Կարլսենի դեմ մեկ հաղթանակից առաջ Տիգրան Համբարձումյանը մեկ տարում 2244-ից հասել էր 2395-ի և վերցրել միջազգային վարպետի երկու նորմա. Yerevan Online Mag.-ի ռեպորտաժը

24 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԼԵՎՈՆ ԱՐԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ  

59-րդ քայլին սպիտակ զինվորը հասավ d8։ Էկրանը նրա տեղում թագուհի դրեց։ Մագնուս Կարլսենի նավակը գնաց b2, Տիգրան Համբարձումյանի նոր թագուհին՝ d5։ Շախ։ Հաջորդ գրառումն արդեն քայլ չէր՝ 1–0։

Դա տեղի ունեցավ 2026 թվականի օգոստոսի 18-ին՝ «Չեսքոմ» հարթակի «Տիտղոսակիրների երեքշաբթի» մրցաշարի յոթերորդ տուրում։ Սպիտակների անունը գրված էր «AmbartsumianTyhran2012», սևերինը՝ «MagnusCarlsen»։ Նրանք նույն սեղանի մոտ չէին նստած։ Երկուսի ժամացույցին էլ հինգ րոպե կար։ Յուրաքանչյուր քայլից հետո ոչ մի վայրկյան չէր ավելանում։

Պարտիան սկսվեց ֆրանսիական պաշտպանությամբ։ Թագուհիները փոխանակվեցին 11-րդ քայլին։ Կարլսենը 22-րդին կարճ փոխատեղում արեց։ Տիգրանը երկու նավակները բերեց a գիծ, հետո խաղատախտակը դատարկվեց։ Մնացին նավակներ, թեթև խաղաքարեր ու զինվորներ։ Սպիտակների d զինվորը գնաց առաջ՝ d5, d6, d7։ Սևերի g զինվորն էլ շարժվում էր դեպի երկրորդ հորիզոնական։ Երկուսին էլ մեկ քայլ էր բաժանում թագուհուց։ Սպիտակներն առաջինը հասան։ 59.d8=Q։ 60.Qd5+։

Այդ երեքշաբթի մրցաշարին մասնակցում էր 464 տիտղոսակիր շախմատիստ։ Տասնմեկ տուրից հետո առաջինը վիետնամցի գրոսմայստեր Լե Տուան Մինն էր՝ 9,5 միավորով։ Նույնքան էին հավաքել Փարհամ Մաղսուդլուն և Արջուն Էրիգայսին, լրացուցիչ ցուցանիշները նրանց թողել էին երկրորդ և երրորդ տեղերում։ Լե Տուան Մինը պարտվել էր առաջին տուրում, հետո ինը անընդմեջ հաղթանակ տարել։ Առաջին յոթը՝ խաղատախտակի վրա։ Հաջորդ երկուսը՝ հավասար դիրքերում մրցակիցների ժամացույցների զրոյանալուց հետո։

Տիգրան–Կարլսեն պարտիան այդ մեծ աղյուսակի յոթերորդ տուրի մեկ տողն էր։ Մրցաշարի հաղթողի անունը մնաց վերևում։ Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիան իր էջում առանձնացրեց ուրիշ հաշիվ՝ Համբարձումյան–Կարլսեն 1–0։

Փարիզում առաջին երեք տեղերը զբաղեցրած Մագնուս Կարլսենը, Դենիս Լազավիկը և Հիկարու Նակամուրան օգոստոսի 18-ի խաղարկության երրորդ տուրից հետո արդեն առնվազն մեկական պարտություն ունեին։ Վերջնական առաջին քսանյակում նրանցից մնաց Նակամուրան՝ հինգերորդ տեղում։ Կարլսենի անունը պաշտոնական ամփոփագրի առաջին քսան տողերում չկար։ Նրա պարտիան մնաց խաղերի արխիվում։ Հայկական ֆեդերացիայի էջում դրա համար մեկ նախադասություն հատկացվեց։

Երեք օր առաջ նույն Կարլսենը Փարիզում բարձրացրել էր Էլեկտրոնային սպորտի աշխարհի գավաթի շախմատային մրցաշարի հաղթողի գավաթը։ Նա մրցաշարն ավարտել էր առանց պարտության, եզրափակիչում հաղթել Դենիս Լազավիկին և ստացել 250 հազար դոլար։ Օգոստոսի 15-ի լուսանկարում գավաթը նրա ձեռքերում էր։ Օգոստոսի 18-ի խաղաթերթում անվան դիմաց 0 էր։ Կարլսենը 35 տարեկան էր։ Տիգրանը՝ 14։ Կարլսենը աշխարհի նախկին չեմպիոն էր և տիտղոսը պաշտպանել էր չորս անգամ։ Տիգրանի միջազգային կոչումը ՖԻԴԵ-ի վարպետ էր։

