլիումի մոտ։ Փարթոնը խնդրեց օրինագիծը հանել։ Այդ պահին պատվանդանն իրեն անտեղի էր թվում։

2026-ի գարնանը հազար մարդու շրջանում անցկացված հարցման մեջ նրա անունը 70 տոկոս դրական և 5 տոկոս բացասական գնահատական ուներ։ Դեմոկրատների, հանրապետականների ու անկախների սյունակներում դրական թիվը հիսունից բարձր էր։ Նույն թերթիկի մյուս անունների մոտ այդ համընկնումը չկար։

Նրա անունը վաղուց կար ուրիշ տեղերում՝ զբոսայգու տոմսի, գրքի ծրարի, օգնության չեկի վրա։ 1986-ին Փարթոնը միացավ Թենեսիի Փիջըն Ֆորջում գործող զբոսայգու սեփականատերերին։ Այգին կոչվեց «Դոլիվուդ»։ Մարդիկ մեքենաներով եկան այն լեռները, որտեղից նա ժամանակին հեռացել էր ավտոբուսով։ Բացվեցին աշխատատեղեր։ Բեմերում հնչեցին տեղական երգերը։ Նրա մանկության աշխարհը դարձավ մեծ ու շողշողուն ներկայացում։

1995-ին Սիվիեր շրջանում սկսվեց «Երևակայության գրադարանը»։ Պատճառը հոր չկարդացած տառերն էին։ Ծնվելուց մինչև հինգ տարեկան երեխան ամեն ամիս մեկ գիրք էր ստանում փոստով։ Ընտանիքի եկամուտը կապ չուներ։ Սկզբում հասցեները մեկ շրջանի ներսում էին։ Հետո ծրագիրն անցավ նահանգների և երկրների սահմանները։ 2026-ին առաքված գրքերի թիվը անցել էր երեք հարյուր միլիոնը։ Յուրաքանչյուր ծրարի վրա երեխայի անունն էր։ Կողքին՝ Դոլլի Փարթոնի «Երևակայության գրադարան» գրությունը։

2016-ի նոյեմբերին Մեծ Սմոքի լեռների հրդեհը տներ այրեց և հասավ Գաթլինբուրգ։ Երկու օր անց նրա հիմնադրամը բացեց «Իմ մարդիկ» ծրագիրը։ Տունը կորցրած շուրջ ինը հարյուր ընտանիք վեց ամիս ստացավ ամսական հազար դոլար։ Վերջին վճարումը հինգ հազար էր։ Ութ միլիոնից ավելի դոլար ուղիղ հասավ ընտանիքներին։ Չեկի վրա անուն էր, գումար և հասցե։

2020-ին Փարթոնը մեկ միլիոն դոլար նվիրեց Վանդերբիլթի համալսարանի կորոնավիրուսային հետազոտություններին։ Այդ աշխատանքներից մեկը հետո ծառայեց «Մոդեռնայի» պատվաստանյութի փորձարկումներին։ Գիտական հոդվածի երախտագիտության բաժնում գրվեց «Դոլլի Փարթոնի կորոնավիրուսային հետազոտությունների հիմնադրամ»։ Պատվաստվելու օրը նա «Ջոլինի» մեղեդով խաղաց՝ երգի անվան տեղը դնելով «պատվաստանյութ» բառը։ Տեսագրության մեջ թևը բաց էր, եղունգները՝ երկար, ասեղը՝ սովորական։

Կառլ Դինը մահացավ 2025 թվականի մարտի 3-ին՝ 82 տարեկանում։ Մի քանի օր անց Դոլլին հրապարակեց «Եթե դու այնտեղ չլինեիր» երգը։ Դրանից հետո նրա օրացույցը սկսեց դատարկվել։ Նա խոստովանեց, որ ամուսնուն խնամելիս անտեսել է սեփական առողջությունը։ Հրապարակային բացատրություններում հերթով հայտնվեցին երիկամի քարի հետևանքով վարակը, իմունային ու մարսողական խնդիրները, բուժումից առաջացած գլխապտույտը, ջրազրկումը։ Լաս Վեգասի ելույթները նախ տեղափոխվեցին, հետո հանվեցին օրացույցից։ Նա աշխատում էր տնից՝ տեսազանգերով, ձայնագրություններով, բեմադրության փորձերին հեռվից միանալով։

2026 թվականի հունվարի 16-ին՝ ութսունամյակից երեք օր առաջ, նա նորից երգեց «Պարզ կապույտ առավոտվա լույսը»։ Ձայնագրությանը միացան Մայլի Սայրուսը, Ռիբա Մաքենթայրը, Քուին Լատիֆան, Լեյնի Ուիլսոնը և Դեյվիդ Ֆոսթերը։ Եկամուտը նախատեսված էր Վանդերբիլթի մանկական քաղցկեղի հետազոտության համար։ Երգը հիսուն տարվա վաղեմություն ուներ։ Նա գրել էր այն Վագոներից հեռանալու օրերին, երբ փորձում էր հասկանալ, թե հաջորդը ինչ է լինելու։

Օգոստոսի 25-ի տեսագրության վերջում Բրայան Սիվերը երկար չխոսեց։ Նա ասաց անունը և փոխանցեց ընտանիքի բառերը։ Ծաղիկների փոխարեն խնդրեցին նվիրատվություն անել «Երևակայության գրադարանին»։ Պաշտոնական կայքը դեռ մնացել էր օգոստոսի 19-ի մեջ՝ 82 նոր հավաստագիր, Բրոդվեյի ձմեռային օրեր, առաջիկա ծրագրեր։ Գրադարանը շարունակում էր իր աշխատանքը՝ ամեն ամիս մեկ գիրք, ծրարի վրա՝ երեխայի անունը։ Ընտանիքի հաղորդագրության վերջին կենցաղային մանրուքը բամբակն էր։ Փայլաքարերը ծանր էին եղել։