Կարլսենը դասական աշխարհի չեմպիոն էր դարձել 2013-ին՝ հաղթելով Վիշվանաթան Անանդին։ Տիտղոսը պաշտպանել էր չորս անգամ։ 2022-ին հայտարարեց, որ հերթական պաշտպանությանը չի գնա, և 2023 թվականի չեմպիոնական մրցախաղին չմասնակցեց։ Աշխարհի վարկանիշային ցուցակի առաջին տեղը պահեց։ Օգոստոսի 4-ի «Տիտղոսակիրների երեքշաբթին» էլ նա էր հաղթել՝ 11 հնարավորից 9,5 միավորով։ Օգոստոսի 18-ի յոթերորդ տուրում նրա մրցակիցը 2012-ին ծնված Տիգրան Համբարձումյանն էր։

Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիայի հաղորդագրությունը մեկ նախադասություն էր․ 14-ամյա ՖԻԴԵ-ի վարպետ Տիգրան Համբարձումյանը հաղթել է աշխարհի ամենաբարձր վարկանիշ ունեցող շախմատիստ Մագնուս Կարլսենին։ Մրցաշարերի քաղաքները չկային։ Մեդալները չկային։ Մարզիչն ու միջազգային վարպետի նորմաները նույնպես մնացել էին այդ նախադասությունից դուրս։

Հայկական գրանցամատյանում նրա անունը գրված է «Համբարձումյան Տիգրան Արսենի»։ Քաղաքը՝ Երևան։ Ծննդյան տարին՝ 2012։ Դպրոցի տողում՝ «Ակադեմիա»։ Մարզիչը՝ Տիգրան Հարությունյան։ ՖԻԴԵ-ի քարտում նույն անունը գրված է «Ambartsumian, Tyhran» ձևով։ Համարը՝ 34161112։ 2024-ին նա ստացել է վարպետության թեկնածուի կոչումը, 2025-ին՝ ՖԻԴԵ-ի վարպետի։ 2026 թվականի օգոստոսյան երեք թվերն են՝ 2395 դասական, 2159 արագ, 2376 բլից։ Ընտանիքի պատմություն չկա։ Առաջին տախտակի մասին հիշողություն էլ չկա։ Քարտերում մնացել են գրանցումները, քաղաքներն ու թվերը։

Միջազգային վարպետի կոչման համար պահանջվում են նորմեր՝ առնվազն 27 պարտիայի հաշվով, նաև առնվազն մեկ անգամ 2400-ի հասած վարկանիշ։ Տիգրանի արդյունքներում արդեն երկու նորմա կա։ Նրա հրապարակված ամենաբարձր դասական վարկանիշը 2398 է՝ 2026 թվականի մայիս–հուլիս ամիսների ցուցակներում։ Օգոստոսին այն իջել էր 2395-ի։ ՖԻԴԵ-ի քարտի կոչման տողում դեռ գրված է «ՖԻԴԵ-ի վարպետ»։ Կարլսենի դեմ հինգրոպեանոց հաղթանակը նորմ չի տալիս։ Այն մնում է խաղերի արխիվում՝ մրցակցի անվան կողքին։

Առաջին միջազգային մեդալը երևում է 2023 թվականի հունիսի 6–8-ի աղյուսակներում։ Վրաստանում, մինչև 12 տարեկանների աշխարհի արագ շախմատի առաջնությունում, Տիգրանը վերցրել էր բրոնզը։ 2024 թվականի հունվարին, 11 տարեկանում, նա Երևանի շախմատի ակադեմիայում հաղթեց Հայաստանի արագ շախմատի առաջնության կիսաեզրափակիչ մրցաշարում։ Առաջին 15 տեղերը եզրափակիչի ուղեգիր էին տալիս։ Նրա անունը առաջին տողում էր։

Օգոստոսի վերջին Չեխիայում անցկացված Եվրոպայի պատանեկան առաջնության վեց տուրից հետո Համբարձումյանն ուներ 5,5 միավոր։ Ինը տուրից հետո մինչև 12 տարեկանների խմբում վերցրեց արծաթը։ Այդ տարի ՖԻԴԵ-ի քարտում հայտնվեց վարպետության թեկնածուի կոչումը։ Մեկ տարի անց գրվեց ՖԻԴԵ-ի վարպետի կոչումը։

Այդ երկու կոչումների միջև Կավալան էր։ 2025 թվականի ամռանը Հունաստանի այդ քաղաքում Տիգրանը ինը հնարավորից հավաքեց 5,5 միավոր և լրացրեց միջազգային վարպետի առաջին նորման։ Մրցաշարը նրա վարկանիշին ավելացրեց 106,8 միավոր։ ՖԻԴԵ-ի ամսական ցուցակում երկու թիվ կանգնեց իրար կողքի՝ 2025-ի օգոստոսին 2244, սեպտեմբերին 2351։ Մեկ ամիս էր անցել։

Նոյեմբերին Բուդվայում նա խաղում էր մինչև 14 տարեկանների Եվրոպայի առաջնությունում։ Ինը պարտիայից հավաքեց 7,5 միավոր, կիսեց առաջին և երկրորդ տեղերը, լրացուցիչ ցուցանիշով ստացավ արծաթը։ Նույն քաղաքում անցկացվեց 288 մասնակից ունեցող բաց բլից՝ 40 երկրների շախմատիստներով։ Տիգրանը ինը հնարավորից վերցրեց 8 միավոր և գրավեց առաջին տեղը։

Տարվա վերջում Հայաստանի շախմատի ակադեմիան հատուկ մրցանակ տվեց Տիգրան Համբարձումյանին և մինչև 18 տարեկանների Եվրոպայի չեմպիոն Վահե Սուքիասյանին։ Մրցանակ ստացավ նաև նրանց անձնական մարզիչը՝ գրոսմայստեր Տիգրան Հարությունյանը։

2026 թվականի մարտի 20-ին ակադեմիայում անցկացվեց Հայաստանի պատանեկան բլիցի առաջնությունը։ 2012-ին ծնված Տիգրանը խաղում էր մինչև 18 տարեկանների խմբում և հաղթեց։ Գարնանը Կատովիցեում նա խաղաց Եվրոպայի անհատական առաջնության բաց մրցաշարում՝ գրոսմայստերների և միջազգային վարպետների նույն ցուցակում։ Տասնմեկ տուրից հավաքեց 6,5 միավոր։ Դա միջազգային վարպետի երկրորդ նորման էր։

Հունիսին Իտալիայում անցկացված աշխարհի մինչև 14 տարեկանների առաջնության վեցերորդ տուրում Համբարձումյանը առաջին խաղատախտակի վրա ոչ-ոքի խաղաց առաջատար Իթան Գուոյի հետ։ Վեց տուրից հետո ուներ 5 միավոր և ինը հոգանոց խմբում կես միավորով հետ էր առաջատարից։ Հուլիսին նրա դասական վարկանիշը հասավ 2398-ի։ Օգոստոսին երեք միավոր պակաս էր։

Օգոստոսի 18-ին ծրագիրը նրան զույգ կազմեց Կարլսենի հետ։ Տիգրանը սպիտակներով բացեց e4-ով։ Կարլսենը պատասխանեց e6։ 39-րդ քայլին սպիտակ փիղը վերցրեց b5-ի զինվորը։ 40-րդին Տիգրանի նավակը մտավ e7, մեկ քայլ հետո վերցրեց սևերի փիղը։ 47-րդ քայլին առաջ գնաց d զինվորը։ Կարլսենի արքան մոտեցավ։ Սևերի g զինվորն էլ հասավ երկրորդ հորիզոնական։ Երկու կողմին էլ մեկական քայլ էր մնացել թագուհի ստանալու համար։ Սպիտակներն առաջինը հասան։

Հաղթանակից հետո Տիգրանի ՖԻԴԵ-ի քարտում ոչինչ չփոխվեց։ Այնտեղ մնաց՝ ծնված 2012-ին, ՖԻԴԵ-ի վարպետ, դասական վարկանիշ՝ 2395։ Կողքի պատուհանում «Չեսքոմի» արխիվը պահեց վերջին երկու տողը՝ 59.d8=Q Rb2 60.Qd5+ 1–0։ «d5»-ից հետո դրված գումարման նշանը փոքր է։ Վերևում սևերի անունը դեռ գրված է «MagnusCarlsen»։